IV SA/Wa 1046/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Stopczyński, Sędziowie asesor WSA Danuta Szydłowska,, sędzia WSA Anna Szymańska (spr.), Protokolant Anna Mruk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 sierpnia 2006r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ja decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] lipca 2004r. w części dotyczącej nieruchomości oznaczonej poprzednio jako parcele budowlane: [...] ,[...] ,[...] ,[...] oraz parcele gruntowe I kat.: [...] , [...] ,[...] ,[...] ,[...] ,[...] , [...] ,[...] ,[...] ,[...] ; 2) zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz J. T. kwotę 440,00 zł. (czterysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] . z dnia [...] lipca 2004 r., którą to decyzją - po rozpatrzeniu wniosku S. T. - 1. stwierdzono, iż nieruchomość gruntowa, oznaczona poprzednio jako parcele budowlane [...] , [...] , [...] ,[...] - stanowiące zespół pałacowy oraz parcele gruntowe I kat: [...] , [...] , [...] , [...] , [...] ,[...] , [...] , [...] , [...] , [...] - stanowiące park, dziedziniec pałacowy oraz stawy wchodzące obecnie w skład działki nr [...] , położonej w D., objętej KW [...] , podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 06.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, 2. stwierdzono, że nieruchomość gruntowa oznaczona poprzednio, jako parcela budowlana [...] o pow. 0,0086 ha zabudowana kaplicą grobową stanowiąca obecnie część działki nr [...] , położona w D., objęta KW [...] , nie podpadała pod działanie przepisów wyżej wymienionego dekretu. W uzasadnieniu podniesiono, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpatrując odwołanie złożone przez S. T. od decyzji Wojewody P. z dnia [...] lipca 2004 r., decyzją z dnia [...] lutego 2005 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie pierwszej instancji. Podstawą takiego rozstrzygnięcia było uznanie, iż rozpatrzenie wniosku w przedmiocie podpadania bądź niepodpadania pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej należy do drogi postępowania sądowego przed sądem cywilnym jako spór o prawa rzeczowe. Wyrokiem z dnia 25 lipca 2005 r. (sygn. akt IV SA/Wa 775/05) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję z dnia [...] lutego 2005 r. Sąd wskazał, iż zaskarżona decyzja została wydana po uprzednim uchyleniu przez NSA wyrokiem z dnia 14 listopada 2003 r. ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] grudnia 2001 r., zatem organy związane były w tej sprawie oceną prawną wyrażoną w powołanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Obowiązek podporządkowania się tej ocenie prawnej może być wyłączony jedynie w razie istotnej zmiany stanu faktycznego lub prawnego, a także w razie wzruszenia "pierwotnego wyroku". Przyjęcie natomiast w orzecznictwie odmiennego stanowiska w przedmiocie właściwości podmiotu powołanego do rozpatrzenia sprawy nie zwalnia od obowiązku zastosowania się do oceny prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Uwzględniając obecne wskazania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lipca 2005 r. organ podniósł, iż żądanie odwołania dotyczy uchylenia decyzji Wojewody [...] w części dotyczącej zespołu pałacowego, parku, dziedzińca oraz stawów. Dalej organ wywodzi, iż "skoro więc zespół pałacowo-parkowy w D. stanowił część składową majątku ziemskiego o obszarze ogólnym 524 ha i pozostawał w związku funkcjonalnym z całym majątkiem ziemskim, to podpadał on pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej". O funkcjonalnym związku zespołu budynków z majątkiem świadczą zabudowania takie jak: stajnia cugowa, wozownia, kuźnia, lodownia i inspekty oraz stawy zarybione karpiami. Trafne jest natomiast stanowisko Wojewody, co do braku związku funkcjonalnego z majątkiem ziemskim parceli zabudowanej kaplicą grobową. Skargę na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożył następca prawny S. T. - J. T., w części dotyczącej pkt I decyzji Wojewody [...] , a zatem zespołu pałacowego, parku, dziedzińca pałacowego i stawów, znajdujących się w miejscowości D.. