I GSK 53/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Grabowski Sędziowie NSA Urszula Raczkiewicz Czesława Socha (spr.) Protokolant Marcin Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 19 października 2006 r. sygn. akt I SA/Sz 38/06 w sprawie ze skargi W. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie określenia kwoty długu celnego oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. wyrokiem z dnia 19 października 2006 r. o sygnaturze I SA/Sz 38/06 oddalił skargę W. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] listopada 2005 r. o nr [...] utrzymującą w mocy (po ponownym rozpoznaniu sprawy) decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] listopada 2004 r. o nr [...], którą odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w S. z dnia [...] czerwca 2002 r. o nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego w związku z nielegalnym wprowadzeniem towaru na polski obszar celny. Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na ustaleniach faktycznych organu administracji, który stwierdził, że wniosek skarżącego z dnia [...] czerwca 2004 r. o stwierdzenie nieważności powołanej wyżej decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w S. nie jest zasadny, gdyż przy wydawaniu tej decyzji nie doszło do rażącego naruszenia prawa. Wprowadzenie przez skarżącego w dniu 3 marca 2002 r. przez przejście graniczne w Kołbaskowie przedmiotowego samochodu marki VW Passat o numerze nadwozia WVWZZZ33CE192206 bez dokonania zgłoszenia celnego doprowadziło do powstania długu celnego (art. 210 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (t.j.: Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.)). Z uwagi na to organ celny określił należności celne przywozowe związane z nielegalnym wprowadzeniem na polski obszar celny przedmiotowego pojazdu i obciążył tymi należnościami skarżącego. Sąd I instancji zaznaczył, że przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja organu celnego wydana w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej. To nadzwyczajne postępowanie administracyjne ma na celu wyjaśnienie kwalifikowanej niezgodności decyzji ostatecznej z prawem, a nie ponowne rozpatrzenie zakończonej tą decyzją sprawy. W związku z tym we wspomnianym postępowaniu rozpatrzeniu podlegały jedynie wady decyzji w kontekście zarzucanej przez skarżącego podstawy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, tj. rażącego naruszenia prawa. W ocenie Sądu I instancji, nieuzasadnione są zatem zarzuty bezpodstawnego pominięcia przez organy celne, w ramach postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Z akt sprawy w sposób niewątpliwy wynika, że VW Passat o numerze nadwozia WVWZZZ33CE192206 nie został przedstawiony organowi celnemu. Wprowadzenia na polski obszar celny dokonano zatem z naruszeniem art. 39 Kodeksu celnego, a więc było ono nielegalne. Nielegalne wprowadzenie towaru jest przesłanką uznania za dłużnika osobę, która dokonała tego wprowadzenia (art. 210 § 3 pkt 1 Kodeksu celnego). Nie ma znaczenia dla sprawy umowa z dnia 2 grudnia 1999 r. między A. D. i M. A. oraz umowa dnia 16 lipca 2000 r. między M. A. i W. B. (skarżącym), gdyż dotyczyły one sprzedaży samochodu VW Passat o numerze nadwozia 33A0146551. Odpowiedzialność za powstały dług celny wynika z faktu nielegalnego wprowadzenia towaru do kraju, nie zaś z przypisania stronie winy w rozumieniu postępowania karnego skarbowego. W związku z tym, za rażące naruszenie prawa nie można uznać orzekania o należnościach celnych, gdy prowadzone jest postępowanie karne lub karne skarbowe. Stosownie bowiem do treści art. 273 Kodeksu celnego, prowadzenie ww. postępowań karnych nie stanowi przeszkody do prowadzenia postępowania celnego. Powyższe oznaczało, że wydana decyzja nie naruszała prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie i dlatego skarga podlegała oddaleniu. W skardze kasacyjnej W. B. zaskarżył powyższy wyrok w całości. Domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 210 § pkt 1, § 2 i § 3 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (t.j.: Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.) oraz art. 247 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.). W uzasadnieniu podał, że Sąd I instancji nie zapoznał się z