I OSK 448/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rajewska, Sędziowie NSA Janina Antosiewicz (spr.), Anna Łukaszewska-Macioch, Protokolant Tomasz Zieliński, po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2006r. sygn. akt I SA/Wa 1435/06 w sprawie ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. przyznaje od Skarbu Państwa na rzecz adwokata W. S. wynagrodzenie wraz z należnym podatkiem od towarów i usług w łącznej kwocie 219,60 (dwieście dziewiętnaście i 60/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 30 listopada 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 1435/06, oddalił skargę S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R., w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego. W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył ustalenia organów, treść rozstrzygnięcia oraz własną następującą ocenę legalności decyzji. Prezydent Miasta R. po rozpoznaniu wniosku S. W., decyzją z dnia [...] odmówił stronie przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie opłat bieżących za energię elektryczną i wodę. Organ stwierdził, iż S. W. i jego żona, jako pomoc w utrzymaniu mieszkania otrzymują dodatek mieszkaniowy, a ponadto przyznano stronie zasiłki celowe na dofinansowanie zakupu żywności, leków i środków żywności. Rozpatrując odwołanie S. W., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. nie uwzględniało odwołania i w dniu [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium powołując się na przepis art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) stwierdziło, że zasiłek celowy może być przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, a w szczególności na pokrycie w całości lub w części kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych napraw i remontów w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zdaniem organu odwoławczego, finansowanie rachunków za światło i wodę przekracza zakres cyt. przepisu. Ponadto opłaty te pokrywa regularnie żona skarżącego, a zatem nie istnieje potrzeba zaspokojenia tych potrzeb skarżącego. Strona otrzymuje systematycznie pomoc z MOPS. Decyzjami z [...] maja 2006 r. przyznano S. W. zasiłki celowe na zakup gorącego posiłku, na żywność, leki i środki żywności, a od maja do września 2006 r. zasiłek okresowy w kwocie 148,10 zł. W skardze na powyższą decyzję S. W. zarzucił naruszenie art. 67 Konstytucji RP. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zamieszczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny przywołał przepis art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, określający cel pomocy społecznej jako umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, które nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy, zgodnie z art. 3 ust. 1 jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Nie oznacza to jednak, że pomoc społeczna ma utrzymywać osoby, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej oraz zaspokajać ich wszystkie potrzeby i oczekiwania zwłaszcza, że możliwości finansowe ośrodków pomocy nie są nieograniczone, a liczba osób wymagających wsparcia jest znaczna i stale rośnie. Sąd zwrócił uwagę, iż decyzja wydana na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nie zawsze osoba spełniająca ustawowe kryteria do przyznania zasiłku celowego, zasiłek ten otrzyma. Organ może więc, ale nie musi przyznać świadczenie. Nie zawsze też zasiłek celowy zostanie przyznany w żądanej wysokości. Przepis art. 3 ust. 4 przewiduje, iż potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy. Organ musi więc mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, ale również interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Sąd nie podzielił poglądu SKO, iż dofinansowanie opłat za energię elektryczną i wodę nie mieści się w katalogu potrzeb wymienionych w art. 39 ust. 2 ustawy, gdyż przepis ten zawiera tylko przykładowe wyliczenie potrzeb, na które zasiłek celowy może być przyznany. Wskazuje na to użyte w tym przepisie określenie "w szczególności". Sąd nadto podkreślił, iż zasiłek celowy ma charakter jednorazowy i ma na celu