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej z równoczesnym naruszeniem art. 99 Przepisów wprowadzających ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez: nieuwzględnienie oceny prawnej wyrażonej w wydanym w sprawie wyroku NSA z 14.11.2003 r. (sygn. akt IV SA 1181/02), niewykonanie polecenia Sądu dokonania oceny możliwości wyłączenia spod działania dekretu tej części nieruchomości, która nie była powiązana funkcjonalnie z tą częścią majątku, która z kolei była wykorzystywana do prowadzenia działalności rolniczej. Skarga zarzuca także naruszenie art. 80 i 107 § 1 kpa w zw. z art. 141 kpa przez nieustosunkowanie się w uzasadnieniu do zarzutów odwołania dotyczących błędnej oceny stanu faktycznego. W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w części utrzymującej w mocy decyzję Wojewody [...] . w zakresie pkt I. W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż okoliczności stanowiące podstawę do ustalenia związku nieruchomości z majątkiem ziemskim nie są wynikiem nakazanej przez NSA analizy przeznaczenia konkretnych działek. Stanowią również "co najmniej gołosłowne stwierdzenia", jak również pozostają w sprzeczności z ustaleniami dokonanymi na rozprawie administracyjnej. Stajnia cugowa przeznaczona była dla koni wierzchowych, konie te służyły mieszkańcom i gościom, jak również znajdujące się w wozowni powozy i karety. Lodownia służyła gromadzeniu w zimie lodu, którym w lecie schładzano pokarmy. Inspekty były przeznaczone na produkcję nowalijek dla mieszkańców. Stawy natomiast były elementem kompozycji parku. O przeznaczeniu na cele reformy - w ocenie skarżącego - nie może świadczyć teza, iż park z pałacem zostały przejęte na stację hodowli owiec. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, zajmując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, a zarzuty w niej podniesione należy uznać za trafne. Przede wszystkim Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przy rozpoznawaniu odwołania S. T. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2004 r., stosownie do art. 99 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), związany był oceną prawną, wyrażoną w orzeczeniu NSA z dnia 14 listopada 2003 r. (sygn. akt IV SA 1181/02). Oceną tą związany jest również Wojewódzki Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu niniejszej skargi. Jak podniósł Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z 25 lipca 2005 r. (sygn. akt IV SA/Wa 775/05) - ocena taka dotyczy zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia istotnych okoliczności stanu faktycznego. Otóż NSA w powołanym wyroku stwierdził, iż dekret nie dawał podstaw do konfiskowania całego nieruchomego majątku właścicieli ziemskich, lecz stanowił, że na cele reformy rolnej przeznaczone są tylko nieruchomości ziemskie. W ocenie Sądu organy nie wyjaśniły, czy położone na terenie miasta D. nieruchomości gruntowe, zabudowane pałacem wraz z parkiem i stawami miały charakter nieruchomości ziemskiej. Nie wyjaśniono charakteru tych działek i nie rozważono ich ewentualnego związku funkcjonalnego z pozostałymi nieruchomościami ziemskimi. W zakresie pojęcia "nieruchomości ziemskiej" NSA przypomniał stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w uchwale z 19.09.1990 r. (sygn. akt W 3/89/OTK 1990/1/26). W ocenie Trybunału Konstytucyjnego intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystywane przez inne podmioty do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej lub sadowniczej. Kontrolując zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] wskutek niniejszej skargi, Sąd uznał, iż organy naruszyły art. 99 powołanej ustawy z dnia 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271). Przede wszystkim organy, co prawda wykazały zalecenia zawarte w powoływanym wyroku NSA z 14 listopada 2003 r. tj. wyjaśniły charakter działek, jednakże wnioski z tych ustaleń nie odpowiadają zarówno poglądowi wyrażonemu przez NSA, jak również zasadom prawidłowego prowadzenia postępowania dowodowego, jak również wnioskowania. Otóż z faktu, iż oficyna pałacu wykorzystywana była jako budynek administracyjny, na terenie parku były uprawiane warzywa, a w stawach hodowano karpie organ wywiódł, iż zespół pałacowo-parkowy w D. pozostawał w funkcjonalnej łączności z całym majątkiem ziemskim, liczącym ponad 500 ha. Niezależnie od powyższego cały majątek w D. spełniał normy obszarowe, nadto służył realizacji jednego z celów reformy rolnej (art. 1 ust. 2 lit. d) dekretu), mianowicie został przeznaczony na stację hodowli owiec. Przede wszystkim nie jest wiadomym na podstawie jakich dowodów organ ustalił, iż pałac z parkiem i stawami był wykorzystywany przez