I FSK 386/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Artur Mudrecki (spr.) Sędziowie Sędzia del. WSA Jerzy Płusa Sędzia NSA Janusz Zubrzycki Protokolant Karolina Szulc po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 grudnia 2006 r., sygn. akt I SA/Po 231/06 w sprawie ze skargi E. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 12 stycznia 2006 r., [...] w przedmiocie zaliczenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za czerwiec 2000 r. na poczet zaległości podatkowej 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w P. na rzecz E. M. kwotę 378 (trzysta siedemdziesiąt osiem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrok Sądu pierwszej instancji i przedstawiony przez ten Sąd tok postępowania przed organami podatkowymi. 1.1. Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2006 r., sygn. akt I SA/Po 231/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu skargi E. M. uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 12 stycznia 2006 r., nr [...] i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego P. z dnia 24 października 2005 r., nr [...]. 1.2. Jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku Organ I instancji postanowieniem o wskazanym wyżej numerze zaliczył część nadpłaty przysługującej P. D. D. – R. – E. i R. M. w podatku od towarów i usług za okres czerwiec 2000 w kwocie 253.146 zł określonej decyzją z dnia 27 września 2005 r., na poczet zaległości podatkowych ciążących na R. M. w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 1999, 2000 i 2001 roku. 1.3. Na powyższe rozstrzygnięcie podatniczka wniosła zażalenie. 1.4. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu podał, że Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział IX Gospodarczy wyrokiem z dnia 19 lipca 2002r., sygn. akt IX Gc 761/01 ustalił, że P. D. D.-R. E. i R. M. uległo rozwiązaniu z dniem 17 listopada 2000r. Nadpłata przysługująca podatnikowi przedsiębiorstwu D.- R. E. i R. M. może być na podstawie art. 29 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.) (dalej; o.p.) zaliczona także na poczet zaległości podatkowych ciążących wyłącznie na R. M. Małżonkowie M. uzyskali rozwód w dniu 25 czerwcu 2002 r., tym samym w okresie powstania przedmiotowych zaległości byli małżeństwem. Wobec tego R. M. za swoje zaległości podatkowe odpowiada nie tylko majątkiem odrębnym, ale i majątkiem wspólnym z E. M. 2. Skarga do Sądu pierwszej instancji 2.1. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podatniczka domagała się uchylenia powyższego postanowienia. Rozstrzygnięciu zarzuciła postanowieniu naruszenie art. 125 § 1, art. 121 § 1 i § 2, art. 29, art. 78 § 1 i 4 w związku z art. 73 § 1 O.p. Wyraziła pogląd, że w pierwszej kolejności zaległość podatkowa powinna być ściągnięta z majątku odrębnego wspólnika, dopiero potem gdyby nie był on wystarczający, wierzytelność powinna obciążać majątek wspólny. Wobec rozwiązania w czerwcu 2002 małżeństwa przez rozwód z małżonkiem, kwota nadpłaty najpierw powinna zostać podzielona na części równe w stosunku do posiadanych udziałów w nieistniejącym już przedsiębiorstwie D.-R. E. i R. M., a dopiero potem z części przypadającej na drugiego wspólnika, odpowiedzialnego za powstanie długów, organ podatkowy powinien potrącić kwoty powstałych zaległości podatkowych. Przepis art. 26 O.p. stanowi, że "podatnik odpowiada całym swoim majątkiem, a zatem organy podatkowe w pierwszej kolejności powinny sięgnąć do jego majątku odrębnego, natomiast art. 29 O.p. stanowi lex generalis, nieuwzględnia wyjątkowego charakteru sprawy. W dalszej części skarżąca podała, że nie zostały uwzględnione wszystkie zobowiązania podatkowe znane Urzędowi Skarbowemu w P., gdyż postanowienie pomija zaległości w podatku PIT-4, a rozliczenie dotyczy jedynie zaległego podatku VAT. Następnie skarżąca zwróciła uwagę, że postanowienie uwzględnia zobowiązanie w podatku VAT za czerwiec 1999 r. w wysokości 2.222 zł, pomimo że pracodawca przekazał kwotę 3.080,39 zł w dniu 12 marca 2003 r. z wynagrodzenia skarżącej Komornikowi Sądowemu Rewiru I przy Sądzie Rejonowym w L. Podatniczka wskazała także, że zgodnie z art. 78 § 1 i 4 w związku z art. 73 § 1 o.p., oprocentowanie z tytułu nadpłaty, w wysokości równej wysokości odsetek za zwłokę pobieranych od zaległości podatkowych, przysługuje do dnia zapłaty przez podatnika podatku nienależnego lub w wysokości większej od należnej, do dnia jej zwrotu, zaliczenia jej na poczet zaległych lub bieżących zobowiązań podatkowych lub do dnia złożenia wniosku o zaliczenie nadpłaty na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych. 2.2. