II FSK 304/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Grzelak (spr.), Sędzia NSA: Jan Rudowski, Sędzia NSA: Jerzy Rypina, Protokolant Katarzyna Pawłowska, po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 listopada 2006 r. sygn. akt I SA/Po 564/06 w sprawie ze skargi Prokuratora Rejonowego P.-G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 11 kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy dokonania zabezpieczenia oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem uchylono postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. oraz postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w przedmiocie odmowy dokonania zabezpieczenia z tym uzasadnieniem, że orzeczenia te wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.. Ze stanu sprawy przedstawionego przez sąd wynika, że prokurator rejonowy wystąpił do urzędu skarbowego, aby w drodze pomocy prawnej wykonać postanowienie sędziego śledczego Królestwa B. o zajęcia mienia przedsiębiorcy pod firmą: "E" Spółki z o.o. w celu zabezpieczenia wykonania orzeczenia o przepadku. Postanowieniem z dnia 3 marca 2006 r. organ I instancji odmówił dokonania owego zabezpieczenia. W wyniku rozpatrzenia zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał zaskarżone postanowienie. Według organu zgodnie z art. 5 ust. 6a ustawy o urzędach i izbach skarbowych (Dz.U. z 2004 r., Nr 121, poz. 1267 ze zm.) do zadań urzędów skarbowych należy wykonanie kar majątkowych w zakresie określonym w przepisach Kodeksu karnego wykonawczego oraz Kodeksu karnego skarbowego. Organ I instancji – wywodził w uzasadnieniu – że jest organem administracji publicznej, dla którego właściwym trybem postępowania jest tryb administracyjny. Wykonanie przez organ orzeczenia o zabezpieczeniu, byłoby możliwe jedynie w przypadku istnienia uregulowań prawnych pozwalających na działanie w trybie administracyjnym. Nie można zobowiązać urzędu skarbowego do realizacji zabezpieczenia wykonania kary majątkowej chyba, że przepis szczególny na to pozwala – art. 195 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 97 r., Nr 90, poz. 557 ze zm.; w skrócie: Kkw). Z kolei w myśl art. 292 § 1 i 2 z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 97 r., Nr 89, poz. 557 ze zm.; w skrócie: Kpk) zabezpieczenie grożącego przepadku następuje w sposób wskazany w Kodeksie postępowania cywilnego (w skrócie Kpc) przez zajęcie ruchomości, wierzytelności i innych praw majątkowych oraz przez ustanowienie zakazu zbywania i obciążania nieruchomości. W skardze na postanowienie dyrektora izby skarbowej - wnioskujący w sprawie prokurator - zarzucił naruszenie art. 292 § 1 Kpk oraz art. 157 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym poprzez niezasadne przyjęcie, że wykonanie postanowienia w przedmiocie wykonania orzeczenia o zajęciu mienia w celu zabezpieczenia wykonania o przepadku następuje poprzez zastosowanie przepisów Kpc. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i wywodził w uzasadnieniu, że zgodnie z art. 27 Kkw egzekucja przepadku oraz nawiązki na rzecz Skarbu Państwa prowadzona jest według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Rozpoznając skargę WSA stwierdził, że istota sporu sprowadza się do wskazania organu uprawnionego do wykonania postanowienia o zabezpieczeniu grożącego przepadku przedmiotów. Zgodnie z § 1 art. 292 Kpk zabezpieczenie następuje w sposób wskazany w Kodeksie postępowania cywilnego natomiast § 2 tego przepisu wskazuje, że zabezpieczenie grożącego przepadku następuje przez zajęcie ruchomości, wierzytelności i innych praw majątkowych oraz przez ustanowienie zakazu zbywania i obciążania nieruchomości. Ustawodawca oddzielnie określił sposób zabezpieczenia grzywny, obowiązku naprawienia szkody oraz nawiązki ( § 1), a także grożącego przepadku przedmiotów (§ 2). W pierwszym wypadku, co do sposobu zabezpieczenia odesłano do przepisów Kpc, w drugim zaś wyraźnie je określono. Mając na uwadze, że grzywna, obowiązek naprawienia szkody, nawiązka i roszczenia o naprawienie szkody (§ 1), wyrażone są w pieniądzu, chodzi o przepisy określające zabezpieczenie roszczeń pieniężnych. Realizacja ich wiąże podmiot wykonujący postanowienie w wypadku zabezpieczenia grożącego przepadku przedmiotów. Powołany przepis - nie określa organu, który ma wykonać owo postanowienie o grożącym przepadku. Również w Kkw nie określono organu uprawnionego do wykonania postanowienia o zabezpieczeniu grożącego przepadku przedmiotów. W art. 27 Kkw wskazano, że egzekucję środka karnego przepadku przedmiotów prowadzi urząd skarbowy według właściwości przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli Kkw nie stanowi inaczej. To wskazywałoby na przyjęcie, że organ ten wykonuje także postanowienie o zabezpieczeniu tego przepadku skoro bowiem w myśl tego przepisu egzekucję środka karnego przepadku przedmiotów prowadzi urząd skarbowy według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i postanowienie o zabezpieczeniu przepadku realizuje ten organ. WSA podkreślił, że wyjątkiem od powyższego jest przypadek przewidziany w art. 195 a Kkw W odpowiedzi na skargę Prokurator Rejonowy P. – G. wnosił o oddalenie skargi i utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Dyrektor Izby Skarbowej w P. zarzucając naruszenie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; w skrócie: ppsa) w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa polegające na uwzględnieniu skargi na zaskarżone postanowienie, naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w związku z art. 157 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 229, poz. 1954 ze zm.; w skrócie: ustawa o postępowaniu egzekucyjnym) oraz w związku z art. 292 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 ze zm.; w skrócie: Kpk) polegające na błędnym uznaniu, że postanowienie o zabezpieczeniu przepadku wykonuje urząd skarbowy, co w konsekwencji doprowadziło do uchylenie zaskarżonego postanowienia; naruszenia art. 141 § 4 ppsa, gdyż uzasadnienie zaskarżonego wyroku narusza warunki określone w tym przepisie, w szczególności poprzez nie powołanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Na podstawie art. 174 pkt 1 ppsa zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w związku z art. 151 ppsa oraz w związku z art. 157 § 1 o postępowaniu egzekucyjnym w brzmieniu z 2006 r. poprzez niewłaściwe zastosowanie, co w konsekwencji doprowadziło uchylenia zgodnego z prawem zaskarżonego postanowienia odmawiającego dokonania zabezpieczenia oraz poprzedzającego postanowienia z dnia 3 marca 2006 r. Wnosił o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA, który wydał zaskarżone orzeczenie. W uzasadnieniu wskazano, że nie można zgodzić się z twierdzeniem, że z treści art. 292 Kpk, art. 27 Kkw oraz art. 195a Kkw należy wprowadzić wniosek, że urząd skarbowy wykonuje zabezpieczenie co do przepadku. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prokurator Rejonowy wniósł o oddalenie skargi i utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku. W rozważaniach nad stanem faktycznym i prawnym sprawy objętej zarzutami skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w P. – Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do następujących wniosków i stwierdzeń: Skarga ta nie może być uwzględniona z braku usprawiedliwionych podstaw. Organowi wnoszącemu skargę kasacyjną niechybnie wiadome jest, że Naczelny Sąd Administracyjny wiążą, co do zasady, granice skargi kasacyjnej. Zdaje sobie więc sprawę ze znaczenia prawidłowego jej sporządzenia, a zwłaszcza zgodnego z wymogami sformułowania podstaw kasacji. Mimo tego autor badanej