I SA/Sz 360/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Chorzępa Sędziowie Sędzia NSA Marian Jaździński Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.) Protokolant Krzysztof Kapelczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2006r. sprawy ze skargi M.C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Naczelnik Urzędu Celnego decyzją nr [...] z dnia [...] stwierdził, że w dniu[...] . powstał dług celny w związku z niewykonaniem obowiązku związanego ze stosowaniem procedury odprawy czasowej, którą był objęty wskazany wyżej samochód i obliczył kwotę wynikającą z długu celnego. Organ wskazał, że w dniu[...] . funkcjonariusze Straży Granicznej w K. zatrzymali do kontroli granicznej samochód osobowy Marki O. o nr rejestracyjnych[...] , którym kierowała J.N. . Pismem z dnia [...] J.N. oświadczyła, iż w miesiącu czerwcu 2000 r. M.C. wprowadził przedmiotowy pojazd na polski obszar celny przez przejście w K., a następnie pojazd został jej przekazany do użytkowania do końca sierpnia 2000 r. Postanowieniem nr [...] z dnia[...] . zostało wszczęte dochodzenie w sprawie o przestępstwo skarbowe, polegające na niedokonaniu powrotnego wywozu na przełomie I i II kwartału 2000 r. przez osobę uprawnioną do korzystania z procedury odprawy czasowej na podstawie zgłoszenia w formie ustnej samochodu O. nr nadwozia[...] , rok produkcji 1988. Sąd Rejonowy w Elblągu Zamiejscowy X Wydział Cywilno-Karny wyrokiem sygn. akt X Ks 84/00 z dnia 10 stycznia 2001 r. uznał M.C. winnego popełnienia przestępstwa skarbowego w myśl art. 88 § 2 koks. oraz na podstawie art. 30 § 1 i 3 kks. orzekł środek karny w postaci przepadku na rzecz Skarbu Państwa samochodu osobowego. Następnie wyrokiem sygn. akt II Ka 383/01 z dnia 14 marca 2002 r. Sąd Okręgowy w Elblągu Wydział Karny zmienił wyrok Sądu Rejonowego w Elblągu z dnia 10 stycznia 2001 r. w ten sposób, że uchylił orzeczenie o środku karnym, a w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymał w mocy. Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia{...] . nr [...] uchylił decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w części przez wykreślenie zapisu: "Na podstawie art. 242(1) Kodeksu Celnego po uiszczeniu należności celnych przywozowych towar uważa się za krajowy bez obowiązku zgłoszenia do procedury dopuszczenia do obrotu pod warunkiem spełnienia wszystkich wymogów przewidzianych w przepisach odrębnych", a utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji stwierdzające, że w dniu[...] . powstał dług celny w związku z niewykonaniem obowiązku związanego ze stosowaniem procedury czasowej, którą objęto przedmiotowy samochód. W skardze M.C. domagał się uchylenia powyższej decyzji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, wyrokiem z dnia 9 marca 2005 r. sygn. akt I SA/Sz 2231/03 nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa i oddalił skargę M.C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie długu celnego. W ocenie Sądu w uzasadnieniu rozstrzygnięcia prawidłowo podkreślono, że odprawa czasowa jest procedurą celną na wykorzystywanie na polskim obszarze celnym towarów niekrajowych, przeznaczonych do powrotnego wywozu z całkowitym lub częściowym zwolnieniem od cła i bez stosowania wobec nich środków polityki handlowej ( art. 145 § 1 Kodeksu celnego), pod warunkiem prawidłowej jej realizacji przez osobę korzystającą z takiej procedury. Sąd wskazał, że z przepisów rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 24 listopada 1999 r. w sprawie gospodarczych procedur celnych (Dz. U. Nr 104, poz. 1195 ze zm.) wynika, że przedmiotem odprawy czasowej z całkowitym zwolnieniem od cła mogą być