II GSK 147/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal Sędziowie NSA Jan Bała (spr.) Małgorzata Korycińska Protokolant Ewa Babik po rozpoznaniu w dniu 2 października 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. K. F.H.P. "M." od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 24 października 2006 r. sygn. akt VI SA/Wa 1144/06 w sprawie ze skargi M. K. F.H.P. "M." na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 7 grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy unieważnienia patentu na wynalazek 1. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. do ponownego rozpoznania 2. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz M. K. F.H.P. " M." kwotę 1100 (jeden tysiąc sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Decyzją Urzędu Patentowego RP z dnia (...) grudnia 2005 r., Nr (...), działającego w trybie postępowania spornego, po rozpoznaniu wniosku M. K. - F.H.P. M. C. o unieważnienie patentu na wynalazek pod nazwą "Sposób wytwarzania szklanych wydmuszek ozdób choinkowych" nr (...), udzielonego na rzecz K. A. M. i W. Sp. j. z siedzibą w C., na podstawie m.in. art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117 ze zm.) w związku z art. 315 ust. 1 i ust. 3 z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo o wynalazczości (Dz. U. z 2004 r. Nr 33, poz. 286), oddalono wniosek. Wnioskodawca w dniu (...) maja 2003 r. wystąpił do Urzędu Patentowego RP z wnioskiem o unieważnienie powyższego patentu, który został udzielony obecnie uprawnionym z pierwszeństwem określonym datą (...) maja 1994 r. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca podał, że został oskarżony przez uprawnionego o naruszenie prawa do wymienionego patentu, z czego wywodzi interes prawny w żądaniu unieważnienia patentu. Wniosek o unieważnienie patentu został uzasadniony m.in. tym, że zastrzeżenie patentowe zostało zredagowane wadliwie - sprzecznie z zasadami techniki szklarskiej. Wnioskodawca zarzucił, że sposób według patentu nie spełnia warunku nieoczywistości, gdyż nadanie bańce dodatkowego elementu kształtu w postaci występu odpowietrzającego, usytuowanego na jednej z dłuższych jej ścianek, który po odprężeniu wydmuszki zostaje otwarty płomieniem palnika, natomiast otwór odciągu głównego zatapia się, jest konsekwencją procesu technologicznego na wydmuchanie otworu bocznego w rurce albo wydmuszce szklanej, opisanego w literaturze fachowej. Urząd Patentowy stwierdził, że wynalazek odnosi się do sposobu wytwarzania szklanych wydmuszek ozdób choinkowych, polegającego na ukształtowaniu ze szklanego półfabrykatu bańki z odciągiem głównym i podtrzymującym, którą po nagrzaniu umieszcza się w formie i rozdmuchuje, a następnie odpręża się, upala i zatapia odciąg podtrzymujący oraz po umieszczeniu w uchwycie upala się odciąg główny, a całość odpręża, a znamienny jest tym, że podczas rozdmuchiwania nadaje się bańce dodatkowy element kształtu w postaci występu odpowietrzającego, usytuowany na jednej z dłuższych jej ścianek, który po odprężeniu wydmuszki zostaje otwarty płomieniem palnika, natomiast otwór odciągu głównego zatapia się. Urząd podał, że rzeczoznawcy, którzy wykonali opinię z dnia (...) czerwca 2000 r. na zlecenie Komendy Miejskiej Policji w C. w związku z postępowaniem karnym toczącym się przeciwko M. K. o produkcję i wprowadzanie do obrotu gospodarczego ozdób choinkowych wyprodukowanych metodą opisaną w patencie nr (...), które to działania naruszały świadomie prawa wyłączne wynikające z powyższego patentu przysługującego firmie K., nie mieli trudności w zrozumieniu istoty wynalazku według spornego patentu. W skardze na decyzję Urzędu Patentowego z dnia (...) grudnia 2005 r. M. K. - F.H.P. M. C. zarzucił naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. w zakresie wadliwej interpretacji zebranego w postępowaniu materiału dowodowego oraz naruszenie art. 10 i art. 16 ust. 3 ustawy o wynalazczości zarówno w zakresie wadliwej interpretacji prawnej (wykładni wskazanych przepisów), jak i w zakresie wnioskowania wskazanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w oparciu o wadliwą ocenę zebranego materiału dowodowego. Ponadto skarżący zarzucił naruszenie art. 77 § 1 w związku z art. 86 k.p.a. poprzez niczym nieuprawnione, całkowicie selektywne uznanie części materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie za wiarygodny przy jednoczesnym pominięciu znakomitej części materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Urząd Patentowy z uwagi na fakt, że właściwe rozstrzygnięcie wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Sąd I instancji uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wnosząc o unieważnienie patentu nr (...) na wynalazek p.n. "Sposób wywarzania szklanych wydmuszek ozdób choinkowych", wnioskodawca podniósł obok zarzutów materialno-prawnych, zarzuty procesowe odnoszące się do sposobu przeprowadzenia postępowania dowodowego, a w szczególności naruszenia art. 77 § 1 i art. 86 k.p.a. Sąd I instancji podzielił stanowisko Urzędu Patentowego w kwestii rezygnacji z przesłuchania strony, skoro uznał, że wszystkie fakty zostały wyjaśnione i ustalone z wystarczającą starannością, a rozpatrywany w sprawie problem dotyczy głównie interpretacji prawa. Sąd zauważył, że skarżący nie kwestionował kompletności bądź innych braków związanych z zebraniem materiału dowodowego w sprawie, lecz kwestionował jedynie jego interpretację, ocenę i sposób wnioskowania Urzędu Patentowego, w szczególności stawia zarzut oczywistości rozwiązania objętego patentem nr (...). Sąd I instancji podał, że orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje, że metodą zmierzającą do ustalenia, czy wynalazek spełnia kryterium nieoczywistości jest ustalenie najbliższego stanu techniki, jako jednej lub kilku publikacji, na tle których specjalista najłatwiej doszedłby do wynalazku. Następnie formułuje się problem techniczny, poprzez określenie cech zastrzeganego wynalazku, które nie występują w najbliższym stanie techniki, co pozwala dokonać oceny postępu technicznego wnoszonego przez wynalazek. Sąd wskazał, że odmawiając udzielenia patentu na zgłoszony wynalazek ze względu na brak nieoczywistości, Urząd Patentowy nie może poprzestać jedynie na wskazaniu na własne przekonania. Potrzebne jest powołanie się na odpowiednie dowody - wyniki przeprowadzonego porównania zgłoszonego rozwiązania i stanu techniki oraz przytoczenie przekonywującej argumentacji. Sąd I instancji podał, że rozpatrując sprawę Urząd Patentowy RP spełnił wymagania określone do oceny nieoczywistości. Urząd powołał się bowiem na wyniki kilku biegłych oraz wskazał kryteria podjętego rozstrzygnięcia, odwołując się do określonych przesłanek doktryny, z których wynika, że sporny wynalazek spełnia warunek nieoczywistości. Jest to, zdaniem Urzędu Patentowego, metoda bardziej adekwatna niż szczegółowa analiza porównawcza cech badanego rozwiązania. Sąd I instancji uznał, że Urząd Patentowy prawidłowo ustalił, że według dotychczasowego stanu techniki do zamocowania zawieszki ozdób choinkowych szklanych wykorzystywano występ odciągu głównego. Jednakże dla ozdób choinkowych, których wymiary poprzeczne są znacznie większe od ich wysokości i które miały być zawieszone w naturalnej pozycji, dolutowywano na gorąco w odpowiednim miejscu szklane haczyki albo zawieszkę doklejano. Ze względu na delikatność i kruchość ozdoby choinkowej operacje te stanowiły znaczną niedogodność przy wytwarzaniu tego rodzaju ozdób choinkowych. Sąd uznał, że na tym tle prawidłowo ustalono, że podlegającym rozwiązaniu było opracowanie sposobu, który eliminowałby te niedogodne operacje, tzn. pozwoliłby na wywarzanie ozdób choinkowych charakteryzujących się szczególnymi cechami (wymiar poprzeczny znacznie szerszy od wysokości ozdoby) w jednym etapie procesu technologicznego, bez konieczności późniejszego obrabiania elementu zawieszenia lub służącego zawieszeniu takiej ozdoby. W ocenie Sądu I instancji jest to jednoznaczne rozwiązanie dotyczące sposobu, gdyż jego celem nie jest uzyskanie przez wydmuszkę szklaną będącą ozdobą choinkową "dodatkowego elementu kształtu w postaci występu odpowietrzającego", ale osiągnięcie - w ramach jednego procesu technologicznego - elementu kształtu służącego do umieszczenia zawieszki ozdoby choinkowej (i ewentualnie spełniającego funkcję technologiczną, tzn. pozwalającego na wyrównywanie ciśnień). Sąd uznał, że przedstawione rozwiązanie jest nowe i, jak wykazała praktyka, nadaje się do przemysłowego stosowania, a ponadto: stanowi rozwiązanie problemu bezskutecznie podejmowanego przez znawców przedmiotu, pozwala na uzyskanie wyraźnego efektu ekonomicznego, o czym świadczą m.in. starania wnioskodawcy, prowadzi do zaspokojenia od dawna istniejącej potrzeby społecznej. Zdaniem Sądu I instancji, Urząd Patentowy prawidłowo ocenił, że przedstawiane rozwiązanie spełnia pozytywne poszlaki "nieoczywistości". Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 24 października 2006 r. skargę oddalił. M. K. - F.H.P. "M." złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. Wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji Urzędu Patentowego oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Skarżący oparł skargę kasacyjną na podstawach wynikających z art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., i zarzucił: 1) naruszenie prawa materialnego przez niezastosowanie art. 16 ust 3 ustawy o wynalazczości poprzez określenie istoty patentu wykraczające poza zakres zastrzeżeń patentowych, 2) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 10 prawa wynalazczego poprzez błędne uznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., iż zostały zrealizowane przesłanki ustawowe udzielenia patentu, w szczególności niewłaściwą interpretację przesłanki nieoczywistości, która może być ustalana tylko na podstawie odwołania się do wiedzy fachowca w danej dziedzinie, a nie osoby o podwyższonych kwalifikacjach, 3) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 11 prawa wynalazczego poprzez błędne przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., że rozważany stan faktyczny realizuje stan nowości, podczas gdy w rzeczywistości go nie realizuje, 4) naruszenie prawa procesowego przez naruszenie art. 145 § 1 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi, mimo naruszeń wskazanych w pkt 1-3 przepisów prawa materialnego przez Urząd Patentowy oraz przepisów postępowania przez Urząd Patentowy w toku postępowania administracyjnego, w tym art. 77 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik postępowania, 5) naruszenie prawa procesowego, a w szczególności art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez odmowę dopuszczenia wskazanych przez skarżącego dokumentów, załączonych do skargi i złożonych na rozprawie. Zdaniem skarżącego, WSA błędnie uznał, że podstawowym zagadnieniem prawnym w sprawie jest sprawdzenie zaistnienia przesłanek ustawowych warunkujących uzyskanie patentu. Zagadnienie to w zasadzie ma znaczenie drugorzędne i wtórne, ponieważ, w ocenie skarżącego, powyższe mogą być ustalone dopiero po prawidłowym zinterpretowaniu zakresu ochrony patentu. To zakres ochrony patentu jest w sprawie zagadnieniem spornym, które wymagało rozstrzygnięcia sądowego, a czego WSA w ogóle nie rozpatrywał. WSA pominął treść art. 16 ust. 3 ustawy o wynalazczości, pomimo że wymagał tego poprawnie przeprowadzony proces subsumcji normy prawnej do rozpatrywanego stanu faktycznego. WSA przytaczał w uzasadnieniu wyroku inny zakres ochrony niż wynikający literalnie z zastrzeżeń, co nie zostało w żaden sposób wyjaśnione. Sąd uznał, że patent obejmuje również sferę nieobjętą zastrzeżeniami, a Urząd Patentowy ustalając zakres przedmiotowy patentu ustalił go błędnie. Sąd nie zbadał sposobu ustalenia tego zakresu, co zdaniem skarżącego przesądza o tym, że nie została kompleksowo rozpoznana istota sporu. Zdaniem strony, Urząd Patentowy ustalając zakres przedmiotowy patentu, oparł się na nowych dowodach przeprowadzonych w postępowaniu o unieważnienie patentu, a nie wyłącznie na zastrzeżeniach patentowych, a zakres patentu ustalony w postępowaniu o unieważnienie nie może być inny niż w zastrzeżeniach patentowych. Dopuszczając dowody, na podstawie których Urząd Patentowy ustalał rzeczywistą intencję twórcy, organ uchybił art. 16 ust 3 prawa wynalazczego. W ocenie skarżącego, Urząd przekroczył w tym zakresie zasady swobodnej oceny dowodów, ponieważ ustalenie treści patentu nie mogło być oparte na innych dowodach. O zakresie ochrony decydowała bowiem wyłącznie treść zastrzeżeń patentowych. Ocena, czy dane rozwiązanie nadaje się do opatentowania powinna być przeprowadzona po odwołaniu się do opinii jaką wydałby na ten temat fachowiec (znawca) z danej dziedziny techniki, do której należy zaliczyć patent. W żadnym wypadku za "fachowca" z punktu widzenia nieoczywistości nie powinna być uznana osoba posiadająca wyższe kwalifikacje niż przeciętny specjalista z danej branży. Tymczasem wiedza biegłych, którymi posłużył się Urząd Patentowy była szersza od wiedzy przeciętnego fachowca, a przecież to co jest oczywiste dla profesora, nie musi być oczywiste dla osoby, która zawodowo zajmuje się daną branżą. Poza tym Sąd I instancji zaakceptował ustalenia Urzędu Patentowego mimo braku wszechstronnego rozważenia przez ten Urząd całości zebranego w sprawie materiału dowodowego, poprzez brak wskazania na jakich podstawach odmówił wiarygodności dowodom wskazanym przez skarżącego i dlaczego pewne dowody zostały pominięte. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie podkreślić należy, że w sytuacji gdy strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuca wyrokowi Sądu I instancji naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności trzeba odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, bowiem dopiero wówczas, gdy zostanie przesądzone, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji za podstawę orzekania jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do oceny zasadności zarzutów prawa materialnego. W skardze kasacyjnej skarżący w ramach podstawy kasacyjnej dotyczącej naruszenia przepisów postępowania wskazuje m.in. na naruszenie przez Sąd I instancji art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez odmowę dopuszczenia dowodów w postaci wskazanych przez skarżącego dokumentów, załączonych do skargi i złożonych na rozprawie. W skardze do Sądu I instancji skarżący powołał się na nowe dowody w postaci reprodukcji różnych ozdób choinkowych zawartych w wydawnictwach z 1977 r. i z 1987 r., które jego zdaniem świadczyły o tym, że już na wiele lat przed zgłoszeniem spornego patentu nr (...) były znane i wytwarzane ozdoby choinkowe przeznaczone do zawieszania w ich naturalnym położeniu, to jest tak, aby wymiar poprzeczny ozdoby był większy od jej wysokości z zawieszkami metalowymi umieszczonymi w tzw. "fałszywym odciągu", wytwarzane technologią niczym nie różniącą się od technologii będącej istotą patentu nr (...), a na rozprawie w dniu 24 października 2006 r. skarżący przedłożył tłumaczenia tych publikacji. W myśl art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd może na wniosek stron lub z urzędu przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Tymczasem Sąd I instancji nie ustosunkował się do tych wniosków dowodowych. Zauważyć przy tym należy, że tylko przesłanki określone w art. 106 § 3 p.p.s.a. decydują o dopuszczalności przeprowadzenia przez Sąd uzupełniającego dowodu z dokumentu. Wprawdzie ta czynność procesowa ma charakter fakultatywny ("Sąd może"), lecz nie oznacza to zwolnienia Sądu od obowiązku uzasadnienia decyzji w przedmiocie dopuszczenia uzupełniającego dowodu z dokumentów w świetle przesłanek określonych w tym przepisie. Ocena tych dowodów zarówno co do formy, jak i treści oraz rozbieżności z dokumentami przedłożonymi w postępowaniu administracyjnym usuwa się spod kontroli (oceny) Naczelnego Sądu Administracyjnego. W aktualnym stanie sprawy NSA uznał, iż naruszenie art. 106 § 3 p.p.s.a. w powyższy sposób mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedłożone bowiem przez skarżącego dowody dotyczą "nowości rozwiązania", o jakiej mowa w art. 10 i 11 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości. Przypomnieć w tym miejscu należy, iż prawo polskie, podobnie jak ustawodawstwa innych krajów wymaga, aby wynalazek był nowy w skali światowej. Wobec tego nie jest możliwe uzyskanie patentu, jeżeli rozwiązanie zgłoszone do ochrony zostało uprzednio podane do wiadomości powszechnej nie tylko w Polsce, ale i za granicą. Sposoby ujawniania mogą być różne. W szczególności szkodzi nowości wytwarzanie i wprowadzanie do obrotu produktów opartych na wynalazku, publikacje krajowe lub zagraniczne, a także wystawienie na wystanie publicznej (por. art. 11 ustawy o wynalazczości). Od stanowiska Sądu I instancji zajętego zgodnie z treścią art. 106 § 3 p.p.s.a. będzie zależał stan faktyczny sprawy. Stąd analiza pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej staje się w tej sytuacji przedwczesna, albowiem nie wiadomo jak zostanie ostatecznie ukształtowany przez Sąd I instancji stan faktyczny niniejszej sprawy. Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 tej ostatniej ustawy.