VI SA/Wa 974/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Bosakirska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Protokolant Patrycja Wrońska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi A. s.r.o. - Czechy na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Ministra Finansów na rzecz A. s.r.o. - Czechy kwotę 355 (trzysta pięćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] Minister Finansów stwierdził niedopuszczalność odwołania spółki A. s.r.o. /dalej zwanej A./ od decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] grudnia 2005 r. o odmowie udzielenia zezwolenia spółce P. spółka z o.o. na zmiany w strukturze kapitału spółki. Do jego wydania doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Dnia [...] listopada 2005r. P. Sp.z o.o. z siedzibą w K. /dalej zwana P./ złożyła wniosek do Dyrektora Izby Skarbowej w K. o zezwolenie na zmianę struktury kapitału spółki w trybie art. 26 ust. 4 ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych /Dz. U. Nr 4 z 2004 r. p. 27 z późn. zmianami, dalej zwana "ustawą o grach..."/, który to przepis stanowi, że "każda zmiana w strukturze kapitału spółek posiadających zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych wymaga uzyskania zezwolenia właściwej izby skarbowej". Zmiana polegać miała na sprzedaży udziałów w spółce przez 4 jej udziałowców czeskiej spółce A. oraz ponadto zbyciu udziałów przez jednego udziałowca - osobie fizycznej. Do wniosku dołączone zostały umowy przedwstępne sprzedaży udziałów wraz z aneksem, z których wynika, że umowy przyrzeczone zostaną zawarte po uzyskaniu zezwolenia organu na zmiany w strukturze kapitału spółki, a całość ceny płacona przez A. została już uiszczona w ratach. Dołączono także dokumentację dotyczącą zbywców i nabywców dla wykazania wymaganego przez art. 26 ust. 6 p. 3 ustawy o grach... " źródeł pochodzenia środków na nabycie lub objęcie udziałów i odpowiednich dokumentów potwierdzających legalność tych środków". Dokumentacja ta zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej w K. nie była wystarczająca, gdyż wnioskodawczyni dla udokumentowania legalności środków na nabycie udziałów przedłożyła jedynie dowody wypłaty koron czeskich z konta spółki A. s.r.o. oraz wystawione na okaziciela przez kantor wymiany walut dowody nabycia złotych polskich za korony czeskie. Decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. Dyrektor Izby Skarbowej w K. odmówił spółce P. udzielenia zezwolenia na zmiany w strukturze kapitału spółki. Decyzję tę doręczono wnioskodawczyni - spółce P. dnia [...] grudnia 2005 r. i nie wniosła ona od niej odwołania. Odwołanie od tej decyzji, zachowując termin właściwy dla wnioskodawczyni wniosła spółka A., przyszła nabywczyni udziałów w spółce wnioskodawczyni. Zgłosiła swoje wstąpienie do postępowania w charakterze strony i jednocześnie wniosła odwołanie od decyzji wydanej w wyniku rozpoznania wniosku spółki P.. Podniosła zarzut naruszenia przepisów o właściwości miejscowej organu tj. Dyrektora Izby Skarbowej w K., a także naruszenie art. 61 § 4 k.p.a. polegające na niezawiadomieniu jej jako strony o toczącym się postępowaniu, którego wynik wpływa na jej interes prawny jako nabywcy udziałów. Zdaniem spółki wnoszącej odwołanie organ naruszył w ten sposób prawo skarżącej do udziału w postępowaniu, w którym w jej ocenie powinna uczestniczyć wnioskująca spółka P., a także jej udziałowcy zbywający udziały i A. – nabywca udziałów. Zarzucała też wadliwość merytoryczną decyzji z uwagi na wadliwą ocenę legalności pochodzenia środków na nabycie udziałów. Postanowieniem z dnia [...] marca 2006 r. Minister Finansów stwierdził niedopuszczalność odwołania spółki A.. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 134 w związku z art. 127 § 2 k.p.a. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 28 k.p..a stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. Ustawodawca powiązał status strony z konkretnym, indywidualnym interesem prawnym, wynikającym z określonego przepisu prawnego. Interes prawny musi odnosić się wprost do sytuacji danego podmiotu i dotyczyć go bezpośrednio. Nie chodzi o interes faktyczny. O istnieniu interesu prawnego decyduje norma prawna, z której dla danego podmiotu wynikają jej własne prawa lub obowiązki. Przepisem prawa materialnego w sprawie niniejszej jest art. 26 ust. 4 ustawy o grach... a zgodnie z jego brzmieniem każda zmiana w strukturze kapitału spółki posiadającej zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych wymaga zezwolenia właściwej izby skarbowej. Zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie tych gier posiada spółka P., zatem