aktami sprawy w sposób uzasadniający skarżone rozstrzygnięcie. Skarżący nie dokonał nielegalnego wprowadzenia spornego pojazdu na polski obszar celny. Uznanie skarżącego za dłużnika celnego stanowi rażące naruszenie prawa, a więc jest przesłanką do stwierdzenia nieważności decyzji nakładającej na niego należności celne. Z dołączonych do akt sprawy umów sprzedaży przedmiotowego pojazdu z 1999 r. i 2000 r., dokumentów (wykazujących, iż pojazd ten brał udział w kolizji na terenia Polski w 2001 r.) oraz dowodu pierwszej rejestracji pojazdu w Polsce z dnia 3 grudnia 1991 r. wynika, że bezzasadna jest teza o nielegalnym wprowadzeniu tegoż pojazdu na polski obszar celny w dniu 3 marca 2002 r. Skarżący wskazał, że powyższe ustalenia faktyczne były powodem umorzenia postępowania karno-skarbowego w drodze postanowienia Naczelnika Urzędu Celnego w S. z dnia [...] lipca 2002 r. o nr [...] zatwierdzonego w dniu [...] lipca 2002 r. przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej S.-Z., sygn. akt [...]. W postępowaniu tym uwzględniono ponadto fakt istnienia w spornym pojeździe zarówno pierwotnego numeru nadwozia, tj. WVWZZZ33ZCE192206, jak i numeru wtórnego, tj. 33A0146551. W ocenie skarżącego, zarówno Dyrektor Izby Celnej, jak i Sąd I instancji błędnie stwierdziły, że wskazane wyżej numery nadwozia odnosiły się do dwóch różnych samochodów. W ocenie skarżącego, Sąd I instancji nie dokonał oceny znajdującego się w aktach sprawy dokumentu Urzędu Celnego w S. z dnia 9 lipca 2002 r. będącego tłumaczeniem roboczym z języka niemieckiego. Z dokumentu tego wynika, że przedmiotowy pojazd został sprzedany przez pana S. panu L. Ten ostatni sprzedał natomiast wspomniany samochód panu A. K. ze S. Z powyższego wynika, że organy celne wiedziały, kto zakupił przedmiotowy pojazd na terenie Niemiec i wwiózł go na polski obszar celny. Nie było zatem podstaw do prowadzenia postępowania celnego wobec W. B. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w S. wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Podał, że w skardze kasacyjnej nie wskazano w sposób prawidłowy podstaw kasacyjnych, o których mowa w art. 174 ustawy z dnia 3 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W jednym zarzucie dotyczącym naruszenia prawa materialnego nie można podnieść jednocześnie błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania. Strona wnosząca skargę kasacyjną kwestionuje prawidłowość ustalenia stanu faktycznego nie zarzucając jednocześnie naruszenia przepisów postępowania. W złożonych pismach procesowych (z dnia 10 maja 2007 r., 26 i 31 października 2007 r.) skarżący powtórzył zarzut niezapoznania się przez Sąd I instancji z aktami sprawy i zawartymi w nich dokumentami w sposób pozwalający na zgodne z nimi rozstrzygnięcie sprawy. W ocenie skarżącego, działanie to było w istocie naruszeniem przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zakwestionowanie jedynie numeru nadwozia nie uprawniało do prowadzenia postępowania w sprawie całego pojazdu. Brak prawidłowej oceny materiału dowodowego prowadzi w istocie do wykazania istnienia podstawy skargi kasacyjnej wynikającej z art. 174 pkt 2 ustawy wyżej powołanej. Prowadzenie zaś postępowania przeciwko skarżącemu w sytuacji, gdy właścicielem pojazdu była jego żona dowodzi na brak przymiotu strony. W związku z tym zgłosił alternatywny wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku i stwierdzenie nieważności decyzji, gdyby Sąd nie dopatrzył się zarzuconych naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W tym trybie wpłynęła skarga kasacyjna w niniejszej sprawie i spełnia ona wymogi określone w art. 174, 175 § 1, 176 oraz 177 § 1 tej ustawy. Oznacza to, że zaistniały podstawy do merytorycznego jej rozpoznania. Przepis art. 183 § 1 powołanej wyżej ustawy obliguje Naczelny Sąd Administracyjny do rozpoznania sprawy w granicach skargi kasacyjnej. Sąd ten z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy. Stwierdzić należy, że w sprawie niniejszej nie występuje żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania. Skarga kasacyjna w rozpoznawanej sprawie nie powołuje żadnych przepisów proceduralnych, które stanowiły podstawę ustaleń faktycznych, o których mowa w art. 174 pkt 2 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, choć