pojazdy samochodowe zarejestrowane za granicą (§ 128 pkt 2), jeżeli m.in. będą użytkowane wyłącznie rzecz osobę uprawnioną do korzystania z procedury odprawy czasowej (§ 129 pkt 3). Z kolei przepis § 130 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi, że pojazdy takie mogą być przywiezione przez osobę mającą swoją siedzibę lub miejsce zamieszkania poza polskim obszarem celnym, a z ust. 3 wynika, że towar ten powinien zostać powrotnie wywieziony lub otrzymać nowe przeznaczenie celne najpóźniej w dniu, w którym osoba, która go przywiozła, opuszczała polski obszar celny. Zdaniem Sądu, bezspornym jest w sprawie zarówno to, że skarżący zamieszkały w H., w czerwcu 2000 r. wjechał do Polski zarejestrowanym na terenie Niemiec samochodem osobowym marki O.jak również, że po opuszczeniu Polski pozostawił ten pojazd innej osobie, nieuprawnionej do korzystania z procedury odprawy czasowej. Sąd stwierdził, że skoro zatem przedmiotowy samochód nie został powrotnie wywieziony przez osobę uprawnioną do korzystania z omawianej procedury i pozostawiono go osobie trzeciej bez powiadomienia o tym organów celnych, nastąpiło usunięcie pojazdu spod dozoru celnego. Skutkowało to niewątpliwie powstaniem długu celnego (art. 211 kodeksu celnego) i obligowało organy celne do podjęcia działań w celu uregulowania sytuacji takiego towaru, łącznie z jego sprzedażą (art. 38 kodeksu celnego). W ocenie WSA w Szczecinie organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji wyczerpująco wyjaśnił to zagadnienie, ustosunkowując się trafnie do podnoszonych w odwołaniu zarzutów w zakresie odpowiedzialności skarżącego za zaistniały dług celny. Sąd podzielił pogląd organu odwoławczego, że wskazane przez stronę skarżąc uchybienia w zakresie prowadzonego postępowania nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy. W skardze kasacyjnej skarżący zaskarżył powyższy wyrok w całości i wniósł o jego uchylenie, zarzucając mu: 1. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, w szczególności art. 38, art. 145 § 1, art. 209 § l, art. 211 § 1, § 2, § 3 kodeksu celnego oraz błędne zastosowanie, w szczególności art. 242(1) kodeksu celnego w świetle zakazu ustanowionego rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie ustanowienia czasowego zakazu przywozu niektórych pojazdów samochodowych, nadwozi i podwozi tych pojazdów drugi człon wskazanej alternatywy (nowe przeznaczenie celne) nie może jednak mieć zastosowania, gdyż byłby sprzeczny z tym zakazem, 2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 106 § 1 i art. 108 w zw. z art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., skutkujące nierozpatrzeniem wielu zarzutów skarżącego, np. dotyczących naruszenia przez organ odwoławczy art. 210 § 4, art. 230 i art. 233 § 1 pkt 2 lit. a Ordynacji podatkowej oraz błędnymi ustaleniami w zakresie stanu faktycznego. Ponadto błędnie zdaniem skarżącego przyjął Sąd, iż samochód został usunięty spod dozoru celnego, w świetle legalnej definicji "dozoru celnego" sformułowanej w art. 3 § 1 pkt 1 kodeksu celnego sytuacja przedmiotowego towaru po wwiezieniu go do Polski, w kontekście możliwości realizacji dozoru celnego opisanego w ustawie, nie uległa zmianie w żadnym zakresie, nie sposób zatem mówić o usunięciu go spod dozoru celnego. Samochód nie został wywieziony, ukryty, zniszczony, przetworzony itp. Cały czas mógł być przedmiotem wszelkich działań organów celnych. Zdaniem skarżącego, podzielając stanowisko organu odwoławczego Sąd I instancji jedynie ocenił uprawnienie organu odwoławczego do władczego stosowania art. 242 kodeksu celnego, który to przepis był wadliwie przytaczany zarówno w decyzjach organów