A. nie ma materialnego uprawnienia do wszczęcia i prowadzenia postępowania odwoławczego. Brak legitymacji procesowej A. czyni jej odwołanie niedopuszczalnym stosownie do art. 134 k.p.a. Na to postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła spółka A. wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu skargi powtórzyła zarzuty odwołania w stosunku do decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w K., a w szczególności naruszenie przepisów o właściwości miejscowej. Podniosła także, że do przekształcenia struktury kapitałowej spółki P. ma dojść w wyniku czynności prawnych osób trzecich, a nie samej spółki. Czynności te mają polegać na sprzedaży części udziałów przez dotychczasowych udziałowców na rzecz skarżącej. Zamierzone i objęte umowami przedwstępnymi umowy definitywnego zbycia udziałów mają prowadzić do zmiany kręgu udziałowców i ilości posiadanych przez nich udziałów. Na podstawie umów przedwstępnych skarżąca spółka nabyła prawo żądania zawarcia umów przyrzeczonych, a te skutkować będą nabyciem przez nią praw majątkowych. Udzielenie zezwolenia na powyższą zmianę jest niezbędnym warunkiem prawnym skuteczności nabycia udziałów zgodnie z art. 89 k.c. w zw. z art. 63 k.c. Wynik postępowania o zezwolenie ma znaczenie dla interesu prawnego spółki, bowiem bez uzyskania zezwolenia nie będzie mogła ze skutkiem prawnym zawrzeć umów przyrzeczonych i nabyć udziałów w P.. Uzyskanie przysporzenia majątkowego w postaci nabycia udziałów jest uzależnione od wyniku merytorycznego postępowania o zezwolenie. Wynik tego postępowania dotyczy zatem interesu prawnego spółki A.- nabywcy udziałów, czyniąc zeń stronę w rozumieniu art. 28 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wnosił o jej oddalenie. Wskazał, że w orzecznictwie NSA była już przedmiotem rozważań kwestia, kto ma interes prawny uzasadniający występowanie w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 26 ust. 4 ustawy o grach... Powołał się na wyrok z dnia 12 października 2000 r. /II SA 468/00/, w którym NSA wskazał, że stroną tego nie jest członek zarządu spółki nabywcy oraz na wyrok z dnia 12 października 2000 r. /II SA 467/00/, w którym NSA wyjaśnił, że stroną tą nie jest także spółka, która chce nabyć udziały. Popierając to cytatami z doktryny i orzecznictwa wywiódł, że o statusie strony decyduje posiadanie interesu prawnego, który wywodzi się nie z wewnętrznego przekonania, lecz z przepisu prawa materialnego. Musi być określony przepis prawny, który chroni pozytywny lub negatywny interes podmiotu. Roszczenie prawne podmiotu będącego stroną musi opierać się na przepisie prawa będącym podstawą do konkretnego roszczenia jednostki do określonego zachowania się władzy. Spółką posiadającą zezwolenie na prowadzenie gier jest spółka P., zatem spółka A. nie dysponuje materialnym uprawnieniem do wszczęcia i występowania w postępowaniu odwoławczym, a jej skarga jest bezzasadna. Zawiadomiona o postępowaniu sądowoadministracyjnym spółka P. wniosła o oddalenie skargi. Wskazała, że wobec braku zgody Dyrektora Izby Skarbowej udziałowcy spółki P. zmienili plany i już nie chcą sprzedać udziałów. Spółka A. nie ma interesu prawnego w sprawie. Interes prawny wywodzić się musi z roszczenia prawnego wynikającego z przepisów prawa publicznego. Spółka A. posiada jedynie interes faktyczny, a jej wola nie wystarcza, aby być stroną postępowania. Interes prawny, którego istnienie warunkuje przyznanie osobie przymiotu strony w określonej sprawie musi bezpośrednio dotyczyć sfery prawnej podmiotu. Uprawniona do złożenia wniosku o zezwolenie jest spółka, której zmiana kapitałowa dotyczy, a nie zainteresowany zakupem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153 z 2002 r. poz.1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne sprawują więc kontrolę m.in. postanowień administracyjnych pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153 z 2002 r. poz.1270/ dalej zwanej p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami. Kontrolując w ten sposób zaskarżone postanowienie Sąd stwierdził naruszenia prawa, skarga jest więc uzasadniona, choć z innych powodów niż podniesione w skardze. Sąd nie podzielił poglądów skarżącej spółki A., że ma ona interes prawny uzasadniający jej uczestnictwo w postępowaniu administracyjnym o udzielenie zgody na zmianę struktury kapitału spółki mającej zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych i w tym zakresie uznał za prawidłową argumentację Ministra Finansów. Jak to wyjaśnił NSA w wyroku z dnia 12 października 2000 r. /sygn. akt II SA 468/00/ choć art. 26 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach losowych