II FSK 139/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Kubiak, Sędzia NSA: Jacek Brolik (spr.), Sędzia WSA del.: Sławomir Presnarowicz, Protokolant Katarzyna Pawłowska, po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej L. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt I SA/Bd 597/06 w sprawie ze skargi L. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia 30 czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za rok 2006. . 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od L. B. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. kwotę 1.800 (jeden tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, wyrokiem z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt I SA/Bd 597/06, oddalił skargę L. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia 30 czerwca 2006 r., nr (...), w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2006 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał, że spór w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do ustalenia i oceny : czy w świetle art. 3 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. Nr 121, poz. 844 ze zm., zwanej dalej u.p.o.l.) obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości ciąży na skarżącym (właścicielu działki...), czy też na Z.G. S. A., które najmowały powyższą nieruchomość od skarżącego do dnia 5 września 2005 r., prowadząc na jej terenie działalność gospodarczą. Organy podatkowe skonstatowały, że wymieniona (ostatnio) spółka w myśl art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz.93 ze zm., zwanej dalej Kodeks cywilny) nie jest posiadaczem samoistnym, kontynuuje tylko bezumownie posiadanie zależne, a zatem obowiązek podatkowy ciąży na właścicielu nieruchomości, co wynika z ewidencji gruntów jak i z księgi wieczystej. W skardze do Sądu administracyjnego zarzucono naruszenie przepisów prawa podatkowego, tj. art. 3 ust. 3 u.p.o.l., poprzez błędne przyjęcie, że podatnikiem podatku od nieruchomości jest skarżący jako właściciel nieruchomości, podczas gdy w świetle tego przepisu podatkiem za okres objęty decyzją organu I instancji powinien być obciążony posiadacz samoistny nieruchomości. Wskazano także na naruszenie art. 336 w zw. z art. 339 Kodeksu cywilnego poprzez błędne przyjęcie, że Z. G. będące w posiadaniu nieruchomości, po ustaniu najmu są jej posiadaczem zależnym. Sąd I instancji nie zaakceptował stanowiska zaprezentowanego w rozpoznawanej skardze. W ocenie Sądu, zgodne z prawem jest stanowisko organu podatkowego, że nie ma podstaw do traktowania Z. G. jako posiadacza samoistnego. Jeżeli bowiem po rozwiązaniu umowy najmu były najemca nie wyda przedmiotu najmu właścicielowi, nie płaci czynszu, wykorzystuje nieruchomość do prowadzonej działalności gospodarczej, to w wyniku tych okoliczności nie staje się automatycznie posiadaczem samoistnym tej rzeczy. Zachowanie zarówno po stronie skarżącego (żądanie wydania nieruchomości), jak również dotychczasowego najemcy (żądanie zwrotu nakładów oraz zadatku danego w związku z zawarciem umowy przedwstępnej sprzedaży nieruchomości) potwierdzają, że dotychczasowy najemca, w ocenie Sądu, nie uzyskał statusu posiadacza samoistnego. Wobec powyższego Sąd skonstatował, że niezasadny jest zarzut skargi, iż na skarżącym, jako na właścicielu wpisanym w ewidencji gruntów i budynków, nie ciążył w 2006 r. obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości z tytułu nieruchomości, którą włada dotychczasowy najemca - Z. G. Ponadto Sąd I instancji za prawidłowe uznał zastosowanie przez organy podatkowe stawki w podatku od nieruchomości przewidzianej dla nieruchomości związanej z działalnością gospodarczą (art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. a oraz pkt 2 lit. b u.p.o.l.). Sąd wyjaśnił, że do zastosowania stawek związanych z działalnością gospodarczą nie jest konieczne, aby to podatnik bezpośrednio w swojej działalności gospodarczej wykorzystywał nieruchomość. Wystarczający dla spełnienia tej przesłanki jest fakt, że osoba trzecia wykorzystuje tę nieruchomość w działalności gospodarczej. W skardze kasacyjnej pełnomocnik skarżącego zarzucił w obszarze unormowania art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) naruszenie prawa materialnego: 