stację hodowli owiec. Z akt bowiem wynika, iż część majątku D. została przeznaczona na ten cel, ale jaka to była dokładnie część organ nie wskazał. Koniecznym było bowiem ustalenie, iż właśnie w pałacu, parku i zabudowaniach przypałacowych była ta hodowla prowadzona, bądź budynki te były wykorzystywane w związku z całym przedsięwzięciem, jakim była stacja hodowli owiec. Obarczone wadliwym wnioskowaniem było także ustalenie przez organ, iż prowadzona w inspektach uprawa warzyw, a w stawach hodowla karpia były prowadzeniem działalności wytwórczej w rolnictwie, co kwalifikowałoby pałac z parkiem i stawami jako "nieruchomość ziemską" w rozumieniu definicji sformułowanej przez Trybunał Konstytucyjny w uchwale z 19.09.1990 r. Otóż jak wynika z zeznań świadków złożonych w trakcie rozprawy administracyjnej, karpie były jedynie elementem wystroju parku, po stawach, w których hodowano karpie dla celów estetycznych, nie zaś hodowlanych, pływały łódki z gośćmi. Twierdzenie zatem, iż w stawach prowadzono działalność produkcyjną było nieuprawnione. To samo dotyczy uprawy warzyw w inspektach. Pełniły one bowiem rolę ogródka przydomowego dla zaspokojenia potrzeb właścicieli i ich gości, nie zaś pól uprawnych, których plony były zbywane i stanowiły źródło utrzymania majątku. Zabudowania takie jak stajnia, wozownia, kuźnia również służyły zaspokojeniu potrzeb i realizacji stylu życia ówczesnych właścicieli. Rzeczą bowiem oczywistą było, iż przejażdżki konne traktowano jako jeden ze sposobów spędzania czasu, natomiast wozownia służyła do garażowania ówczesnych środków lokomocji. W stajni zaś przebywały konie, które stanowiły źródło uruchomienia tych środków lokomocji. Organ stwierdził, iż zespół pałacowo-parkowy w D. pozostawał w funkcjonalnej łączności z całym majątkiem ziemskim, liczącym ponad 500 ha. NSA w wyroku z dnia 14 listopada 2003 r. stwierdził, iż w poprzednich decyzjach nie rozważono ewentualnego związku funkcjonalnego z pozostałymi nieruchomościami. Obecnie organ ograniczył się do stwierdzenia, iż taki związek istniał, nie dokonał jednak żadnych ustaleń, które wskazywałyby na to, iż pałac z parkiem i stawami tworzył jednolitą i funkcjonalną całość z resztą majątku o powierzchni ponad 500 ha. Nie ustalił przede wszystkim jakie nieruchomości, gdzie położone i w jaki sposób były powiązane z przedmiotowym obiektem. Skoro była mowa o majątku ziemskim obejmującym powierzchnię ponad 500 ha, koniecznym było ustalenie w jaki sposób kształtował się związek funkcjonalny między pałacem położonym na terenie miasta, a nieruchomościami przeznaczonymi na cele produkcji rolnej. Innymi słowy, czy majątek ziemski mógł funkcjonować bez pałacu otoczonego parkiem wraz ze stawami, czy tworzył z nim jednolitą całość gospodarczą. Takie ustalenia możliwe są jedynie w sytuacji, gdy będzie wiadomym jakie konkretnie nieruchomości składały się na pozostałą część majątku, gdzie były położone i w jaki sposób funkcjonowały. Tych zaś istotnych okoliczności organ nie wyjaśnił. Związanie organu oceną prawną wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zwalnia organu od logicznego wnioskowania. Wnioski te zaś winny wynikać z prawidłowo przeprowadzonych ustaleń. W niniejszej sprawie organ jedynie częściowo dokonał tych ustaleń, a w konsekwencji wyprowadził wnioski, które mogą być obarczone wadliwością. Natomiast niewątpliwie za wadliwe należy uznać rozumowanie, iż z faktu zarządu majątkiem przez właściciela, hodowli ryb w stawach i uprawy warzyw wynika, iż pałac z parkiem był przeznaczony do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie. Do takiego stwierdzenia uprawniałoby dokładne przeanalizowanie związku funkcjonalnego pałacu z resztą majątku i przyjęcie hipotezy, iż pałac stanowił gospodarcze zaplecze do prowadzenia całego majątku ziemskiego. Uznając zatem, iż w istocie organy nie zastosowały się do oceny prawnej wyrażonej w wyroku NSA, a także dokonały ustaleń niepełnych, a w konsekwencji błędnej oceny stanu faktycznego, Sąd doszedł do wniosku, iż zarówno decyzja organu odwoławczego, jak również organu I instancji, naruszyły przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Mając powyższe na uwadze, Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 c) i 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak na wstępie. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 i 205 § 2 powołanej ustawy.