zaspokojenie konkretnej potrzeby bytowej, a nie stałych opłat związanych z utrzymaniem mieszkania. Opisane wyżej uchybienie, polegające na niewłaściwej interpretacji przez SKO przepisu art. 39 ust. 2 ustawy, Sąd uznał za niemające istotnego wpływu na wynik sprawy. Opłaty za wodę i energię elektryczną, obciążające skarżącego są regularnie opłacane. Sąd nie uznał także, iż w sprawie został naruszony przepis art. 67 Konstytucji RP. Przepis ten stanowi, że obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego, którego zakres i formy określa ustawa. Obywatel pozostający bez pracy nie z własnej woli i nie mający środków utrzymania, ma prawo do zabezpieczenia społecznego, którego zakres i formy określa ustawa. Powyższą normę Konstytucji określa ustawa z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, której organ nie naruszył. Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zw. dalej ustawą P.p.s.a. – oddalił skargę. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł S. W., reprezentowany przez adw. M. L. ustanowionego z urzędu i zaskarżając wyrok w części oddalającej skargę, skargę kasacyjną oparł o podstawę z art. 174 pkt 2 ustawy P.p.s.a. i zarzucił naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo iż zachodziło naruszenie przez organ w toku postępowania administracyjnego art. 77 § 1 k.p.a. polegające na niezebraniu całości materiału dowodowego w sprawie; - art. 141 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny bez właściwej oceny stanu faktycznego, który został ustalony przez Prezydenta m. R. bez zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego. Skarga kasacyjna domaga się uchylenia wyroku w zaskarżonej części i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania . W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywodzi się, iż Sąd pierwszej instancji z naruszeniem art. 141 § 4 ustawy P.p.s.a. przyjął stan faktyczny ustalony w decyzji przez organ pierwszej instancji. W ocenie skarżącego, przyjęcie wskazanego stanu faktycznego przez Sąd nastąpiło na skutek niedostatecznie skontrolowanej prawidłowości ustaleń faktycznych, które zostały poczynione przez organ w oparciu o niepełny materiał dowodowy. Organ wydając decyzję stanął bowiem na stanowisku, że finansowanie rachunków za światło i wodę przekracza dyspozycję art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej i niejako na marginesie dokonał ustalenia, że opłaty za mieszkanie, w tym za wodę i energię elektryczną pokrywała regularnie żona skarżącego, a zatem nie istniała potrzeba zaspokojenia potrzeb skarżącego w tym zakresie. Powyższe ustalenia zostały poczynione bez wyjaśnienia powodów, dla których S. W. zwrócił się o zasiłek celowy na pokrycie rachunków za wodę i energię elektryczną, Ustalono jedynie, że opłaty te były do tej pory uiszczane przez jego żonę. Nie wyjaśniono jednakże należycie sytuacji majątkowej skarżącego i powodów, dla których zwrócił się on o przyznanie zasiłku celowego w tej konkretnej sytuacji, przyjmując iż skoro opłaty były regulowane do tej pory, nie istnieje potrzeba bytowa skarżącego w tym zakresie. Powyższe ustalenia o braku istnienia niezbędnej potrzeby bytowej, Sąd przyjął za własne i pomimo stwierdzenia błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, dokonanej w decyzji przez organ pierwszej i drugiej instancji, z powołaniem na tak poczynione ustalenia faktyczne oddalił skargę. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, WSA nie przedstawił argumentacji przemawiającej za przyjęciem wskazanych ustaleń faktycznych, zaś o ich akceptacji i uznaniu za prawidłowe świadczy jedynie fragment uzasadnienia, w którym Sąd decydujące znaczenie przyznał regularnemu opłacaniu rachunków za wodę i energię elektryczną w przeszłości przez żonę skarżącego. W ocenie skarżącego, okoliczność ta nie ma decydującego znaczenia przy ocenie istnienia, bądź nieistnienia niezbędnej potrzeby bytowej po stronie S. W., bowiem do jej oceny konieczne jest wyjaśnienie majątkowej sytuacji osobistej osoby, zwracającej się o przyznanie zasiłku celowego, w chwili złożenia takiego wniosku. Brak poczynienia niezbędnych ustaleń w kierunku ustalenia aktualnej sytuacji majątkowej osoby wnioskującej powoduje, że stan faktyczny na którym oparto rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie, ustalono jedynie na podstawie części materiału dowodowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 183 § 1 ustawy P.