i zakładach wzajemnych /Dz. U. z 1998 r. Nr 102 poz. 650/ nie precyzował kto jest stroną postępowania, w rozumieniu art. 28 k.p.a., toczącego się w sprawie zbycia udziałów, to nie ma przymiotu strony członek zarządu spółki, mającej nabyć udziały. W wyroku z dnia 12 października 2000 r. /sygn. akt II SA 467/00/ NSA wywiódł, że spółka, która zamierza nabyć udziały nie ma własnego interesu prawnego w postępowaniu o zezwolenie na zmianę w strukturze kapitału spółki. W wyroku z 13 listopada 2001 r. /sygn. akt II SA 1617/00/ NSA wskazał na jedynie interes prawny zbywcy udziałów w postępowaniu o zezwolenie. W cytowanych wyrokach NSA przypomniał, że zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy to postępowanie. O tym czy określonemu podmiotowi będzie służyło prawo strony w konkretnym postępowaniu administracyjnym decyduje norma prawna, z której dla tego podmiotu będą wynikały wprost określone prawa lub obowiązki. Istotną cechą strony w rozumieniu art.28 kpa jest bowiem to, że jest ona podmiotem własnych praw lub obowiązków, które podlegają skonkretyzowaniu w postępowaniu administracyjnym, a wynikają z przepisu prawa materialnego, który stanowi podstawę ustalenia uprawnienia lub obowiązku. Oceniając w ten sposób pozycję skarżącej spółki A. należy uznać, że postępowanie o zezwolenie na zmianę struktury kapitału spółki prowadzącej gry na automatach o niskich wygranych nie dotyczy bezpośrednio jej praw lub obowiązków. Jej wynikające z prawa cywilnego uprawnienie do żądania zawarcia umowy przyrzeczonej powstać może dopiero po udzieleniu przez organ zgody uprawnionym podmiotom na zmiany struktury kapitału spółki. Do tego momentu sfera prawna potencjalnego nabywcy nie jest powiązana z prowadzonym postępowaniem dotyczącym zgody. Nabywca udziału nie ma roszczenia do organu o wszczęcie postępowania w sprawie zezwolenia na zmianę w strukturze kapitału spółki, ani nie jest uprawniony do uczestniczenia w tym postępowaniu, bowiem nie dotyczy ono jego własnego interesu prawnego. Interes prawny uprawniający do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym musi być własny i nie można go wywodzić wyłącznie z sytuacji prawnej innego podmiotu, nawet jeżeli w konkretnej sprawie związki między nimi byłyby silne i nawet gdyby związki te miały charakter nie tylko faktyczny, ale i prawny /por. J.Zimmermann glosa do wyroku NSA z 2 lutego 1996 r. IV S.A. 846/95 OSP 1997/4/83/. Nie można być bowiem stroną postępowania administracyjnego tylko z powodu stosunków prawnych z innym podmiotem. Nabywca ma jedynie interes faktyczny w udzieleniu zezwolenia przez organ, ale nie ma interesu prawnego uzasadniającego uczestnictwo w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony. Zasadne jest zatem stanowisko organu, że odwołanie w sprawie odmowy udzielenia zezwolenia na zmiany w strukturze kapitału spółki wniósł w sprawie niniejszej podmiot nie będący stroną. W ustalonej linii orzeczniczej NSA wielokrotnie wyjaśniał, że "jeżeli subiektywne twierdzenie wnoszącego odwołanie, iż decyzja organu I instancji dotyczy jego praw i obowiązków, nie zostanie w sposób przewidziany dla postępowania odwoławczego pozytywnie zweryfikowana, należy wydać decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 p. 3 k.p.a." /wyrok NSA z dnia 29 listopada 1999 r. I SA 1544/98 Lex 48751, a także wyrok NSA z 14 października 1999 r. I SA 1321/99 Lex 48668, wyrok NSA z 15 lipca 1999 r. I SA 1620/98 Lex 48567, wyrok NSA z 6 października 1999 r. IV SA 1065/97 Lex 47919, oraz B. Adamiak J.Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" Wyd. C.H.Beck Warszawa 2003 s. 576 i s. 596/. W sprawie niniejszej odwołanie wniósł podmiot nie będący stroną postępowania, a okoliczność tę prawidłowo ustalił organ w toku postępowania odwoławczego, zatem stosownym rozwiązaniem procesowym jest wydanie decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 p. 3 k.p.a. Zastosowanie innego rozwiązania stanowi naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy. Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy zastosuje rozwiązanie procesowe właściwe w sytuacji wniesienia odwołania przez podmiot nie będący stroną. Zważywszy powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 145 § 1 p. 1 lit. c uchylił zaskarżone orzeczenie. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz na podstawie § 14 ust. 2 p.1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu /Dz.U. nr 163 z 2002r. poz. 1349 z późn. zmianami/ i zasądził kwotę 100 zł z tytułu zwrotu uiszczonego wpisu sądowego, kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego oraz kwotę 15 zł tytułem zwrotu opłaty od pełnomocnictwa.