1) art. 3 ust. 3 u.p.o.l. poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że podatnikiem w podatku od nieruchomości jest skarżący jako właściciel nieruchomości, podczas gdy w świetle powołanego przepisu podatkiem za okres objęty zaskarżoną decyzją organu pierwszej instancji winien być obciążony posiadacz samoistny nieruchomości z wyłączeniem skarżącego, 2) art. 339 i art. 336 Kodeksu cywilnego, poprzez niewłaściwą interpretację i nieprawidłowe zastosowanie prowadzące do przyjęcia, że Z.G. S.A. będące w posiadaniu nieruchomości po ustaniu najmu są jej posiadaczem zależnym, 3) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit a oraz pkt 2 lit. b w związku z art. 1 a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l. poprzez niewłaściwą interpretację, oraz zasady demokratycznego państwa prawnego i zasady sprawiedliwości społecznej ustanowionych w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej — poprzez niezastosowanie tych zasad, prowadzące do zastosowania w stosunku do skarżącego stawek podatku właściwych dla przedmiotów opodatkowania zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej w sytuacji, w której wbrew woli skarżącego osoba trzecia prowadzi na nieruchomości działalność gospodarczą, a skarżący posiadanie utracił (brak jest związku skarżącego z prowadzoną działalnością gospodarczą. Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie podzielono wywodów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zmierzających do wykazania, iż z faktu wpisania w ewidencji gruntów i budynków skarżącego jako właściciela działki wynikać miało niezbicie, iż nieruchomość nie jest w posiadaniu samoistnym Z.G. W ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, art. 21 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. Nr 240, poz.2027 ze zm.), nakazujący wymierzać podatki w oparciu o ewidencję gruntów i budynków, nie stanowi regulacji zupełnej. Lex specialis do tego przepisu stanowią postanowienia (cyt.) ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, określające podmioty będące podatnikami podatku od nieruchomości. Przyjąć należy, iż wymiaru podatku dokonywać należy nie tylko na podstawie zapisów w ewidencji gruntów i budynków, ale także wszystkich innych wiarygodnych informacji. Stwierdzono zatem, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy niewątpliwym jest posiadanie nieruchomości przez Z. G. bez tytułu prawnego, wbrew woli właściciela i w zakresie odpowiadającym definicji posiadania samoistnego (art.336 Kodeksu cywilnego) , za czym przemawia także nieobalone domniemanie z art. 339 Kodeksu cywilnego. Wnoszący skargę kasacyjną wywodził, iż Sąd niezasadnie przyjął, iż skarżący domaga się w dalszej kolejności zastosowania wobec niego zwolnienia od podatku z tytułu posiadanego statusu zakładu pracy chronionej. Wniosek taki byłby uzasadniony jedynie w sytuacji, gdyby w toku postępowania podatkowego skarżący odzyskał władztwo nad nieruchomością i prowadził w niej działalność gospodarczą w zakresie zakładu pracy chronionej. Tymczasem skarżący nie prowadzi w spornej nieruchomości działalności gospodarczej, bowiem utracił jej posiadanie. W kontekście stanu faktycznego sprawy wnoszący skargę kasacyjną poddał też po rozwagę wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności z art. 2 Konstytucji RP unormowania wynikającego z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit a oraz pkt 2 lit b w zw. z art. 1a ust. 1 pkt 3 i art. 3 ust. 3 u.p.o.l w zakresie możliwości stosowania stawki podatku właściwej dla przedmiotów opodatkowania związanych z działalnością gospodarczą do tych przedmiotów opodatkowania, w stosunku do których podatnik utracił posiadanie na rzecz osoby trzeciej, która przedmiot opodatkowania posiada wbrew jego woli i bez tytułu prawnego, wykorzystując ją do prowadzenia działalności gospodarczej. Odpowiadając na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, argumentując analogicznie jak Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna jest niezasadna. Przywołany i przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stan faktyczny sprawy nie został zakwestionowany zarzutami kasacyjnymi naruszenia przepisów postępowania, które stanowiły podstawę