IV SA/Po 449/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie: sędzia WSA Bożena Popowska (spr.) as. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant: sekr. sąd. Marcin Kubiak po rozpoznaniu w IV na rozprawie w dniu 03 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z dnia [...] r. nr [...], 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/I.Kucznerowicz /-/P.Miładowski /-/B.Popowska KP Sygn. akt IV SA / Po 449 / 05 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. (dalej jako: MOPS) na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r., nr 228, poz. 2255 ze zm.), ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2004 r., nr 35 poz. 305 ze zm.), rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 5 marca 2004 r. (Dz. U. z 2004 r., nr 45, poz. 433 ze zm.) oraz art. 104 i 130 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej jako: kpa), po rozpatrzeniu wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego A. K. postanowił przyznać zasiłek rodzinny na dziecko- K. M. na okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. w wysokości 43 zł miesięcznie, zasiłek rodzinny na dziecko- M. M[...] na okres od dnia [...] r. do dnia . r. w wysokości 43 zł miesięcznie oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w wysokości 505,80 zł miesięcznie na okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Kierownik MOPS w L. postanowił zmienić ww. decyzję nr [...] w ten sposób, że przyznał prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. w wysokości 400 zł miesięcznie, a więc de facto obniżył pierwotnie wypłacany dodatek o 105,80 zł. Kolejną decyzją z dnia [...] r., nr [...] Kierownik MOPS w L. postanowił, że kwoty wypłacone w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. w wysokości 634,80 zł A. K. były nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi. W uzasadnieniu organ wskazał, iż zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uznaje się świadczenia wypłacone mimo zaistniałych okoliczności powodujących ustanie bądź zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz jeśli świadczenia te przyznano lub wypłacono na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Organ wskazał, iż wypłacany dodatek przysługuje osobie samotnie wychowującej dziecko oraz osobie wychowującej troje lub więcej dzieci i otrzymującej do dnia wejścia w życie ustawy podwyższony zasiłek wychowawczy, zaś w toku postępowania ustalono, że A. K. nie jest samotną matką, lecz wychowuje dzieci wspólnie z ich ojcem- W. M., a więc należy uznać, że w okresie od [...] A. K. nie była samotną matką. Skutkiem powyższego należało zobowiązać osobę, która nienależnie pobrała świadczenie rodzinne, do ich zwrotu. Odwołując się od powyższej decyzji, A. K. stwierdziła, iż Kierownik MOPS w L. swoją decyzją mija się z prawdą i z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odwołująca się wskazała, iż składając w MOPS w L. wniosek o świadczenie rodzinne i o dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego podała dane i wymagane dokumenty zgodnie z prawdą i stanem faktycznym, a na ich podstawie Kierownik MOPS w L. przyznał odwołującej się zasiłek rodzinny na córkę K. i syna M. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w wysokości 505,80 zł miesięcznie. A. K. podkreśliła, iż nadal jest panną, więc z pewnością prawo nabyte jej się należy, a Kierownik MOPS w L. nie miał prawa zmieniać decyzji nr [...]. Podsumowując powyższe, odwołująca się wniosła o naprawienie błędu Kierownika MOPS w L. i przyznanie jej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w należnej wysokości. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. (dalej jako: SKO), działając na podstawie art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U z 2001 r., nr 79, poz. 856 ze zm.) oraz art. 138 § 1 ust. 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż już oświadczenie odwołującej się z wniosku o świadczenie rodzinne, że jest osobą samotnie wychowującą dziecko spowodowało takie rozstrzygnięcie organu I instancji i przyznanie kwoty dodatku w określonej wysokości. Organ odwoławczy wskazał, iż nie będzie powtarzał argumentów przytoczonych przez organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i podziela pogląd, że skarżąca świadomie wprowadziła w błąd organ I instancji zatajając fakt wspólnego zamieszkiwania oraz wychowywania dzieci wspólnie z ich ojcem. W skardze kierowanej do Sądu, A. K. stwierdziła, iż SKO całkowicie zignorowało ustawę o świadczeniach rodzinnych, a wszelkie manipulacje MOPS w L. nad interpretacją ustawy, a także inne czynności zmierzające do usankcjonowania swoich działań, jak chociażby sfałszowanie wywiadu środowiskowego napawają ją zdumieniem. Skarżąca podkreśliła dalej, że złożyła w sposób prawidłowy wniosek o zasiłek rodzinny, jak również o dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego a MOPS w L. przyznał jej te świadczenia w sposób prawidłowy, zaś późniejsze ich wstrzymanie i domaganie się ich zwrotu są działaniami