obu instancji, jak i w zaskarżonym wyroku. Ponadto skarżący podniósł, że WSA w Szczecinie naruszył przepisy postępowania przed sądami administracyjnymi, a uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Zarówno art. 106 § 1, art. 108, jak i art. 141 § 4 p.p.s.a. wskazują na obowiązek przedstawienia zarzutów podniesionych w skardze czego Sąd nie uczynił, a następnie ich nie rozpatrzył. Skarżący ponadto wskazał na pozbawienie ostatecznej rzetelności sposób relacjonowania przez Sąd ustaleń z zakresu stanu faktycznego, co również mogło mieć wpływ na wynik postępowania. Zdaniem strony, za naruszeniem wymienionych przepisów p.p.s.a przemawia także konstrukcja uzasadnienia wyroku. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej odrzucenie z ostrożności procesowej o oddalenie skargi kasacyjnej w całości. Organ podniósł, że skarga kasacyjna narusza art. 174 pkt 1 i pkt 2 oraz art. 176 p.p.s.a. Ustosunkowując się do odpowiedzi organu celnego odwoławczego dotyczącej skargi kasacyjnej skarżący nie podzielił stanowiska strony przeciwnej. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 09. 02.2006 r. sygn. akt I GSK 1447/05 uznał, że skarga kasacyjna jest uzasadniona. Sąd wskazał na oczywistą i rażącą dysproporcję długości i jakości tzw. części historycznej uzasadnienia, w porównaniu z częścią zawierającą motywy, którymi kierował się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie. Na tle niniejszej sprawy, ta oraz inne nieprawidłowość natury formalnej, miały istotny wpływ na wydane rozstrzygnięcie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie nie rozpoznał i nie odniósł się do wszystkich zarzutów sformułowanych w skardze. W sprawie M.C. naruszenie przepisów postępowania przez sąd pierwszej instancji przejawia się zdaniem Sądu kasacyjnego w braku przytoczenia oraz odniesienia się w uzasadnieniu (w pełni) do formułowanych przez niego zarzutów pod adresem decyzji organu II instancji. Zrelacjonowanie sprawy (w pewnym zakresie zbyt obszerne, w innym zaś bardzo skrótowe), wobec drobiazgowego przedstawienia stanowiska organów administracyjnych jest naruszeniem przyjętej wart. 141 § 4 p.p.s.a. zasady zwięzłego przedstawienia stanu sprawy, zarzutów skargi, podania podstawy rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia. Sąd kasacyjny wskazał, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny powołał się w zasadzie jedynie na zarzuty skarżącego zawarte w odwołaniu, nie były natomiast przez ten Sąd brane pod uwagę zarzuty odnoszące się do kasatoryjnej, w pewnym zakresie, decyzji organu II instancji, które wyliczono w skardze. Słusznie zatem podniesiono w skardze kasacyjnej, iż nie została dokonana ocena wszystkich zarzutów M.C., przez co istota występujących w sprawie zagadnień nie została rozpoznana. Za niezasadne zaś uznał Sąd kasacyjny zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji przepisów art. 106 § 1 i 108 p.p.s.a. Z protokołów znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż Sąd zrelacjonował przebieg sprawy, a ogłaszając wyrok podał swoje motywy. Skarżący nie może skutecznie podnosić, iż doszło przy tym (tj. przy relacjonowaniu sprawy, jej ustnym uzasadnianiu) do nieprawidłowości, ponieważ nie był obecny na posiedzeniach sądu. Fakt ten pozostaje jednak bez wpływu na ocenę wyżej opisanych uchybień, jako mających wpływ na wynik sprawy. Oceniając w następnej kolejności zarzuty naruszenia prawa materialnego Sąd wskazał, że kluczowe znaczenie dla oceny dokonanych przez organ administracyjny, a usankcjonowanych przez Sąd I instancji w wyroku, naruszeń prawa materialnego, ma kwestia ustalenia zakresu pojęcia "dozór celny" i zachowań, kwalifikowanych