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, chyba że zachodzi konieczność uwzględnienia z urzędu nieważności postępowania. W tej sprawie żadna z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 powołanej ustawy nie występuje, Sąd odwoławczy ograniczył się więc do zbadania postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Oparcie skargi kasacyjnej na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy P.p.s.a. wymaga nie tylko wskazania naruszonych przepisów, opisu na czym polegało naruszenie, lecz także wykazanie, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Postawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ocenił jako niezasadny. Nie jest trafnym twierdzenie, iż organy administracji nie zebrały należycie materiału dowodowego, co zostało pominięte przez Sąd pierwszej instancji, który z naruszeniem art. 141 § 4 ustawy P.p.s.a. niewłaściwie ocenił ustalony stan faktyczny. W postępowaniu o przyznanie zasiłku celowego, do istotnych elementów stanu faktycznego należy ustalenie sytuacji materialnej, rodzinnej i życiowej ubiegającego się o świadczenie, potrzeb, których strona nie jest w stanie zaspokoić przy pomocy posiadanych środków materialnych oraz rozmiarów tych potrzeb. Jak wynika z akt postępowania, wszystkie te elementy stanu faktycznego zostały ustalone przez organy prowadzące postępowanie i właściwie ocenione przez Sąd, czemu dał wyraz w uzasadnieniu wyroku. Za niesporne należy uznać, iż S. W. ze względu na wielkość dochodu spełnia wymagania do uzyskania świadczenia z pomocy społecznej. Pomoc taką w postaci zasiłków celowych przyznano S. W. decyzjami z dnia [...] maja 2006 r. na zaspokojenie potrzeb w postaci zakupu gorącego posiłku, żywności, leków i środków czystości. Odmowa przyznania zasiłku dotyczyła tylko świadczenia na opłacenie energii elektrycznej i wody i ta tylko decyzja stanowiła przedmiot zaskarżenia. Trafnie Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że odmowa ta nie naruszała prawa, skoro strona na ten właśnie cel korzysta z innej formy pomocy w postaci dodatku mieszkaniowego, a ponadto nie posiada zaległości w regulowaniu tych opłat. Okoliczność ta – wbrew twierdzeniu skargi kasacyjnej – ma istotne znaczenie, bowiem brak zaległości świadczy o tym, iż strona dysponuje środkami finansowymi na ponoszenie tych wydatków. Na posiłkowy charakter świadczeń z pomocy społecznej wskazuje ustawodawca w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej stanowiącym, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jeśli więc skarżący przy pomocy dostępnych środków finansowych reguluje należności z tytułu korzystania z energii elektrycznej i wody to oznacza, iż wykorzystuje posiadane w tym zakresie możliwości, bez konieczności wsparcia środkami pomocy społecznej. W zaskarżonym wyroku Sąd trafnie zwrócił uwagę na błędny pogląd wyrażony w decyzji ostatecznej, iż zasiłek celowy nie może być przyznany na dofinansowanie opłat za energię elektryczną i wodę gdyż cel ten nie mieści się w art. 39 ust. 1 i zasadnie to naruszenie prawa ocenił jako niemające wpływu na wynik sprawy. Organy administracji prawidłowo bowiem oceniły pozostałe okoliczności przedstawione wyżej, co skutkowało oddaleniem przez WSA skargi na podstawie art. 151 P.p.s.a. W tej sytuacji nie można uznać, iż doszło do naruszenia przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy P.p.s.a. Skarga kasacyjna podlegała więc oddaleniu na podstawie art. 184 ustawy P.p.s.a. O przyznaniu wynagrodzenia Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej ustawy i § 18 ust. 1 pkt 2 lit. c rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), uwzględniając wniosek pełnomocnika zgłoszony na rozprawie i uznając zasądzoną kwotę za współmierną do udziału pełnomocnika w rozpoznaniu sprawy.