I GZ 247/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Rafał Batorowicz po rozpoznaniu w dniu 17 października 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K. Ś. "[...]" na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 sierpnia 2006 r., sygn. akt V SA/Wa 589/06 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi K. Ś. "[...]" na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia 31 stycznia 2006 r., Nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oraz określenia kwoty podatku od towarów i usług postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać wniosek o przyznanie prawa pomocy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania Postanowieniem z dnia 12 lipca 2006 r. sygn. akt V SA/Wa 589/06 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania K. Ś. prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie to zostało wydane w następującym stanie faktycznym. Skarżąca w złożonym oświadczeniu wskazała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i dwójką dzieci. Posiada dom o powierzchni 300 m², nieruchomość rolną o powierzchni 400 m² oraz lokal użytkowy o powierzchni 56 m². Podała, że źródłem utrzymania jej i całej rodziny są dochody pochodzące z działalności gospodarczej męża. Referendarz odmówił prawa pomocy wskazując w uzasadnieniu, że nie sposób było ustalić jak wygląda jej sytuacja materialna, ponieważ wezwanie Sądu do podania dodatkowych informacji na ten temat nie zostało wykonane. Po rozpatrzeniu sprzeciwu K. Ś. od powyższego postanowienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2006 r., sygn. akt V SA/Wa 589/06 odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Sąd wskazał, że ocenił sytuację skarżącej wynikającą ze złożonego oświadczenia w świetle przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. i stwierdził, iż nie zachodzą okoliczności co do zwolnienia skarżącej z uiszczenia wpisu sądowego. Sąd stwierdził, że jest ona w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ponieść koszty sądowe w postaci wpisu od skargi. Sąd wywiódł, że skarżąca oraz jej mąż uzyskali w latach 2004 i 2005 dochody w wysokości odpowiednio 34 562,92 zł oraz 31 231,02 zł, posiadają majątek w postaci domu o powierzchni 300 m², nieruchomość rolną 400 m² oraz lokal użytkowy 56 m². Sąd ustalił zgodnie z oświadczeniami skarżącej, że źródłem utrzymania rodziny są dochody męża skarżącej w wysokości 1680,25 zł miesięcznie, dodatkowym dochodem jest czynsz z najmu posiadanego przez skarżącą lokalu o powierzchni 56 m² w wysokości 1900 zł + 22 % podatku od towarów i usług, co wynika z umowy najmu z 13 listopada 2003 r. znajdującej się w aktach sprawy o sygn. V SA/Wa 591/06. Sąd podał również, że skarżąca w oświadczeniu o majątku i dochodach stwierdziła, że nie posiada przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro, jednakże Sąd wskazał umowę o udzielenie kredytu na zakup samochodu, z której wynika, że mąż skarżącej w celu bezpośrednio związanym z działalnością gospodarczą kupił samochód Toyota Avensis o wartości 104 999,30 zł wnosząc wpłatę własną w wysokości 26 250,30 zł resztę finansując krótkoterminowym kredytem (36 rat), który zaciągnęła skarżąca. Sąd podsumowując stwierdził, że wszystkie powyżej wskazane okoliczności jak posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości dostarczających dochodu, świadczą o tym, iż skarżąca nie znajduje się w sytuacji ubóstwa rozumianego jako brak środków finansowych pozwalających na godną egzystencję. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca zarzuciła naruszenie przez Sąd I instancji art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a., poprzez uznanie, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty postępowania – wpis od skargi i w związku z tym wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie go od ponoszenia kosztów sądowych lub o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sadowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca podniosła fakt, iż w stosunku do niej obecnie toczy się przed Sądem już około 50 spraw, które pozostają nie bez znaczenia do współistniejących kosztów, których nie byłby w stanie