III SA/Łd 382/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska (spr.), Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Protokolant Asystent sędziego Adrian Król, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2007 roku sprawy ze skargi H. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej H. R. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. H. R. wniosła skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] uchylającą decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] Nr [...] i orzekającą o wymeldowaniu H. R. z pobytu stałego w lokalu nr 44 przy ul. A w K. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał, że w decyzji z dnia [...] Prezydent Miasta K. odmówił wymeldowania H.R. przedstawiając szczegółowo stan faktyczny sprawy oraz, w ramach art. 80 k.p.a., dokonując oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Z oceny organu I instancji wynikało, że H. R. nie przebywa w miejscu zameldowania na pobyt stały, ale okoliczności sprawy świadczą o tym, że opuszczenie przez nią lokalu nie było ani dobrowolne ani trwałe. Odwołanie od powyższej decyzji Prezydenta Miasta K. wniósł W. R. kwestionując trafność rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji oraz załączając nieprawomocne postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 14 kwietnia 2006 r. wydane w sprawie o podział majątku wspólnego stron. Po przeanalizowaniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ odwoławczy wyjaśnił, że stanowiące materialno - prawną podstawę decyzji przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz.U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 z późn. zm.) mają przede wszystkim charakter porządkowy, a ich głównym celem jest, aby rejestracja osoby w danym miejscu była zgodna ze stanem faktycznym. Celowi temu służy uprawnienie organów administracji do wydania decyzji o wymeldowaniu określonej osoby bez jej oświadczenia woli /zgłoszenia/ w sytuacjach wskazanych art. 15 ust. 2 tejże ustawy, zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W ocenie organu odwoławczego, z powyższego wynika, że jedyną przesłanką warunkującą wymeldowanie jest przesłanka opuszczenia lokalu. Wskazał jednocześnie, że nie jest możliwe ustalenie jednolitego kryterium dla oceny przesłanki "opuszczenia lokalu" we wszystkich sprawach, lecz okoliczności każdej konkretnej sprawy wyznaczają zakres badania niezbędny do ustalenia, czy nastąpiło opuszczenie lokalu. Nie wystarczy ustalić, że dana osoba nie przebywa w lokalu, ale przede wszystkim należy wyczerpująco wyjaśnić, czy opuszczenie lokalu przez daną osobę było dobrowolne i trwałe. O "opuszczeniu miejsca pobytu" w rozumieniu przepisów ustawy o ewidencji ludności można mówić wówczas, gdy osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym miała zorganizowane centrum życiowe oraz gdy nieprzebywanie jest wynikiem woli, zamiaru tej osoby. H. R. w miejscu zameldowania na pobyt stały nie zamieszkuje od prawie dziesięciu lat, to jest od kiedy wyprowadziła się do prowadzonego przez siebie zajazdu na ul. B.. Jak twierdzi, miejsca tego nie traktuje jako miejsca pobytu stałego lecz jedynie jako miejsce pobytu czasowego. Nie wyklucza, że w jakiejś perspektywie czasowej zakończy działalność gospodarczą i będzie chciała powrócić do miejsca zameldowania, jednakże z uwagi na agresję byłego męża może okazać się to niemożliwe. Obecnie lokal ten stoi pusty i jest zdewastowany. Swoje rzeczy do nowego miejsca H. R. przewoziła sukcesywnie do 2002 r. Kluczy do mieszkania nie posiada, ale jak twierdzi - sama opłaca wszystkie koszty związane z utrzymaniem mieszkania. W swym kolejnym oświadczeniu (z dnia 12 kwietnia 2006 r.) H. R. zeznała, że z uwagi na naganne zachowanie byłego męża, nadal nie jest możliwe zamieszkanie w przedmiotowym lokalu. Ze względu na stan zdrowia chciałaby wrócić do tego lokalu, ale obawia się, że były mąż będzie ją dręczył. W tym celu złożyła do sądu wniosek o przyznanie jej na czas trwania postępowania o podział majątku (sygn. akt I Ns 400/05) prawa do wyłącznego korzystania z omawianego lokalu. Organ odwoławczy uznał, że H. R. na skutek własnej decyzji wiele lat temu opuściła miejsce pobytu stałego i skupiła swe sprawy życiowe w nowym miejscu tj. w miejscu prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Wątpliwości organu budzi jedynie określenie faktycznej daty tego opuszczenia. W. R. podaje, że do opuszczenia lokalu doszło w 1994 r., zaś H. R., że w roku 1997. W ocenie organu odwoławczego, jednoznaczne określenie daty opuszczenia przez H. R. spornego lokalu nie ma istotnego znaczenia dla merytorycznego rozstrzygnięcie niniejszej sprawy i tak jest to bowiem na tyle długi okres czasu, że w połączeniu z pozostałymi okolicznościami sprawy pozwala przyjąć, iż opuszczenie lokalu było dobrowolne i trwałe. H. R. od prawie dziesięciu lat skupia swe sprawy życiowe i zawodowe poza miejscem pobytu stałego. Przez wiele lat zaniechała jakichkolwiek działań zmierzających do przywrócenia możliwości pobytu w dotychczasowym