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi. 3. Uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że postanowienie nie jest zgodne z prawem. Zdaniem Sądu w toku postępowania przed organami podatkowymi doszło do naruszenia przepisu postępowania, tj. art. 240 § 1 pkt 4 o.p. W postępowaniu nie brał bowiem udziału jako strona, były mąż skarżącej R. M., co stanowi formalną przesłankę do wznowienia postępowania niezależnie od tego, czy miało wpływ na wynik sprawy i treść rozstrzygnięcia, czy też nie. W ocenie Sądu w sprawie niedostatecznie rozważone i ocenione zostały istotne okoliczności faktyczne, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Taką okolicznością jest to, że skarżąca E. M. i R. M. pozostawali w związku małżeńskim, w którym obowiązywał ustrój majątkowej wspólności ustawowej. Dodatkowo w okresie wydawania postanowień małżeństwo to było rozwiązane przez rozwód orzeczony prawomocnym wyrokiem z dnia 25 czerwca 2002r. Sądu Okręgowego w P. W postanowieniach brak dogłębnej oceny znaczenia tych okoliczności choćby w kontekście zasady, że o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej organ podatkowy orzeka w drodze decyzji (art. 108 O.p.). Ponadto istotną okolicznością nie poddaną analizie pod kątem znaczenia dla rozstrzygnięcia, jest kwestia związania organów podatkowych wyrokiem z dnia 19 lipca 2002 r., Sądu Okręgowego w P. - Wydział IX Gospodarczy w sprawie o sygn. akt IX Gc 761/01, który wskazuje, że przedmiotem orzekania było "rozwiązanie spółki", a rozstrzygnięcie ustala, że przedsiębiorstwo "uległo rozwiązaniu z dniem 17 listopada 2000r." W aktualnym nadal wyroku z dnia 19 maja 1999r., IV SA 2543/98, Lex nr 48643, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w art. 365 § 1 kpc statuuje moc wiążącą prawomocnego orzeczenia sądu jako aktu władzy państwowej. Jako podstawę uchylenia decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny podał art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002 r. nr 153, poz. 1270 ze zm.) (dalej; u.p.p.s.a.) 4. Skarga kasacyjna 4.1. W skardze kasacyjnej Dyrektor Izby Skarbowej zaskarżył powyższy wyrok w całości. Wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz zasądzenie kosztów postępowania. 4.2. Skarga kasacyjna została oparta na naruszeniu przepisów postępowania, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 141 § 4 u.p.p.s.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego i uznanie, że w postępowaniu przed organami podatkowymi nie brał udziału jako strona, były mąż skarżącej R. M., - art. 145 § 1 pkt 1 lit. b u.p.p.s.a. w zw. z art. 240 § 1 pkt 4 o.p. poprzez uznanie, że w toku postępowania przed organami podatkowymi doszło do naruszenia postępowania zaliczanego do przyczyn dających podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, - art. 133 § 1 w związku z art. 141 § 4 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c u.p.p.s.a. stosownie do których sąd rozpoznaje sprawę i wydaje wyrok na podstawie akt sprawy – poprzez zaniechanie wezwania Dyrektora Izby Skarbowej do nadesłania dokumentów, które w ocenie Sądu były niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, a w efekcie poprzez błędne uznanie, że strona nie brała udziału w postępowaniu. 4.3. W ocenie autora skargi kasacyjnej Sąd przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy dokonał błędnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego. Otóż zarówno decyzja określająca nadpłatę jak i postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego zostały doręczone każde pod oddzielnym numerem zarówno p. E. M., jak i p. R. M. Zażalenie od postanowienia złożyła wyłącznie p. E. M. Były mąż p. E. M. zażalenia nie składał. Z tego względu postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. wydane po rozpoznaniu zażalenia doręczone zostało wyłącznie p. E. M. Zdaniem autora skargi kasacyjnej Sąd uznając, że akta sprawy są niekompletne nie podjął żadnych działań mających na celu usunięcie tego stanu — nie wezwał organów do uzupełnienia akt o akty prawne, które do akt nie zostały załączone, a które w ocenie Sądu konieczne były do końcowego załatwienia sprawy. 4.4. W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, a na rozprawie w dniu 15 maja 2008 r. złożyła wniosek o zasądzenie kosztów postępowania na które złożyły się koszty dojazdu do Warszawy na rozprawę. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5. 1 Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawy skargi kasacyjnej zostały określone w art. 174 u.p.p.s.a. przepis ten stanowi, że skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Obowiązek wskazania przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia został powiązany z obowiązkiem sporządzenia skargi kasacyjnej przez adwokata lub radcę prawnego (art. 175 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) albo przez osoby wymienione w art. 175 § 2 i 3 tej ustawy. W rozpatrywanej sprawie autorka skargi kasacyjnej sformułowała jedynie zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania. 5.2 Podstawowy zarzut zmierza do tego, że Sąd pierwszej instancji naruszył art. 133 § 1 w związku z art. 141 § 4 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c u.p.p.s.a. stosownie do których Sąd rozpoznając sprawę i wydając wyrok na podstawie akt sprawy zaniechał wezwania Dyrektora Izby Skarbowej do nadesłania dokumentów, które w ocenie Sądu były niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, a w efekcie poprzez błędne uznanie, że strona nie brała udziału w postępowaniu. Z zarzutem tym nie sposób się zgodzić. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że obowiązkiem organu odwoławczego do którego wniesiono skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu było stosownie do treści art. 54 § 2 u.p.p.s.a. przekazanie skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie 30 dni. A zatem obowiązkiem organów administracji podatkowej było przekazanie akt sprawy, tj. kompletnych akt sprawy również postanowień, których wynikałoby, że w sprawie uczestniczyły wszystkie strony (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romanowska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 249.). Tymczasem do akt sprawy nie dołączono postanowienie adresowane do R. M. – byłego męża strony o innym numerze porządkowym, lecz o tej samej treści. Może to oznaczać, że w tej samej sprawie nastąpiło już rozstrzygniecie i zachodzi ewentualna przesłanka nieważności określona w art. 247 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej. Gdy w sprawie brak było informacji, że sporne postanowienie pierwszej instancji oraz postanowienie drugiej instancji nie zostało doręczone jednej ze stron uznanie, że zachodzą przesłanki związane z naruszeniem prawa brane pod uwagę przy wznowieniu postępowania ( art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. b u.p.p.s.a. i uchylenia postanowień. W tym wypadku domaganie się od Sądu pierwszej instancji, aby zastosował przepis art. 106 § 3 u.p.p.s.a.i zwrócił się o nadesłanie dokumentów o których istnieniu nie mógł wiedzieć z uwagi na zawinione niedopatrzenie organów podatkowych wydaje się nieporozumieniem. Brak w tej sytuacji podstaw aby uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu naruszył art. 133 § 1 u.p.p.s.a. oraz inne przepisy wskazane w tym punkcie skargi kasacyjnej. Sąd bowiem wydał wyrok po przeprowadzeniu rozprawy na postawie akt sprawy. 5. 3 Brak jest również podstaw do uznania, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. b u.p.p.s.a. w związku z art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej. W ustalonym stanie faktycznym wskazanym w punkcie 5.2 rozważań z akt sprawu dostarczonych przez organy podatkowe wynikało w sposób jednoznaczny, że były mąż skarżącej nie uczestniczył w tym postępowaniu jako strona. 5. 4 Biorąc pod uwagę przedstawione okoliczności na podstawie akt sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawidłowo ustalił, że R. M. nie brał w postępowaniu będącego przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej. Jak wynika z dostarczonych na etapie postępowania kasacyjnego postanowienia organu pierwszej instancji było oznaczone innym numerem i nie znalazło się w aktach sprawy. Wskazuje to na to, że organy podatkowe również uważały, że jest to odrębne postępowanie skoro tych dokumentów nie dostarczyły do Sądu pierwszej instancji z aktami sprawy. Nie ma w związku z tym przesłanek do uznania, że w zaskarżonym wyroku naruszono art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. w związku z art. 141 § 4 u.p.ps.a. 5. 5 Z tych względów skargę kasacyjną na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało oddalić. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego uzasadnia treść art. 204 pkt 2 cyt. ustawy.