niezrozumiałymi i opartymi na dowolnej interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca zwróciła się do Sądu z prośbą o przeanalizowanie stanu prawnego i faktycznego oraz o ustosunkowanie się do jej skargi na nieprawidłowości działań SKO oraz MOPS. W odpowiedzi na skargę, SKO podtrzymało w całości swoją dotychczasową argumentację i wniosło o oddalenie skargi, wskazując, iż skarżąca w swojej skardze nie podała żadnych nowych okoliczności mogących mieć wpływ na zmianę stanowiska w sprawie, a podjęła jedynie próbę polemiki i to zarówno z organem I instancji, jak i rozstrzygnięciem organu wyższego rzędu, zaś argumenty te były już przedmiotem dokładnej analizy organu odwoławczego. Na rozprawie w dniu 3 sierpnia 2006 r., skarżąca wskazała, iż w istocie odwoływała się od obu decyzji MOPS w L. z dnia [...] r., bowiem nie zgadzała się ani z obniżeniem wysokości świadczenia, ani z uznaniem go za nienależne i skutkiem tego jest niezadowolona ze skarżonego rozstrzygnięcia SKO, które odniosło się tylko do jednej kwestii. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadną. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. W ramach tej kontroli Sąd ocenia czy organ administracyjny prawidłowo ustalił stan faktyczny, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy i czy prawidłowo zastosował właściwe normy prawne. Sąd administracyjny zobowiązany jest do oceny praworządności zachowań organów administracji. Granice rozpoznania skargi przez Sąd są wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją, pierwotna decyzja wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa, a konkretnie z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Należy wskazać, iż SKO pomimo ustosunkowania się do odwołania A. K., nie zauważyło i swoją decyzją usankcjonowało istotne błędy w postępowaniu organu I instancji i powieliło je w swoim postępowaniu. SKO nie zauważyło mianowicie, iż Kierownik MOPS w L. w jednym dniu (sic!) – [...] r. - wydał dwie decyzje- pierwszą dotyczącą zmniejszenia kwoty dodatku do zasiłku rodzinnego z 505,80 zł do 400 zł i drugą- o uznaniu wypłaconej różnicy pomiędzy ww. kwotami za nienależne świadczenie. Organ I instancji nie poczekał więc na uprawomocnienie się swojej pierwotnej decyzji, lecz od razu zażądał zwrot, jego zdaniem, nienależnego świadczenia, mimo że strona nie miała szansy ustosunkować się do decyzji obniżającej wypłacany jej dodatek. SKO nie tylko nie dostrzegło tego błędu organu I instancj, ale nadto, wbrew wyraźnej dyspozycji art. 128 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej jako: kpa), nie odniosło się do treści całego odwołania strony, uwzględniając jedynie jego wstęp. SKO nie zauważyło bowiem, iż A. K., w swoim odwołaniu z dnia [...] r., w rzeczywistości odwołała się nie tylko do wskazanej we wstępie decyzji nr [...], ale także od decyzji nr [...] ("Kierownik MOPS w L. nie miał prawa zmieniać decyzji nr [...]" – uzasadnienie ww. odwołania- strona 2). Skutkiem tego przeoczenia, SKO utrzymało w mocy decyzję o zwrocie nienależnego świadczenia, mimo że była ona przedwczesna, sprzeczna z prawem; jej przedmiot nie istniał, gdyż w skutek nierozpatrzenia odwołania w całości nie uprawomocniła się jeszcze decyzja o zmianie- zmniejszeniu pierwotnej kwoty świadczenia. Tym samym SKO złamało jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, wyrażoną między innymi w art. 8, 63, 128 i 140 kpa, jaką jest jego odformalizowanie, tak aby sprawa mogła być rozpoznana zgodnie z intencją i interesem strony bez zbędnego formalizmu. Na marginesie można wskazać, że organ odwoławczy posiadał instrumenty służące wyjaśnieniu intencji strony postępowania- z jednego ze wspomnianych instrumentów- wysłuchaniu strony- skorzystał Sąd na rozprawie w dniu 3 sierpnia 2006 r. (karta 24 akt sądowych). W świetle powyższych faktów należy uznać, że decyzja SKO i poprzedzająca ją decyzja Kierownika MOPS są sprzeczne z prawem. Ujawnione błędy w ustaleniach dokonanych przez organy obu instancji wskazują, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem przepisów kpa, a naruszenie tych przepisów pozostaje w istotnym związku z rozstrzygnięciem. To uzasadnia uchylenie zaskarżonych aktów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ppsa. Sąd orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w trybie art. 152 ppsa. Biorąc pod uwagę ww. istotne błędy organów administracji, podważające prawny byt decyzji zawierającej żądanie zwrotu nienależnego świadczenia, Sąd nie ustosunkowywał się do pozostałych zarzutów skarżącej zawartych w skardze. Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji winny uwzględnić wskazania wynikające z treści niniejszego uzasadnienia. W szczególności, organ odwoławczy winien prawidłowo rozpatrzyć odwołanie z dnia [...] r. i dopiero w dalszej kolejności organ I instancji byłby uprawniony do kontynuowania postępowania administracyjnego w stosunku do osoby skarżącej. /-/ B. Popowska /-/ P. Miładowski /-/ I. Kucznerowicz za nieobecnego Sędziego /-/B.Popowska KP