prawną jego ustaleń i ocen w postępowaniu podatkowym a następnie sądowej kontroli legalności wykonywania administracji w wymienionym obszarze. Konstatacja ta jest ważna, albowiem, na podstawie art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę zasadniczo wyłącznie w granicach skargi kasacyjnej, które wyznaczają zarzuty kasacyjne sformułowane, przedstawione i uzasadnione zgodnie z wymogami wynikającymi z art. 174 i art. 176 p.p.s.a. Z rzeczonego stanu faktycznego ustalonego i ocenionego przez organy podatkowe i zaakceptowanego przez Sąd I instancji wynika natomiast, że na podstawie umowy ze skarżącym osoba trzecia wykorzystywała sporną co do opodatkowania nieruchomość jako posiadacz zależny, w tym prowadziła na niej działalność gospodarczą. Kiedy od września 2005 r. umowa w tym przedmiocie została wypowiedziana, przywołany stan posiadania nie uległ zmianie, z tym iż były kontrahent skarżącego posiadał i wykorzystywał do działalności gospodarczej nieruchomość bezumownie. Przed sądem cywilnym toczą się postępowania : o wydanie nieruchomości skarżącemu oraz w przedmiocie zwrotu nakładów i zadatku z tytułu umowy przedwstępnej - poniesionych przez podmiot wykonujący posiadanie. W tym stanie faktycznym brak jest jakichkolwiek podstaw do stwierdzenia, że wykorzystujący w 2006 r. sporną nieruchomość podmiot był jej posiadaczem samoistnym; kontynuował on jedynie, tylko że bez tytułu prawnego, wcześniej zgodnie z umową realizowane posiadanie zależne. Zgodnie z art. 336 Kodeksu cywilnego na posiadanie składają się dwa zasadnicze elementy : element fizyczny ( corpus possessionis ) oraz element psychiczny (animus possidendi ), wyrażający się w psychicznym nastawieniu do wykonywania władztwa nad rzeczą. Podmiot wymieniany w decyzjach organów podatkowych i w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sprawował wprawdzie fizyczne władztwo nad nieruchomością, w tym prowadził na niej działalność gospodarczą, jednakże z przyjętego i nie zakwestionowanego skargą kasacyjną stanu faktycznego sprawy nie wynika, że wykonywał je z nastawieniem i świadomością jak właściciel do swej rzeczy oraz, że nie kontynuował tylko bez tytułu prawnego – obowiązującej umowy - posiadania zależnego. Posiadacz zależny natomiast w obszarze spornych dla sprawy (w zakresie możliwości i uzasadnienia zastosowania) unormowań u.p.o.l. nie może zastąpić właściciela w wykonaniu obciążającego go z mocy ustawy obowiązku podatkowego w podatku od nieruchomości. Zważyć również należy, że, na podstawie art. 1 a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l., gruntami, budynkami i budowlami związanymi z działalnością gospodarczą są grunty, budynki i budowle będące w posiadaniu przedsiębiorcy lub innego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, z wyjątkami, które (jednak) nie znajdują potwierdzenia i uzasadnienia w stanie faktycznym sprawy niniejszej. O ile więc przywoływana ustawa podatkowa – w jej art. 3 – wiąże odpowiedzialność podatkową z właścicielem lub posiadaczem samoistnym nieruchomości, o tyle w art. 1 a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l. ustawodawca wskazuje na grunty będące w posiadaniu przedsiębiorcy lub innego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą bez względu na rodzaj i uprawnienia (do) posiadania. Fakt iż dany podmiot, tak jak w sprawie niniejszej, kontynuuje posiadanie zależne po wypowiedzeniu umowy w tym przedmiocie, jest tylko okolicznością faktyczną, która nie ma wpływu na definicję gruntów, budynków i budowli związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej przekazaną unormowaniem art. 1 a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l. Okoliczność faktyczna, która nie jest uwzględniona w normach prawnych, nie stanowi elementu ich wykładni i zastosowania, nie może też ( z tego powodu ) stanowić podstawy wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z sugerowanym przez wnoszącego skargę kasacyjną pytaniem prawnym, tym bardziej, że ewentualne rozliczenia między właścicielem i bezumownym posiadaczem zależnym z tego tytułu mogą stać się przedmiotem odpowiedniego postępowania cywilnego. Z tych powodów, na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaną skargę kasacyjną oddalił.