treść uzasadnienia wyraźnie odwołuje się do ich naruszenia. Chodzi o ustalenia faktyczne i ocenę dowodów dokonaną przez Sąd I instancji. Kwestionowanie przepisów postępowania spowodowane jest tym, że w istocie chodzi o niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego. Kwestionowanie ustaleń stanu faktycznego skarżący upatruje w innej ocenie tych samych dowodów. Chodzi o błędną ocenę nielegalnego wprowadzenia samochodu na polski obszar celny. Odwołanie się do tych zarzutów spowodowane jest próbą wykazania, że skarżący nie jest dłużnikiem celnym i w okolicznościach sprawy nie jest zobowiązany do uiszczenia należności celnej. Zarzuty te były także podnoszone przed Sądem I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, związany jest granicami skargi, a to oznacza konieczność wskazania jej podstaw. Chodzi zatem o powołanie konkretnych przepisów prawa, które w ocenie skarżącego zostały przez Sąd naruszone. W przypadku zaś zarzutów prawa procesowego, to na dodatkowym wykazaniu, że mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2001 r., IV CKN 1594/00). Interpretacja przepisów ustawy procesowej o skardze kasacyjnej nie może nie uwzględniać także dorobku orzecznictwa Sądu Najwyższego i doktryny prawniczej, dotyczącego kasacji rozpatrywanej przez Sąd Najwyższy. Oznacza to, że wymagane określenia podstaw kasacji i ich uzasadnienie obejmuje wskazanie, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy (postanowienie SN z dnia 11 marca 1997 r., III CKN 13/97, OSN z 1997 r. Nr 8, poz. 114). Nie stanowi zatem przytoczenia podstawy kasacyjnej zgłoszenie ogólne zarzutu naruszenia przepisów postępowania bez wskazania konkretnego przepisu, który w ocenie skarżącego został naruszony. Nie wystarcza też samo wykazanie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli skarżący nie wykazał, iż następstwa tego naruszenia były tego rodzaju, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego w kasacji orzeczenia (postanowienie SN z dnia 5 grudnia 1997 r., III CKN 491/97, Lex nr 50542 i wyrok SN z dnia 24 kwietnia 2003 r., I CKN 317/01, Lex nr 78888). W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi również wątpliwości teza, że kasacja nie odpowiadająca wymaganiom ustawowym w zakresie określenia podstaw i ich uzasadnienia zawiera istotny brak, ponieważ uniemożliwia sądowi ocenę zasadności tego środka zaskarżenia. Wymaganie przytoczenia podstaw kasacji i ich uzasadnienia nie jest przy tym równoznaczne z wymaganiami stawianymi pismu procesowemu, nadającemu się do naprawienia w trybie wezwania do uzupełnienia braków formalnych pisma procesowego. Takie wysokie wymagania stawiane skardze kasacyjnej przewidziane w cytowanej wyżej ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi są adekwatne do ustanowionego w tej ustawie przymusu adwokacko-radcowskiego do sporządzenia skargi kasacyjnej (art. 175 § 1 ustawy). Przymus ten ma na celu zapewnienie skardze kasacyjnej odpowiedniego poziomu merytorycznego i formalnego. Od adwokata czy radcy prawnego należy oczekiwać i egzekwować stosownego poziomu profesjonalnego. Podkreślić przy tym należy, że w postępowaniu kasacyjnym Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpatruje danej sprawy po raz drugi od początku do końca. O ile ocenia sprawę, to jedynie w granicach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej. Chodzi wówczas o wykazanie naruszenia prawa przez Sąd I instancji, czyli przepisów postępowania sądowego, a nie przepisów postępowania administracyjnego dotyczących decyzji administracyjnej. O ile przepis art. 183 § 1 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zdaniu drugim przewiduje możliwość przytaczania nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych, oznacza to jedynie możliwość powoływania nowej argumentacji na ich poparcie (niepublikowany wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1999 r., I CKN 448/98). Przepis ten nie daje natomiast możliwości rozszerzenia podstaw kasacyjnych po upływie terminu przewidzianego do wniesienia skargi kasacyjnej. Oznacza to w przedmiotowej sprawie, że odwołanie się do zarzutów procesowych w kolejnych pismach pełnomocnika skarżącego złożonych po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej należało uznać za