skargi kasacyjnej wyraźnie nie mógł się zdecydować, czy przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji są przepisami prawa materialnego, czy też przepisami postępowania, chociaż wątpliwości te rozwiewa sam tytuł aktu prawnego, którego unormowaniu (art. 157 § 1), w związku z zarzutem naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit a ppsa, jakoby uchybiono. W tym stanie rzeczy zarzut ten, jako nieprawidłowo sformułowany musiał pozostać poza rozpoznaniem sądu. Warto tu jedynie dodać, że naruszenie przepisów postępowania poprzez niewłaściwe ich zastosowanie może również wystąpić, lecz w niniejszym przypadku sama treść unormowania zawartego w art. 157 § 1 upea, czyni ów zarzut wątpliwy. Dzieje się tak dlatego, że przepis tam umieszczony niczego nie rozstrzyga w niniejszej sprawie. Jest więc przepisem neutralnym w rozpatrywanym sporze. Oto bowiem z jego dyspozycji wynika, że organ administracyjny nie przystępuje do zabezpieczenia w przypadku, okoliczności opisanych w jego hipotezie , a więc gdy nie podlega on zabezpieczeniu w trybie administracyjnym. Równie trafny byłby przepis stanowiący, że jeżeli ów obowiązek podlega zabezpieczeniu w tym trybie, to organ egzekucyjny przystępuje do zabezpieczenia. Z wywodów tych wynika, że przepis art. 157 § 1 upea nie przynosi normatywnej odpowiedzi w kwestii, która stała się istotą niniejszego sporu sądowego. Wątpliwości wyrażone w skardze kasacyjnej, być może nadawał się do rozstrzygnięcia przed wydaniem orzeczenia przez organ egzekucyjny w drodze sporu kompetencyjnego. Jednakże ów organ administracji państwowej zdecydował się samodzielnie zająć stanowisko wykluczające jego kompetencje w tej sprawie. Tymczasem postępowanie zabezpieczające jest postępowaniem szczególnym. Podstawowym jego celem jest ochrona "przyszłych" interesów wierzyciela. Postępowanie zabezpieczające nie prowadzi do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, stwarza jedynie pewne gwarancje, że w przyszłości dojdzie do wyegzekwowania (wykonania) tego obowiązku (zob. Z..Leoński, Egzekucja administracyjna świadczeń niepieniężnych, Warszawa 1968 s.184, tez wyrok NSA z 8.09.2000 r. III S.A. 1770/99 niepubl.). W komentarzu zaś do Postępowania egzekucyjnego w administracji (R.Hauser,Z.Leoński, A.Skoczylas, wyd. C.H.Beck, Warszawa 2008 s.577/578) można wyczytać, że postępowanie to ma charakter postępowania pomocniczego w stosunku do postępowania egzekucyjnego. Postępowanie zabezpieczające, jeżeli będzie prowadzone, zawsze poprzedza postępowanie egzekucyjne. Przedstawione tu specyficzne cech postępowania zabezpieczającego należy brać pod uwagę przy łącznej interpretacji przepisów art. 292 § 2 Kpk w związku z art. Art. 27, 187 i 195a Kkw . Sprzeczne jest nie tylko z regułami wykładni logicznej, lecz także z literalnym brzmieniem wskazanych przepisów oraz ich systemowym związaniem twierdzenie, że do wykonania np. przepadku uprawniony jest urząd skarbowy, natomiast do wykonania zabezpieczenia grożącego przepadku, a więc postępowania pomocniczego w stosunku do postępowania egzekucyjnego niezbędny jest inny organ egzekucyjny. Z tego punktu widzenia należy odmówić doniosłości prawnej tym zarzutom skargi kasacyjnej, które opierają się na twierdzeniu, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem, a wyrok sądu I instancji narusza przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit c ppsa. Natomiast zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa nie mógł być uwzględniony w świetle przedstawionego wyżej stanowiska NSA, z tej przyczyny, że wykazane uchybienie nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Dotąd powiedziane prowadziło do wniosku, że skargę kasacyjną Dyrektora Izby Skarbowej w P. należało oddalić, stosownie do dyspozycji art. 184 ppsa. ----------------------- 6 6 6 6