jako "usunięcie towaru" spod tego dozoru. Sąd kasacyjny wskazał, że zgodnie z legalną definicją pojęcia dozoru celnego, zawartą w art. 3 § 1 pkt 1 kodeksu celnego (obowiązującego w dacie 28 sierpnia 2000 r.), dozór celny oznacza wszelkie działania podejmowane przez organ celny w celu zapewnienia przestrzegania przepisów prawa celnego oraz innych przepisów mających zastosowanie do towarów przywożonych na polski obszar celny lub z niego wywożonych. Brak jest natomiast w przepisach prawa celnego definicji działań, które kwalifikować należy jako usunięcie towaru spod dozoru służb celnych. Powód takiego zabiegu ustawodawcy wydaje się oczywisty, jeżeli uwzględnić praktycznie nieograniczony katalog potencjalnych zachowań, które można uznać, jako usuwanie towaru spod dozoru celnego. Jednakowoż stan taki nie może oznaczać (i w praktyce nie oznacza) dowolności w tym zakresie. Niezbędna jest zatem każdorazowa ocena danego zachowania pod kątem tego, czy stanowi ono usunięcie towaru spod dozoru. Usunięciem będzie również ukrycie czy zbycie towaru, wwiezionego uprzednio do Polski, z pominięciem wymogu uregulowania jego statusu celnego. Zdaniem Sądu kasacyjnego w świetle powołanych uregulowań nie można, przyjmować bezkrytycznie, że każde zachowanie polegające na udostępnieniu pojazdu innej osobie jest - bez względu na okoliczności występujące w konkretnej sprawie - usunięciem spod dozoru celnego. Pojawia się zatem pytanie - które powinno być rozstrzygnięte - co w zaistniałej sytuacji powinien był uczynić organ celny w świetle przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r., w sprawie ustanowienia czasowego zakazu przywozu niektórych pojazdów samochodowych, nadwozi i podwozi do tych pojazdów (Dz. U. z 1997 r. Nr 158, poz. 1053, ze zm.), zakazującego przywozu pojazdów starszych niż 10-letnie – O. M.C. miał już w tym czasie 12 lat. Organ powinien był więc rozważyć zasadność podjęcia czynności określonych w art. 59 kodeksu celnego, zmierzających do usunięcia towaru niespełniającego wymagań stawianych przez przepisy prawa i niemogącego być tym samym dopuszczonym do obrotu na terenie kraju, poza jego granice. Zamiast tego organ II instancji utrzymał w mocy decyzję I instancji, co do wysokości długu celnego, zaś w zakresie art. 242(1) kodeksu celnego uchylił decyzję w tej części. Wygenerował więc sytuację, w której M.C. po zapłaceniu cła i innych należności nie miałby możliwości rozporządzania samochodem na terenie Polski. Nie ma wątpliwości co do tego, że cło jest należnością publicznoprawną. Jego zapłacenie powoduje, co do zasady, wprowadzenie "oclonego" towaru do obrotu na terenie RP i swobodne nim dysponowanie. Sąd kasacyjny wskazał, ze organ celny doprowadził jednak do tego, iż pomimo zapłaty cła, skarżący prawa takiego został pozbawiony. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, co następuje: Zgodnie z art. 190 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z mocy art. 35 § 3 ustawy z dnia 9.01.1997 r. - Kodeks celny (Dz. U. Nr 23, poz. 117 z późn. zm.), przedmiotowy samochód, jako towar niekrajowy zgłoszony bezdokumentowo do czasowej odprawy celnej z całkowitym zwolnieniem od cła, podlegał dozorowi celnemu aż do czasu powrotnego wywozu. W świetle art. 3 § 1 pkt 1 i 5 oraz art. 6 kodeksu celnego dozór celny oznacza możliwość podejmowania przez organy celne w każdym czasie i miejscu na polskim obszarze celnym wszelkich działań w celu zapewnienia przestrzegania przepisów prawa celnego oraz innych przepisów mających zastosowanie do przywożonych towarów. Przesłanką warunkującą możliwość skutecznego sprawowania tak ujętego dozoru celnego (w zakresie wszelkich