II GSK 70/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Grabowski (spr.) Sędziowie Urszula Raczkiewicz NSA Tadeusz Cysek Protokolant Grażyna Zboralska po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 listopada 2006 r. sygn. akt VII SA/Wa 1291/06 w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 19 maja 2006 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz A.B. kwotę 280 zł (dwieście osiemdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 listopada 2006 r., sygn. akt VII SA/Wa 1291/06, w sprawie ze skargi A.B. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 19 maja 2006 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Pomorskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 14 listopada 2005 r. w przedmiocie stwierdzenia objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, oddalił skargę. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy. Dyrektor Pomorskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją nr [...] z dnia 14 listopada 2005 r. stwierdził, że A.B. jest objęta obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej od dnia 1 stycznia 1999 r. do nadal. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż A.B. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą [...] od dnia 1 lipca 1993 r., na co wskazuje zaświadczenie o wpisie do Ewidencji Działalności Gospodarczej Nr [...] wydane przez Burmistrza Miasta W. Organ wskazał, iż zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210, poz. 2135 ze zm.) obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą. Obowiązek ten, stosownie do treści art. 69 ust. 1 tej ustawy, powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniu społecznym, tj. w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). Zgodnie z art. 13 pkt 4 tej ustawy obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, pozarolniczą, od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania jej wykonywania. Organ stwierdził, że czas prowadzenia działalności gospodarczej ustala się w oparciu o przepisy ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.), stanowiącej, iż osoba fizyczna może podjąć działalność gospodarczą po uzyskaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, zaś zawiadomienie o zaprzestaniu wykonywania takiej działalności powoduje wykreślenie powyższego wpisu. Zdaniem organu znaczenie prawne dla określenia okresu objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania działalności gospodarczej pozarolniczej ma wpis do ewidencji działalności gospodarczej oraz wykreślenie tegoż wpisu z ewidencji, a nie faktyczne zaprzestanie jej wykonywania. Po rozpatrzeniu odwołania A.B. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją Nr [...] z dnia 19 maja 2006 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy w całości podzielił argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu organu I instancji. A.B. wniosła skargę na powyższą decyzję. Podniosła, iż organy nie uwzględniły sezonowego charakteru prowadzonej przez nią działalności, ograniczonej jedynie do okresu letniego (wynajem pokoi w J.). W pozostałych miesiącach skarżąca zawiesiła działalność, o czym poinformowała zakład Ubezpieczeń Społecznych, Urząd Skarbowy oraz Narodowy Fundusz Zdrowia, jednocześnie zgłaszając się do ubezpieczenia dobrowolnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę A.B. na powyższą decyzję stwierdził, że zasady powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego reguluje art. 66 ust. 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, obowiązującej od dnia 1 października 2004 r., oraz art. 9 ust. 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391 ze zm.) obowiązującej do dnia 30 września 2004 r. Osoby prowadzące działalność gospodarczą pozarolniczą podlegają obowiązkowi ubezpieczenia emerytalnego, rentowego i wypadkowego. Przymusem ubezpieczenia objęte są osoby, które prowadzą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej. Obowiązek ubezpieczenia trwa od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania jej wykonywania - art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). Sąd I instancji wskazał, iż skarżąca prowadziła działalność gospodarczą na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej, która stanowiła, iż działalność taka podlega obowiązkowemu zgłoszeniu ewidencyjnemu. Obowiązek ten dotyczy także zmiany stanu faktycznego i prawnego odnoszące się do przedsiębiorcy i wykonywanej przez niego działalności gospodarczej. Wpis do ewidencji gospodarczej podlega wykreśleniu, w przypadku zawiadomienia o zaprzestaniu wykonywania tej działalności. Wojewódzki Sąd Administracyjny powołując się na orzecznictwo wskazał, że wpis do ewidencji wyznacza czasowe granice bycia przedsiębiorcą. W opinii Sądu I instancji pojęcie "wykonywania" działalności gospodarczej na tle systemowych zmian dokonanych po 31 grudnia 1998 r. w ubezpieczeniach społecznych, należy pojmować formalnie. Okresy podlegające obowiązkowi ubezpieczenia wyznaczone zostały przez przepisy, a nie okres faktycznego wykonywania działalności, która stanowi tytuł ubezpieczenia. Tak więc okresowe zaprzestanie prowadzenia działalności winno być zgłoszone i wpisane do ewidencji. Podkreślił, iż skutku, o którym mowa wyżej, nie wywołują zawiadomienia o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej kierowane do Urzędu Skarbowego, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych czy Narodowego Funduszu Zdrowia, bowiem o obowiązku ubezpieczenia przesądzają przepisy prawa a nie wola ubezpieczonego czy organu rentowego. Fakt zawierania przez skarżącą umów dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego z Pomorskim Oddziałem Wojewódzkim Narodowego Funduszu Zdrowia pozostaje zdaniem Sądu I instancji bez wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji. W skardze kasacyjnej A.B. zaskarżyła w całości powyższy wyrok, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca zarzuciła: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, tj. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210, poz. 2135 ze zm.) w zw. z art. 7 e ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. – Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.) oraz art. 33 ust. 1 pkt 2 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1807 ze zm.), 2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku istotnych okoliczności sprawy, które miały wpływ na rozstrzygnięcie, a w szczególności: - niewzięcie pod uwagę faktu, że skarżąca informowała o zawieszeniu działalności gospodarczej, - niewyjaśnienie, czy skarżąca faktycznie zawieszała działalność gospodarczą, - niepodjęcie zagadnienia niejednoznacznego orzecznictwa dotyczącego zawieszenia działalności gospodarczej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podkreśliła, że Sąd nie uwzględnił, iż z uwagi na warunki techniczne budynku, w którym wynajmowane są pokoje skarżąca działalność gospodarczą prowadzi jedynie w sezonie letnim. Pominął też fakt zawierania przez skarżącą poza okresem letnim umów dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego. Zdaniem skarżącej Wojewódzki Sąd Administracyjny nie odniósł się także w sposób wyczerpujący do powołanego przez nią orzecznictwa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. W okresie objętym decyzjami organów obu instancji miały zastosowanie art. 8 pkt 1 lit. c i art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U. Nr 28, poz. 153 ze zm.), art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz.U. Nr 45, poz. 391 ze zm.) oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 210, poz. 2135 ze zm.), które w związku z art. 8 ust. 6 pkt 1 i art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, obejmowały obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych – od dnia rozpoczęcia do dnia zaprzestania wykonywania takiej działalności. W okresie tym obowiązywały również kolejno trzy następujące ustawy zawierające podobne unormowania: w art. 8 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 41, poz. 324 ze zm.), w art. 7 ust. 2 powołanej już ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. – Prawo działalności gospodarczej i w art. 14 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 173, poz. 1807 ze zm.). Dopuszczono w nich możliwość podjęcia działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę będącym osobą fizyczną dopiero po uzyskaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej (wg pierwszej ustawy – po zgłoszeniu działalności do takiej ewidencji). W rezultacie do stwierdzenia obowiązku objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą, konieczne jest łączne spełnienie wymogów określonych tymi przepisami. W zaskarżonym wyroku, podobnie jak w decyzjach organów obu instancji, utożsamiono wpisanie do ewidencji działalności gospodarczej daty jej rozpoczęcia z datą podjęcia takiej działalności w rozumieniu faktycznym i jej prowadzeniem aż do dnia wykreślenia tego wpisu. Na uzasadnienie takiego poglądu podawano oceniane w orzecznictwie przykłady nieosiągania dochodów lub powstawania zakłóceń, które nie pozbawiały działalności gospodarczej cech jej wykonywania w sposób zorganizowany i ciągły oraz podkreśliły, że wpisanie do ewidencji daty podjęcia działalności gospodarczej rodzi domniemanie jej prowadzenia aż do dnia wykreślenia z ewidencji i dlatego nie badano, czy skarżąca w spornym okresie rzeczywiście prowadziła tę działalność. W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pominęły dowody i wyjaśnienia skarżącej na poparcie jej twierdzenia, że w spornym okresie nie prowadziła pozarolniczej działalności gospodarczej po jej zawieszeniu. Przede wszystkim należy przypomnieć, że zgłoszenie i wpis do ewidencji działalności gospodarczej stanowi tylko podstawę rozpoczęcia działalności gospodarczej w rozumieniu jej legalizacji i nie jest zdarzeniem ani czynnością utożsamianą z podjęciem takiej działalności. Z tego powodu wpisowi nadawano charakter deklaratoryjny, a nie – konstytutywny (por. J. Sommer, K. Stoga, R. Potrzeszcz, Prawo działalności gospodarczej. Komentarz, Warszawa 2000, s. 41). Nie kreował on również bytu prawnego przedsiębiorcy (por. wyrok SN z dnia 23 marca 2006 r., sygn. akt I UK 220/05). Określanie przez samego przedsiębiorcę daty rozpoczęcia działalności gospodarczej wpisywanej do ewidencji powodowało istnienie domniemania faktycznego, że z tą datą działalność gospodarcza została podjęta i była prowadzona aż do czasu jej wykreślenia z ewidencji. Domniemanie faktyczne ma znaczenie dowodowe i może być obalone. W takiej sytuacji ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która wywodzi z niego skutki prawne. Nie chodzi więc o niedopuszczalność korygowania czasokresu prowadzenia działalności gospodarczej wynikającego z wpisu do ewidencji, lecz o powiązanie takiej czynności z wynikami postępowania dowodowego. W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pominęły dowody i wyjaśnienia skarżącej na poparcie jej twierdzenia, że w spornym okresie nie prowadziła pozarolniczej działalności gospodarczej po jej zawieszeniu. W aktach sprawy są m.in.: kopie umów dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego z dnia 12 grudnia 2003 r. i z dnia 3 listopada 2004 r. Z powyższych względów skarga kasacyjna jest uzasadniona i dlatego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 i art. 203 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.