spóźnione i niedopuszczalne do oceny. Podkreślić przy tym należy, że podstawy te są także ogólne i naruszają zasady, o których była już mowa wyżej, skoro związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej oznacza przecież brak możliwości dokonywania interpretacji skargi kasacyjnej w celu ustalenia rzeczywistych intencji skarżącego (niepublikowany wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 maja 2004 r., sygn. akt FSK 19/04). Powyższe wskazuje, że wobec braku sformułowania podstawy kasacji dotyczącej naruszenia przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 ustawy procesowej), Naczelny Sąd Administracyjny związany jest stanem faktycznym sprawy będącym podstawą wydania zaskarżonego wyroku. Podniesione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzuty procesowe z omówionych wyżej powodów pozostały poza oceną w niniejszym postępowaniu. W konsekwencji dla oceny trafności podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu dotyczącego naruszenia prawa materialnego miarodajny jest stan faktyczny ustalony przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku. Tak ustalony stan faktyczny uzasadniał przyjętą przez organy celne i Sąd podstawę do odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd Sądu I instancji, że skarżący wniósł o zastosowanie trybu kwalifikowanego, a więc wyeliminowania z obrotu prawnego rozstrzygnięcia wydanego z rażącym naruszeniem prawa. Wobec tego przesłankę tę należało ocenić w kontekście art. 210 § 1 pkt 1, § 2 i 3 Kodeksu celnego. Naruszenie tego przepisu skarżący połączył z naruszeniem art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, polegającym na mylnym przyjęciu braku podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji. Stwierdzić należy, że zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej nie mają usprawiedliwionych podstaw. Sąd I instancji prawidłowo oddalił skargę nie dopatrując się w zaskarżonej decyzji naruszenia prawa. Przemawiają za tym zarówno ogólne względy wskazane wyżej, jak i okoliczność, że w skardze kasacyjnej nie wykazano, aby Sąd I instancji naruszył prawo dokonując kontroli zaskarżonej decyzji administracyjnej. Sąd I instancji trafnie stwierdził, że tryb kwalifikowany, jakim jest stwierdzenie nieważności decyzji nie jest trybem, który pozwalałby łączyć postępowanie nadzorcze z odwoławczym lub które mogłoby zastępować tryb odwoławczy, co wynika z zamieszczenia przez skarżącego w odwołaniu od decyzji, jak też w obu skargach argumentów przemawiających za ponownym merytorycznym rozpoznaniem sprawy. Skoro w sprawie niniejszej skarżący nie skorzystał z trybu zwykłego do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji, a później skargi do sądu administracyjnego, to niniejsze postępowanie ma na celu jedynie wyjaśnienie kwalifikowanej niezgodności z prawem, a nie ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją ostateczną. Zasadnie uznano za nieuzasadniony zarzut co do rażącego naruszenia wyżej wymienionych przepisów prawa materialnego. Zgodnie z art. 210 § 3 pkt 1 Kodeksu celnego, dłużnikiem jest osoba, która dokonała nielegalnego wprowadzenia. Oznacza to, że nielegalne wprowadzenie jest wystarczającą przesłanką do uznania kogoś za dłużnika celnego. Dla zastosowania tego przepisu istotne jest, kto wprowadził towar na polski obszar celny i czy zostało to dokonane zgodnie z obowiązującymi przepisami. Nie ma przy tym znaczenia, że przedmiotowy samochód na podstawie umowy nabyła małżonka skarżącego. Istotne jest – a co jest niewątpliwe w sprawie – że przedmiotowy pojazd nie został przedstawiony organowi celnemu, a więc wprowadzenia dokonano z naruszeniem art. 39 Kodeksu celnego. W związku z tym, trafnie przyjęto, że wprowadzono samochód nielegalnie. Nie ma znaczenia w sprawie świadomość zmian numerów nadwozia, czy też brak takiej świadomości. Odpowiedzialność za powstały dług celny wynika z faktu nielegalnego wprowadzenia towaru do kraju, nie zaś z przypisania stronie winy w rozumieniu postępowania karnego skarbowego. Powyższe oznacza, że dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny ocena jest prawidłowa i nie narusza powołanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa. Skarga ta wobec tego podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.