IV SA/Po 450/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie: sędzia WSA Bożena Popowska (spr.) as. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant: sekr. sąd. Marcin Kubiak po rozpoznaniu w IV na rozprawie w dniu 03 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z dnia [...] r. nr [...], 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/I.Kucznerowicz /-/P.Miładowski /-/B.Popowska KP Sygn. akt IV SA / Po 450 / 05 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. (dalej jako: MOPS) na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r., nr 228, poz. 2255 ze zm.), ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2004 r., nr 35 poz. 305 ze zm.), rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 5 marca 2004 r. (Dz. U. z 2004 r., nr 45, poz. 433 ze zm.) oraz art. 104 i 130 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej jako: kpa), po rozpatrzeniu wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego A. K. postanowił przyznać zasiłek rodzinny na dziecko- K. M. na okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. w wysokości 43 zł miesięcznie, zasiłek rodzinny na dziecko- M. M. na okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. w wysokości 43 zł miesięcznie oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w wysokości 505,80 zł miesięcznie na okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Kierownik MOPS w L. postanowił zmienić ww. decyzje nr [...] w ten sposób, że przyznał prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. w wysokości 400 zł miesięcznie, a więc de facto obniżył pierwotnie wypłacany dodatek o 105,80 zł. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Kierownik MOPS w L. postanowił, że kwoty wypłacone w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. w wysokości 3978 zł A. K. były nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi. W uzasadnieniu organ wskazał, iż zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uznaje się świadczenia wypłacone mimo zaistniałych okoliczności powodujących ustanie bądź zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz jeśli świadczenia te przyznano lub wypłacono na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Organ wskazał, iż wypłacany dodatek przysługuje osobie samotnie wychowującej dziecko, zaś w toku postępowania ustalono, że A. K. nie jest samotną matką, lecz wychowuje dzieci wspólnie z ich ojcem- W. M., który tym samym zalicza się do rodziny wnioskodawczyni w myśl przepisu art. 3 ust. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skutkiem powyższego było ustalenie, iż rzeczywisty dochód na osobę w rodzinie (po doliczeniu dochodów W. M.) przekracza ustawowy próg o 156,99 zł i wynosi 660,99 zł, a więc należy uznać, że w okresie od [...] r. do [...] r. A. K. pobierała świadczenie jej nienależne. Skutkiem powyższego należało zobowiązać osobę, która nienależnie pobrała świadczenie rodzinne, do jego zwrotu. Odwołując się od powyższej decyzji, A. K. stwierdziła, iż Kierownik MOPS w L. swoją decyzją mija się z prawdą i z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odwołująca się uznała, że działania organu I instancji wobec niej i jej rodziny są bezprawne i stwierdziła, iż jej dochodu nie można łączyć z dochodem innych osób. A. K. prowadziła także dywagacje z rozstrzygnięciem organu I instancji i polemizowała z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych, skupiajać się jednak na wyrażaniu niezadowolenia z pracy organu I instancji. Podsumowując powyższe, odwołująca się wniosła o naprawienie błędu Kierownika MOPS w L. i przywrócenie jej należnych świadczeń. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. (dalej jako: SKO), działając na podstawie art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U z 2001 r., nr 79, poz. 856 ze zm.) oraz art. 138 § 1 ust. 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy po przeanalizowaniu akt sprawy oraz treści odwołania uznał, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie zatem utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż nie będzie powtarzał argumentów przytoczonych przez organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i podziela pogląd, że skarżąca świadomie wprowadziła w błąd organ I instancji zatajając fakt wspólnego zamieszkiwania oraz wychowywania dzieci wspólnie z ich ojcem. Organ odwoławczy podkreślił, iż skarżąca nie jest osobą uprawnioną do składania wyjaśnień za W. M. ani w jego imieniu bowiem w aktach sprawy brak jest pełnomocnictwa upoważniającego ją do takiego zachowania, co także, pośrednio, świadczy o tym, że odwołująca się prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z W. M.. Organ odwoławczy stwierdził dalej, iż fakt prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego przez odwołującą się i W. M. nie jest wątpliwy, stąd słusznie organ I instancji połączył dochód skarżącej z dochodem jej konkubina. Podsumowując, SKO wskazało, iż uznaje zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji za prawidłowe i takie też były poczynione ustalenia co do sytuacji życiowej i bytowej skarżącej i jej rodziny. W skardze kierowanej do Sądu, A. K. stwierdziła, iż SKO całkowicie zignorowało ustawę o świadczeniach rodzinnych, a wszelkie manipulacje MOPS w L. nad interpretacją ustawy, a także inne czynności zmierzające do usankcjonowania swoich działań, jak chociażby sfałszowanie wywiadu środowiskowego napawają ją zdumieniem. Skarżąca podkreśliła dalej, że złożyła w sposób prawidłowy wniosek o przyznanie świadczenia