III SA/Wa 1890/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Asesor WSA Alojzy Skrodzki (spr.), Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi W. J. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] kwietnia 2006 r. Nr [...] w przedmiocie: odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie zmiany warunków podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników p o s t a n a w i a odrzucić skargę Pismem z dnia 1 grudnia 2005 r. W. J. złożył wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: "Prezes KRUS") z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...]. Z treści ww. decyzji oraz powołanych w niej przepisów ( art. 5 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 91, poz. 873), art. 5a, art. 8 ust. 3 a i art. 17 ust. 2 oraz art. 7 i 16 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25, z późn. zm. - powoływanej dalej jako "ustawa o u.s.r."), wynika, że dotyczyły one kwestii podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz wysokości należnej składki, którą D. J. i W. J. zobowiązani byli uiszczać z tytułu podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Żądanie stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] lipca 2004 r., skarżący oparł na art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. zwanej dalej "kpa"). Skarżący zakwestionował zasadność zastosowania w stosunku do niego art. 5a ustawy o u.s.r., gdyż powołany przepis, jego zdaniem, odnosi się do rolników, którzy rozpoczynają pozarolniczą działalność gospodarczą, a wnioskodawca prowadził ją nieprzerwanie od 1990 r. Zdaniem skarżącego, podlegał on art. 5 ustawy o u.s.r., zgodnie z którym do 30 września 2004 r. mógł określić czy będzie prowadził nadal działalność gospodarczą. W przekonaniu skarżącego Prezes KRUS wydał decyzję przedwcześnie, a skarżący nie zaskarżył jej do sądu, gdyż uznał, że jest to odwracalna pomyłka Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Decyzją z dnia [...] lutego 2006 r., wydaną na podstawie art. 157 w zw. z art. 156 § 1 kpa i art. 2 ust. 2 ustawy o u.s.r., Prezes KRUS odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. W uzasadnieniu wskazał, iż ustawa o u.s.r. nie zawiera regulacji w zakresie wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Niemniej jednak wskazał, iż zgodnie z art. 52 ust. 1 ustawy o u.s.r. w sprawach nie uregulowanych w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ze zm. - powoływanej dalej jako "u.s.u.s."). Na podstawie art. 83a ust. 2 u.s.u.s. decyzje ostateczne, od których zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Prezesa KRUS uchylone, zmienione lub unieważnione na zasadach określonych w przepisach kpa. Zdaniem organu w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi żadna z powyższych przesłanek, gdyż stwierdzenie nieważności decyzji mogłoby nastąpić jedynie z urzędu a nie na wniosek. Dodatkowo żona wnioskodawcy skorzystała z drogi odwoławczej do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, który potwierdził prawidłowość wydanej decyzji. Skarżący nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem w piśmie z dnia 16 lutego 2006 r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W ww. piśmie wniósł o uchylenie decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] lutego 2006 r. oraz stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] lipca 2004 r. Zdaniem skarżącego Prezes KRUS wydając decyzję o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników naruszył zasadę dwuinstancyjności postępowania, ponieważ została pominięta pierwsza instancja, czyli KRUS Oddział Regionalny w O.. Organ naruszył również art. 107 § 3 kpa, ponieważ decyzja nie zawierała zarówno uzasadnienia faktycznego jak i prawnego. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. Prezes KRUS utrzymał w mocy swą decyzję z dnia [...] lutego 2006 r., powtarzając argumentację zawartą w decyzji wydanej w pierwszej instancji. Na decyzję powyższą skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie decyzji w całości oraz wszystkich decyzji ją poprzedzających. W uzasadnieniu podtrzymał argumenty zawarte we wniosku z dnia 16 lutego 2006 r., ponieważ organ ich nie zrealizował i dostatecznie się do nich nie odniósł. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o odrzucenie skargi. Organ podniósł, iż rozpatrywanie odwołań od decyzji wydanych w sprawach, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt 1-9 nie należy do właściwości sądów administracyjnych lecz do sądów pracy i ubezpieczeń społecznych (art. 36 ust. 3 u.u.s.r.