II GZ 161/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 10 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia H. P. i M. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 13 czerwca 2007 r. sygn. akt VI SA/Wa 1284/06 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. P. i M. P. na decyzję Ministra Środowiska z dnia 21 kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w przedmiocie koncesji na poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie ropy naftowej i gazu ziemnego postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 1284/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. po rozpoznaniu wniosku H. P. i M. P. - dalej skarżących - odmówił zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowił adwokata. W uzasadnieniu postanowienia Sąd uznał, że sytuacja majątkowa skarżących nie uzasadnia konieczności przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na skutek wniesionego przez skarżących zażalenia postanowieniem z dnia 23 maja 2007 r., sygn. akt II GZ 80/07 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej odmowy zwolnienia od kosztów sądowych i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd uznał, że przy badaniu przesłanek przyznania pomocy państwa, Sąd I instancji błędnie określił wysokość wpisu sądowego od skargi kasacyjnej przyjmując, iż kwota ta wynosi, 100 zł a nie jak to jest w rzeczywistości 500 zł. Rozpatrując ponownie sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 13 czerwca 2007 r. sygn. akt VI SA/Wa 1284/06 odmówił skarżącym zwolnienia od kosztów sądowych z następującym uzasadnieniem. Wyrokiem z dnia 15 listopada 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę H. P. i M. P. na decyzję Ministra Środowiska z dnia 21 kwietnia 2006 r., w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie cofnięcia koncesji na poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie ropy naftowej i gazu ziemnego. W dniu 15 listopada 2006 r. skarżący złożyli urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF). W uzasadnieniu wniosku H. P. wykazała, iż osiąga miesięczny dochód w wysokości [...] zł brutto, a M. P. z tytułu prowadzonej działalności w okresie od stycznia do sierpnia 2006 r. osiągnął dochód w wysokości [...] zł. Oboje posiadają spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni 47 m kw. Miesięczny koszt utrzymania mieszkania wynosi [...] zł. Ponadto każde z nich jest właścicielem połowy nieruchomości rolnej o łącznej powierzchni 6,15 ha. Według oświadczenia skarżących przychody z jabłek przemysłowych wynoszą [...] zł, jako majątek ruchomy wymienili ciągnik rolniczy C-4011 oraz 20-letni samochód. Pismami z dnia 22 listopada 2006 r. Sąd wezwał skarżących do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o dodatkowe dokumenty ilustrujące sytuację finansową H. P. i M. P. Sąd ponownie badając sytuację finansową skarżących określił ją jako nieuzasadniającą przyznania prawa pomocy. H. P. jest zatrudniona w [...] na stanowisku księgowej i osiąga z tego tytułu wynagrodzenie. M. P. prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą pod nazwą [...] z której w okresie od stycznia do października 2006 r. osiągnął dochód w wysokości [...] zł, przy przychodzie obejmującym kwotę [...] zł oraz kosztach uzyskania przychodu rzędu [...] zł. Miesięcznym wydatkiem skarżących jest opłata za mieszkanie w kwocie [...] zł, ponadto co trzy miesiące skarżący są zobowiązani do uiszczenia raty podatku od nieruchomości w wysokości [...] zł. W zażaleniu na powyższe postanowienie H. P. i M. P. podnieśli, że w wystarczający sposób wykazali, iż nie są w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie. Posiadane przez nich środki finansowe nie wystarczają na pokrycie kosztów postępowania, ponieważ istnieją wydatki związane z kosztami utrzymania nieruchomości, które trudno udokumentować. Wskazali ponadto, iż cały czas ponoszą koszty nie tylko postępowania administracyjnego, lecz również postępowania cywilnego. W odpowiedzi na zażalenie uczestnik postępowania – G. T. Spółka z o.o. w T. wniosła o oddalenie zażalenia w całości. Podała, że skarżący nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zdaniem G. T. Sp. z o.o., skarżący posiadają wystarczające środki finansowe, by ponieść koszty postępowania na zasadach ogólnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Skarżący sprowadzają zażalenie do ogólnego zarzutu, iż nie zgadzają się z postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. odmawiającym zwolnienia od kosztów sądowych, ponieważ w ich ocenie wykazali, iż nie posiadają środków na pokrycie kosztów sądowych. Skarżący wskazali na ponoszone przez nich równolegle koszty sprawy cywilnej, o czym wcześniej nie wspominali i nie sprecyzowali tychże kosztów. Nie wskazali natomiast na czym polegał błąd Sądu w ustaleniu i ocenie ich sytuacji majątkowej. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w art. 194 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. - nie wymaga wskazania w zażaleniu podstaw zaskarżenia, a tylko zwięzłego uzasadnienia zażalenia, a wiec wskazaniu uchybień postępowania przed Sądem I instancji, które według skarżących, uzasadniają zmianę lub uchylenie zaskarżonego postanowienia. Wskazanych powyżej uchybień zabrakło w zażaleniu skarżących. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Art. 246 § 1 p.p.s.a. wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania /przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym/ lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny /przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym/. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające może zwrócić się o pomoc państwa. W przedmiotowej sprawie skarżący skorzystali z pomocy państwa w postaci ustanowienia adwokata z urzędu, nie wykazali natomiast przesłanek do przyznania im prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe nie mając na utrzymaniu innych członków rodziny. Skarżąca osiąga dochód w kwocie [...] zł brutto (zaświadczenie z dnia 1 grudnia 2006 r.). Natomiast skarżący prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą, z której w okresie od stycznia do października 2006 r. osiągnął dochód w wysokości [...] zł, przy przychodzie obejmującym kwotę [...] zł oraz kosztach uzyskania przychodu [...] zł (kserokopia deklaracji na zaliczkę miesięczną na podatek dochodowy za miesiąc październik 2006 r. - PIT-5). Ponadto, według oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący osiągnęli przychód z jabłek przemysłowych w wysokości [...] zł. H. P. i M. P. są również właścicielami sadu o powierzchni 3,80 ha oraz łąk o powierzchni 2,35 ha (kserokopia decyzji z dnia 16 marca 2006 r. ustalającej wysokość podatku od nieruchomości za rok 2006). Miesięcznym wydatkiem skarżących jest m.in. opłata za mieszkanie w kwocie [...] zł (kserokopia dowodu uiszczenia w/w opłaty). W tych okolicznościach należy w pełni podzielić stanowisko Sądu I instancji, iż przedłożone przez skarżących dokumenty dotyczące ich sytuacji materialnej nie uzasadniają zwolnienia skarżących od kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.