a MOPS w L. przyznał jej te świadczenia w sposób prawidłowy, zaś późniejsze ich wstrzymanie i domaganie się ich zwrotu są działaniami niezrozumiałymi i opartymi na dowolnej interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca stwierdziła, iż w tak prostej jak by się wydawało sprawie, gdzie na podstawie tych samych przepisów przyznano jej świadczenia a potem zabrano, "ujawniła się brutalna prawda, że prawo nie ma nic do rzeczy, gdy jeden urzędnik zacznie prowadzić jakąś swoją prywatną grę a inni urzędnicy albo go wspierają, albo udają, że tego nie widzą". Skarżąca zwróciła się do Sądu z prośbą o przeanalizowanie stanu prawnego i faktycznego oraz o ustosunkowanie się do jej skargi na nieprawidłowości działań SKO oraz MOPS. W odpowiedzi na skargę, SKO podtrzymało w całości swoją dotychczasową argumentację i wniosło o oddalenie skargi, wskazując, iż skarżąca w swojej skardze nie podała żadnych nowych okoliczności mogących mieć wpływ na zmianę stanowiska w sprawie, a podjęła jedynie próbę polemiki i to zarówno z organem I instancji, jak i rozstrzygnięciem organu wyższego rzędu, zaś argumenty te były już przedmiotem dokładnej analizy organu odwoławczego. Na rozprawie w dniu 3 sierpnia 2006 r., skarżąca wskazała, iż nie otrzymała decyzji uchylającej decyzje w sprawie przyznania zasiłku rodzinnego, a od razu otrzymała decyzję uznająca wypłacone kwoty za świadczenie nienależne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadną. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. W ramach tej kontroli Sąd ocenia czy organ administracyjny prawidłowo ustalił stan faktyczny, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy i czy prawidłowo zastosował właściwe normy prawne. Sąd administracyjny zobowiązany jest do oceny praworządności zachowań organów administracji. Granice rozpoznania skargi przez Sąd są wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją, pierwotna decyzja wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa, a konkretnie z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Należy wskazać, iż SKO, pomimo ustosunkowania się do odwołania A. K., nie zauważyło i swoją decyzją usankcjonowało istotne błędy w postępowaniu organu I instancji i powieliło je w swoim postępowaniu. SKO nie zauważyło mianowicie, iż Kierownik MOPS w L. wydał decyzję, w której uznał, że kwoty wypłacone w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. w wysokości [...] zł A. K. były nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi, żądając ich zwrotu, mimo że nie została wydana żadna decyzja usuwająca z obrotu prawnego decyzję z dnia [...] r., nr [...], którą Kierownik MOPS w L. postanowił zmienić decyzję nr [...] w ten sposób, że przyznał prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. w wysokości 400 zł miesięcznie, a także decyzję z dnia [...] r., nr [...], którą Kierownik MOPS w L. przyznał skarżącej zasiłek rodzinny na dziecko- K. M. na okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. w wysokości 43 zł miesięcznie i zasiłek rodzinny na dziecko- M. M. na okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. w wysokości 43 zł miesięcznie. Organ I instancji nie wydał więc decyzji o utracie prawa zasiłku, (natomiast odnośnie dodatku do zasiłku, postanowił o obniżeniu jego kwoty) lecz od razu zażądał zwrot, jego zdaniem, nienależnego świadczenia. Tymczasem, zgodnie z podjętymi w sprawie decyzjami, strona cały czas powinna pobierać należne świadczenie. SKO nie tylko nie dostrzegło tego błędu organu I instancji, lecz wbrew wyraźnej dyspozycji art. 136 i 140 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej jako: kpa), w myśl których organ odwoławczy jest zobowiązany rozpoznać sprawę od początku i może prowadzić postępowanie dowodowe również w oparciu o materiał zgromadzony przez organ I instancji, nie podjęło żadnych starań, aby zgodnie z przepisami rozpatrzyć sprawę i wydać prawidłową decyzję, po starannym i całościowym przeanalizowaniu materiałów sprawy i odwołania skarżącej. Skutkiem tego przeoczenia, SKO utrzymało w mocy decyzję o zwrocie nienależnego świadczenia, mimo że była ona przedwczesna, sprzeczna z prawem; wskutek nie wydania decyzji orzekającej o utracie prawa do zasiłku rodzinnego, świadczenie było należne, bo przyznane ostateczną decyzją. W świetle powyższych faktów należy uznać, że decyzja SKO i poprzedzająca ją decyzja Kierownika MOPS są sprzeczne z prawem. Ujawnione błędy w ustaleniach dokonanych przez organy obu instancji wskazują, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem przepisów kpa, a naruszenie tych przepisów pozostaje w istotnym związku z rozstrzygnięciem. To uzasadnia uchylenie zaskarżonych aktów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ppsa. Sąd orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w trybie art. 152 ppsa. Biorąc pod uwagę ww. istotne błędy organów administracji, podważające prawny byt decyzji zawierającej żądanie zwrotu nienależnego świadczenia, Sąd nie ustosunkowywał się do pozostałych zarzutów skarżącej zawartych w skardze. Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji winny uwzględnić wskazania wynikające z treści niniejszego uzasadnienia, a w szczególności mieć na uwadze, aby podejmować wszelkie rozstrzygnięcia w postępowaniu w sposób wymagany przepisami kpa i zgodnie z sekwencją działań prawnych, których ewentualnym skutkiem miałoby być orzeczenie o zwrocie nienależnego świadczenia. /-/ B. Popowska /-/ P. Miładowski /-/ I. Kucznerowicz za nieobecnego Sędziego /-/B.Popowska KP