lokalu. Oceny tej nie zmienia okoliczność, że H. R. ponosi opłaty czynszowe związane z mieszkaniem oraz to, że wystąpiła do sądu z wnioskiem o przyznanie jej na czas trwania postępowania o podział majątku prawa do wyłącznego korzystania z omawianego lokalu. Zdaniem organu odwoławczego, istniejący w momencie opuszczenia lokalu zamiar zerwania z nim więzi przesądza o tym, że zgłaszana następnie wola jego odzyskania nie może zmienić oceny, że do opuszczenia lokalu doszło w sposób dobrowolny. Zdaniem organu odwoławczego, obecne działania H.R. podejmowane na potrzeby toczącej się pomiędzy stronami sprawy o podział majątku wspólnego. Organ podkreślił, że decyzja administracyjna o wymeldowaniu w żadnym razie nie pozbawia skarżącej przysługującego jej prawa do lokalu. W skardze na powyższą decyzję Wojewody [...] H.R. wniosła o jej uchylenie zarzucając naruszenie art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez bezpodstawne uznanie, że opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny, podczas gdy do zachowania takiego została zmuszona zachowaniem W.R.. Skarżąca wniosła ponadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi H.R. odwołała się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczącego pojęcia "dobrowolności opuszczenia lokalu" w kontekście stosowania art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wskazała, że przerwy w przebywaniu skarżącej w przedmiotowym lokalu związane są z prowadzeniem przez nią działalności gospodarczej. Charakter tej działalności, tj. prowadzenie Zajazdu C oferującego usługi w zakresie hotelu i restauracji, wymaga dużego zaangażowania czasowego skarżącej i nie pozwala na codzienne powroty do mieszkania. Niejednokrotnie skarżąca pozostawała w pracy do późnych godzin nocnych, gdyż wymagają tego standardy rynkowe. Obecne, faktyczne zamieszkiwanie skarżącej w Zajeździe C jest sytuacją tymczasową, spowodowaną przez zachowanie W.R. mające charakter złośliwego nękania. Wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z 6 lipca 2005 r., sygn. akt VI K 178/04 został on skazany za popełnienie 9 przestępstw na szkodę skarżącej, w tym za znęcanie się i groźby. Skarżąca wyjaśniła nadto, że od kilku lat cierpi na poważne problemy zdrowotne. W 2005 r. przeżyła zawał mięśnia sercowego. Problemy zdrowotne skarżącej sprawiają, że przebywanie w Zajeździe C, choć konieczne ze względu na zachowanie W.R., staje się uciążliwe ze względu na brak spokoju. Skarżąca zamierza mieszkać w spornym mieszkaniu po uspokojeniu sytuacji, co powinno nastąpić po rozstrzygnięciu kwestii podziału majątku. W ocenie skarżącej, skorzystała ona z drogi prawnej pozwalającej kompleksowo rozstrzygnąć kwestię jej uprawnień do korzystania z przedmiotowego lokalu, tj. w drodze postępowania o podział majątku wspólnego po rozwiązaniu wspólności majątkowej małżeńskiej na skutek rozwodu z W. R. Tym samym podjęła "działania zmierzające do przywrócenia możliwości pobytu w dotychczasowym lokalu", czemu przeczy zaskarżona decyzja. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z przepisami art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Analogiczne unormowanie zawarte zostało w przepisie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu. Przeprowadzając taką kontrolę, sąd zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem z uchybieniem, które spowodowało konieczność jej uchylenia. Zgodnie z treścią art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz.U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.) – w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania decyzji organu odwoławczego - organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Cytowany przepis jest materialnoprawną podstawą wymeldowania osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i utraciła uprawnienie do przebywania w związanym z tym miejscem lokalu. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie już wypowiadał się, że opuszczenie bez wymeldowania miejsca pobytu stałego, jako jedna z niezbędnych przesłanek wymeldowania, winno być rozumiane jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu i dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. Rezygnacja z prawa do przebywania w lokalu może nastąpić w sposób wyraźny, poprzez złożenie stosownego oświadczenia, ale również poprzez odpowiednie zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyrażać będzie taką wolę danej osoby. Opuszczeniem jest zatem nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Zamiar, który da się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności faktycznych (por. wyrok NSA z dnia 16 września 1986 r. III SA 437/86; wyrok NSA z dnia 3 lipca 1985 r. SA/Gd 573/85; wyrok NSA z dnia 18 marca 1987 r. SA/Gd 1073/86; wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 1987 r. SA/Wr 110/87). Zamiar ten ma bowiem istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu w rozumieniu tego przepisu rzeczywiście doszło. Przy ustaleniu zamiaru nie można jednak poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie mieć będzie czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim (tak również wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2002 r., sygn. akt SA/Sz 1278/00, nie publ.). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać należy, iż organ odwoławczy wadliwie ocenił przesłankę dobrowolności opuszczenia lokalu przez skarżącą. a zwłaszcza to, ze opuszczenie to wynikało z autonomicznej woli skarżącej . Skarżąca wielokrotnie w trakcie postępowania administracyjnego wskazywała, że do opuszczenia spornego lokalu została zmuszona początkowo prowadzoną działalnością gospodarczą, a następnie zachowaniem byłego już wówczas męża. W zasługującym na aprobatę wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 1989 r. , sygn. akt SA/Wr 789/88 (ONSA z 1989 r., Nr 2, poz. 72) stwierdzono, że przebywanie w innej miejscowości w celu pobierania nauki w szkole nie stanowi spełnienia przesłanki opuszczenia lokalu bez wymeldowania (art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174 ze zm.), chyba że towarzyszą temu inne okoliczności, wskazujące na zamiar stałego związania się z miejscem pobytu czasowego. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę mamy tu do czynienia z sytuacją analogiczną. Przebywanie w okresie od 1997 r. (czy też roku 1994 jak podaje W. Rostkowski) do roku 2002, kiedy zgodnie z oświadczeniem skarżącej pogorszeniu uległy jej stosunki z mężem, poza miejscem zameldowania, nie było wynikiem zamiaru zerwania wszelkich związków z lokalem dotychczasowym, a jedynie efektem konieczności intensywnego prowadzenia działalności gospodarczej w postaci całodobowego zajazdu. W tym znaczeniu nie można mówić zamiarze opuszczenia lokalu i skoncentrowania swoich spraw życiowych w innym miejscu. Brak jest okoliczności wskazujących na taki zamiar, a wręcz przeciwnie – z akt sprawy jednoznacznie wynika intencja strony traktowania przedmiotowego lokalu jako miejsca swojego przebywania na stałe. Z oświadczeń zainteresowanej składanych w toku postępowania nie da się wyprowadzić wniosku o trwałym i dobrowolnym opuszczeniu przez nią dotychczasowego miejsca pobytu stałego. W ocenie Sądu błędna jest również ocena materiału dowodowego przez organ odwoławczy w zakresie wpływu postępowań karnych i ewentualnej możliwości powrotu do mieszkania przez skarżącą po roku 2002, a więc po nasileniu się konfliktów z mężem. W ocenie Sądu, istnieją dodatkowe okoliczności potwierdzające, że opuszczenie lokalu nie było dobrowolne. Powyższą ocenę niewątpliwie uzasadnia znajdujący się w aktach administracyjnych prawomocny wyrok skazujący W.R. za czyny z art. 190 § 1 kk, 288 § 1 kk 207 § 1 kk i 278 § 1 kk , ale również wyrok orzekający rozwód między małżonkami R. i z wyłącznej winy męża. Godzi się przy tym zauważyć, że przejawem woli opuszczenia miejsca pobytu jest również niepodejmowanie we właściwym czasie środków prawnych zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania lokalu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2001 r. II SA/Ka 613/00). Sytuacja jest tu o tyle specyficzna, że nie doszło do utraty posiadania lokalu na skutek groźby czy też przymusu, ale (jak już wyżej wskazano) czasowo trwającej konieczności związanej z prowadzoną działalnością, a dopiero następnie powrót skarżącej do lokalu został uniemożliwiony przez zachowania męża. Dla oceny przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych konieczne stało się zatem ustalenie z jakich środków prawnych korzystała skarżąca w celu zachowania posiadania, ale posiadania w takiej formie jaka wynikała ze specyfiki wykonywanej przez skarżącą pracy i mając na uwadze zachowania W.R. wobec skarżącej. Jest poza sporem, że skarżąca rozwiodła się z mężem, który został skazany prawomocnym wyrokiem za czyny z art. 190 § 1 kk, 288 § 1 kk 207 § 1 kk i 278 § 1 kk oraz, że konsekwentnie zmierza do podziału majątku, co w jej opinii ma doprowadzić do ustabilizowania się jej sytuacji życiowej. Stwierdzić zatem należy, że skarżąca nie zachowała bierności w korzystaniu ze środków prawnych, która skutkowałaby koniecznością uznania, że opuszczenie miejsca pobytu było wynikiem autonomicznej woli skarżącej. W toku bowiem postępowania o podział majątku skarżąca wystąpiła z wnioskiem o zabezpieczenie roszczenia o podział majątku w taki sposób, aby skarżąca była uprawniona do wyłącznego korzystania z lokalu należącego do majątku wspólnego, zaś W. R. był zobowiązany do nieprzeszkadzania jej w korzystaniu ze wspólnego lokalu. W tej sytuacji stwierdzić należy, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na dokonanie oceny, iż skarżąca dobrowolnie opuściła miejsce dotychczasowego pobytu. Nie została zatem spełniona przesłanka wynikająca z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a w prowadzonym przez organ odwoławczy postępowaniu doszło do naruszenia tego przepisu poprzez błędną ocenę zebranego materiału dowodowego. Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. "a" i 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 cytowanej ustawy.