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje; Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest decyzja utrzymująca w mocy decyzję odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa KRUS, której przedmiotem jest podleganie przez Skarżącego ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz ustalenie wysokości składek na to ubezpieczenie. Uprawnienie Prezesa KRUS do wydawania rozstrzygnięć w tym zakresie zawiera art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy o u.s.r. Zgodnie zaś z ustępem 3 tego artykułu od decyzji Prezesa KRUS przysługuje odwołanie do sądu w terminach i na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Z przytoczonych wyżej przepisów wynika jednoznacznie, że sprawy z zakresu podlegania ubezpieczeniu i wymiaru składek należą do właściwości sądów powszechnych, a nie administracyjnych. Postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych regulują przepisy Działu III Tytułu VII Księgi pierwszej Części pierwszej kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z art. 52 u.u.s.r. w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Odesłanie to dotyczy również art. 83a u.s.u.s. , w ust. 1 stanowiącego, że prawo lub zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną Zakładu ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie, a w ust. 2, że decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Stosownie zaś do ust. 3, w sprawach rozstrzygniętych orzeczeniem właściwego sądu Zakład, na podstawie dowodów lub okoliczności, o których mowa w ust. 1 wydaje we własnym zakresie decyzję przyznającą prawo lub określającą zobowiązanie, jeśli jest to korzystne dla zainteresowanego, występuje do właściwego sądu z wnioskiem o wznowienie postępowania przed tym organem, gdy z przedłożonych dowodów lub ujawnionych okoliczności wynika, że prawo nie istnieje lub zobowiązanie jest wyższe niż określone w decyzji. Oczywistym jest, że w sprawach dotyczących ubezpieczenia społecznego rolników uprawnienia powyższe przysługują Prezesowi KRUS. Zdaniem Sądu od decyzji, o których mowa w art. 83a u.s.u.s. przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego. Bez znaczenia jest okoliczność, że jako tryb właściwy do wznowienia, uchylenia lub unieważnienia decyzji wskazano tryb przewidziany przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Jak wynika bowiem z art. 2 ust. 2 ustawy o u.s.r. Prezes KRUS jest centralnym organem administracji rządowej. Oznacza to obowiązek stosowania przezeń przy wydawaniu decyzji przepisów właśnie kodeksu postępowania administracyjnego. Podkreślić należy, że ustawodawca, świadomy administracyjnego charakteru decyzji w przedmiocie podlegania ubezpieczeniu i wymiaru składek, uznał za właściwe ocenę zasadności tych decyzji przekazać do oceny sądom powszechnym, a nie administracyjnym. W ocenie Sądu zasadnicze znaczenie dla ustalenia właściwości rzeczowej sądu w niniejszej sprawie ma przedmiot sprawy, a nie tryb, w jakim organ podjął rozstrzygnięcie. Oparcie się przez Prezesa KRUS na przepisach kodeksu postępowania administracyjnego regulujących stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej nie ma wpływu na właściwość rzeczową sądu, którą oceniać należy przez pryzmat przepisu materialnoprawnego, wyznaczającego przedmiotowy zakres sprawy, której dotyczy. Decyzje podejmowane w trybach nadzwyczajnych, służących do weryfikacji decyzji ostatecznych z istoty swej muszą odnosić się do przedmiotu sprawy rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Przyjmując założenie racjonalności ustawodawcy Sąd stwierdza, że brak jest podstaw do różnicowania właściwości sądów w sprawach dotyczących podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników i wymiaru składek w zależności od tego, czy zaskarżona została decyzja wydana w trybie zwykłym, czy też nadzwyczajnym. Prezes KRUS w zaskarżonej decyzji pouczył Skarżącego o przysługującym mu prawie do złożenia skargi na decyzję Prezesa KRUS do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na podstawie art. 52, art. 53 i art. 54 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm zwanej dalej p.p.s.a.,.). Stosownie do art. 112 k.p.a. błędne pouczenie w decyzji, co do prawa odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. Przepis ten nie stwarza jednakże podstaw do rozpoznania skargi w sprawie nie należącej do właściwości sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd administracyjny odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do jego właściwości. W ocenie Sądu przesłanka powyższa zachodzi w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z § 3 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji. Zarządzenie z dnia 21 listopada 2006 r. 1. doręczyć postanowienie z uzasadnieniem stronom postępowania; 2. pouczyć o możliwości i trybie wniesienia skargi kasacyjnej; 3. aa.