ponieść żaden przedsiębiorca, nawet gdyby był w rzeczywistości importerem towaru objętego tymi postępowaniami. Skarżąca uznała za błędne twierdzenie Sądu w zakresie konieczności gromadzenia przez nią środków finansowych koniecznych do obsługi finansowej mogących powstać ewentualnych sporów z organem celnym, jako prawidłowej gospodarki planowania prowadzonej działalności gospodarczej, gdyż środki finansowe musiałyby być zamrożone na niewyobrażalnie długi czas. Zdaniem skarżącej instytucja prawa pomocy wynika z faktu, iż Sąd powinien zapewnić prawidłową równowagę pomiędzy interesem państwa z jednej strony, a interesem skarżącego w dochodzeniu swych roszczeń przed sądem z drugiej strony. To w ocenie skarżącej oznacza, że w każdym uzasadnionym przypadku jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwi stronie wniesienie skargi, a tym samym realizację swoich praw przed sądem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez sąd prawa pomocy w sytuacji, w której skarżący udowodni brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – jest obligatoryjne. Z przytoczonych sformułowań ustawowych wynika także, że sytuacja materialna wnioskodawcy oceniana w odniesieniu do konkretnego postępowania sądowoadministracyjnego stanowi jedyną podstawę w orzekaniu o udzielenie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie więc przez Sąd o przyznanie prawa pomocy z przyczyn innych niż sytuacja materialna wnioskodawcy byłoby rozstrzygnięciem dokonanym z podstaw niedopuszczalnych i nie znajduje uzasadnienia w ustawie (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 r. sygn. akt II OZ 118/05, niepubl.). W piśmiennictwie podnosi się także, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych (H. Knysiak-Molczyk "Prawo pomocy w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Przegląd Sądowy nr 11-12/2003, s. 85). Tak pojmowana instytucja prawa pomocy wynika z faktu, iż Sąd powinien zapewnić prawidłową równowagę pomiędzy interesem państwa z jednej strony, a interesem skarżącego w dochodzeniu swych roszczeń przed sądem z drugiej strony. Oznacza to, że w każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwia stronie wniesienie skargi, a tym samym realizację swoich praw przed sądem. Jak wynika z treści zaskarżonego postanowienia, Sąd I instancji oceniając sytuację majątkową i finansową skarżącej uznał, że mogła ona zgromadzić środki umożliwiające uiszczenie przez nią wpisu w kwocie 2000,00 zł, zważywszy na termin wniesienia skargi oraz rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena sytuacji majątkowej skarżącej dokonana przez Sąd I instancji nie zasługuje na aprobatę. Jak wynika z treści zaskarżonego postanowienia, Sąd dokonując analizy sytuacji majątkowej skarżącej ocenił jedynie jej wartość majątku oraz założył, że skarżąca prowadząc w przeszłości działalność gospodarczą powinna wykazać się zapobiegliwością i przezornością w zakresie prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, licząc się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania sądowego. Pojęcie prawa pomocy nie może być interpretowane wąsko i należy brać pod uwagę całokształt okoliczności dotyczących aktualnej sytuacji materialnej skarżącego uwzględniając m.in. koszty ponoszone przez skarżącego w związku z innymi toczącymi się postępowaniami sądowymi bądź sądowoadministracyjnymi. Analizując sytuację majątkową skarżącej Sąd zobowiązany jest zbadać stan majątkowy wnioskodawcy z chwili złożenia wniosku oraz oceniać go w oparciu o wymienione na wstępie zasady, nie może zaś jak to miało miejsce w niniejszej sprawie opierać się jedynie na założeniu, że w przeszłości zdolności zarobkowe wnioskodawcy były odpowiednie do poczynienia zabezpieczeń na wypadek przyszłych postępowań sądowych. Sąd powinien jednak zbadać czy obecnie skarżąca posiada oszczędności wystarczające na pokrycie kosztów sądowych w prowadzonych przez nią postępowaniach. Sąd powinien rozważyć czy poniesienie kosztów związanych z dużą ilością spraw sądowych nie będzie skutkowało poniesieniem uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Z wymienionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.