działań i w każdym czasie) jest istniejąca w każdym czasie dostępność organów celnych do towaru wprowadzonego czasowo na polski obszar celny. Brak jest natomiast, tak jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, w przepisach prawa celnego definicji działań, które kwalifikować należy jako usunięcie towaru spod dozoru służb celnych. Powód takiego zabiegu ustawodawcy wydaje się oczywisty, jeżeli uwzględnić praktycznie nieograniczony katalog potencjalnych zachowań, które można uznać, jako usuwanie towaru spod dozoru celnego. Jednakowoż stan taki nie może oznaczać (i w praktyce nie oznacza) dowolności w tym zakresie. Niezbędna jest zatem każdorazowa ocena danego zachowania pod kątem tego, czy stanowi ono usunięcie towaru spod dozoru. Z pewnością usunięciem takim będzie więc dokonanie czynności udaremniających przeprowadzenie kontroli celnej (art. 3 § 1 pkt 5 kodeksu celnego), takich jak np. rewizja celna towarów, nakładanie i sprawdzanie zamknięć celnych, przeszukiwanie osób i pomieszczeń, konwój celny, strzeżenie towarów, kontrola wymaganych dokumentów i ich autentyczności, kontrola innych dokumentów i kontrola księgowości osób, zatrzymywanie i kontrola środków transportu, kontrola bagaży i innych towarów przewożonych przez osoby oraz innych podobnych czynności. Usunięciem będzie również ukrycie czy zbycie towaru, wwiezionego uprzednio do Polski, z pominięciem wymogu uregulowania jego statusu celnego. Przyjmując zatem za Naczelnym Sądem Administracyjnym, w świetle powołanych uregulowań nie można, przyjmować bezkrytycznie, że każde zachowanie polegające na udostępnieniu pojazdu innej osobie jest - bez względu na okoliczności występujące w konkretnej sprawie - usunięciem spod dozoru celnego. Organ zatem winien ocenić w okolicznościach podnoszonych przez skarżącego, czy doszło do usunięcia spod dozoru. Wskazać też należy, że w dacie orzekania przez organy celne o należnościach celnych, obowiązywało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r., w sprawie ustanowienia czasowego zakazu przywozu niektórych pojazdów samochodowych, nadwozi i podwozi do tych pojazdów (Dz. U. z 1997 r. Nr 158, poz. 1053, ze zm.), zakazujące przywozu pojazdów starszych niż 10-letnie – O. M.C. miał już w tym czasie 12 lat. Uiszczenie należności celnych, co do zasady, oznacza wprowadzenie "oclonego" towaru do obrotu na terenie RP i swobodne nim dysponowanie. Decyzja organu celnego określająca należności celne stworzyła sytuację, w której M.C. po zapłaceniu cła i innych należności, nie miałby możliwości rozporządzania samochodem na terenie Polski. Jak wspomniano organ celny doprowadził jednak do tego, iż pomimo zapłaty cła, skarżący prawa takiego został pozbawiony. Organ powinien był więc rozważyć zasadność podjęcia czynności określonych w art. 59 kodeksu celnego, zmierzających do usunięcia towaru, który nie spełnia wymagań stawianych przez przepisy prawa i nie może być tym samym dopuszczonym do obrotu na terenie kraju, poza jego granice. Zamiast tego Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, co do wysokości długu celnego, zaś w zakresie art. 242(1) kodeksu celnego uchylił decyzję w tej części. Reasumując przy ponownym prowadzeniu postępowania organ odwoławczy winien ocenić czy organ pierwszej instancji w okolicznościach niniejszej sprawy zasadnie uznał, że doszło do usunięcia samochodu spod dozoru celnego oraz rozważyć zasadność podjęcia czynności określonych w art. 59 kodeksu celnego. Biorąc powyższe ustalenia pod uwagę Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). O zwrocie kosztów postępowania sądowego na rzecz skarżącego orzeczono po myśli art. 200 wymienionej wyżej ustawy.