II FSK 1266/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Krystyna Nowak, Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak, Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska - Nowacka, (sprawozdawca), Protokolant Anna Dziewiż - Przychodzeń, po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej W. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 maja 2007 r. sygn. akt I SA/Gd 966/06 w sprawie ze skargi W. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 1 grudnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania sądowego w sprawie zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 lutego 2006 r. sygn. akt I SA/Gd 1563/03 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od W. S. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w G. kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, 3) przyznaje adwokatowi K. S. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku kwotę 120 (słownie: sto dwadzieścia) złotych powiększoną o należny podatek VAT, tytułem wynagrodzenia za udzielenie nieopłaconej pomocy prawnej. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 8 maja 2007 r., sygn. akt I SA/Gd 966/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 lutego 2006 r. sygn. akt I SA/Gd 1563/03 oddalającym skargę W. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 1 grudnia 2003 r., Nr [...]. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd przytoczył następujące ustalenia: Wyrokiem z dnia 27 lutego 2007 r., sygn. akt I SA/Gd 1563/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę W. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 1 grudnia 2003 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 1998. Skarżący w dniu 6 marca 2007 r. złożył wniosek o wydanie wyroku wraz z uzasadnieniem oraz o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata. Powyższy wniosek został przez Sąd uwzględniony. Postanowieniem z dnia 4 lipca 2006 r. zostało skarżącemu przyznane prawo pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wyznaczony w sprawie pełnomocnik - adwokat K. S. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. 14 listopada 2006 r. W. S. wniósł skargę na niewłaściwe postępowanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku oraz na niewłaściwe postępowanie ustanowionego z urzędu adwokata. Stwierdził, że nie zna przyczyn oddalenia jego skargi przez Sąd. Wyjaśnił, że złożył wniosek o wydanie i doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem oraz o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W wymienionym wniosku zawarł zapowiedź wniesienia skargi kasacyjnej. Do dnia złożenia opisywanej skargi nie otrzymał uzasadnienia wyroku. Stosując się do zaleceń zawartych w pismach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 lipca 2006 r. skarżący stawił się w Z. w G. w celu udzielenia pełnomocnictwa adwokatowi K. S. oraz uiszczenia opłaty skarbowej. W trakcie udzielania pełnomocnictwa skarżący prosił pełnomocnika o sporządzenie skargi kasacyjnej. W związku z tym, iż nie otrzymał żadnej informacji na temat sporządzenia skargi kasacyjnej od ustanowionego w sprawie pełnomocnika, skontaktował się z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku, gdzie został poinformowany o złożeniu przez pełnomocnika opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej oraz o tym ,że kwestionowany wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest już prawomocny. Skarżący podniósł, że nie jest mu znana regulacja, która pozwala pełnomocnikowi, bez zgody strony, na sporządzenie takiej opinii, jest to działanie samowolne. W przedmiotowej sprawie to skarżący jest stroną i on decyduje o złożeniu skargi kasacyjnej. Wskazując wyżej opisane okoliczności skarżący wniósł o zajęcie stanowiska w przedmiotowej sprawie oraz o przeprowadzenie interwencji w tej sprawie, o wznowienie postępowania oraz o umorzenie zaskarżonych decyzji. W odniesieniu do ostatniego z wymienionych wniosków skarżący wskazał, że Urząd Skarbowy w T. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku skarżącego za lata 1996- 1999. Pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej w G. obecny na rozprawie w dniu 8 maja 2007 r. wniósł o oddalenie skargi o wznowienie postępowania wskazując, że brak jest podstaw wznowienia postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ocenił, że skarga o wznowienie postępowania nie zasługuje na uwzględnienie i na podstawie art. 282 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powołanej dalej w skrócie p.p.s.a.) oddalił ją. Sąd wyjaśnił, że postępowanie w przedmiocie wznowienia stanowi nowe, samodzielne, szczególne postępowanie. Prawomocne orzeczenie sądu administracyjnego kończy bowiem definitywnie postępowanie zainicjowane na skutek skargi , o której mowa w art. 50 p.p.s.a. Rozpoznając skargę o wznowienie Sąd nie zajmuje się ponownie oceną legalności decyzji administracyjnej, która była przedmiotem skargi, ale bada sprawę w granicach zakreślonych przepisami Działu VII ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Następnie Sąd przywołał treść art. 270 i 271 pkt 2 p.p.s.a. Stwierdził, badając dopuszczalność skargi, że skarga o wznowienie została wniesiona w terminie zakreślonym w art. 277 p.p.s.a. oraz oparta została na ustawowej podstawie wznowienia. Przechodząc do oceny skargi o wznowienie wniesionej przez W. S. Sąd przyjął, że skarżący jako podstawę wznowienia wskazał nienależytą reprezentację, a okolicznością, która uzasadniała według niego tę podstawę było prowadzenie sprawy przez adwokata ustanowionego z urzędu, a konkretnie sporządzenie przez niego opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. To działanie pełnomocnika było sprzeczne z zamierzeniami strony co do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 lutego 2006 r. Tym samym w jej ocenie nie została zapewniona należyta ochrona jej praw jako strony postępowania. W ocenie Sądu powyższe okoliczności, nie stanowią podstawy wznowienia określonej w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Sąd stwierdził, że przesłanka nienależytego reprezentowania strony zachodzi wówczas, gdy w sprawie nie działa organ osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, powołany do jej reprezentacji, albo występujący w sprawie reprezentant strony nie ma wymaganych przymiotów do występowania w tej roli. Strona, za którą w procesie działa jako jej pełnomocnik adwokat ustanowiony przez sąd, nie jest nienależycie reprezentowana w rozumieniu art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Sąd ocenił, że w sprawie nie wystąpiła również przesłanka wznowienia postępowania polegająca na pozbawieniu strony możliwości działania (art. 271 pkt 2 p.p.s.a.). Stwierdził w tym zakresie, że pozbawienie strony możności działania wskutek naruszenia przepisów prawa niewątpliwie nie obejmuje sposobu czy też formy prowadzenia sprawy przez samą stronę. Zakresem tej podstawy wznowienia są objęte tylko czynności, które powodują pozbawienie strony możności działania w procesie niespowodowane przez samą stronę i niezależne od jej zachowania. Działanie pełnomocnika, na podstawie udzielonego mu pełnomocnictwa, jest równoznaczne z działaniem samego mocodawcy. Zasada ta dotyczy także pełnomocnika procesowego. Konkludując Sąd stwierdził, że niezgodne z wolą strony działanie pełnomocnika nie może stanowić podstawy wznowienia, polegającej na pozbawieniu strony możności działania. Odnosząc się do podniesionej w skardze okoliczności niedoręczenia skarżącemu odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, Sąd podał, że doręczenie wyroku z dnia 27 lutego 2006 r. ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi było zgodne z treścią art. 67 § 5 p.p.s.a. Końcowo Sąd zauważył, że zaniechanie złożenia środka odwoławczego jest kwestią relacji pomiędzy skarżącym a ustanowionym w sprawie pełnomocnikiem. W. S. wniósł skargę kasacyjną od przedstawionego powyżej wyroku. Skarżący zarzucił, że przedmiotowy wyrok został wydany z naruszeniem przepisów postępowania: - art. 271 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi o wznowienie postępowania w sytuacji, gdy zdaniem skarżącego nie był on należycie reprezentowany, a uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy; - art. 271 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie, iż skarżący był pozbawiony możliwości działania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W oparciu o art. 176 p.p.s.a. strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku. Nadto pełnomocnik skarżącego wniósł o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych. Złożył również oświadczenie, że koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części. W uzasadnieniu autor skargi wyraził, w imieniu swojego mocodawcy, przekonanie, że wyrok Sądu I instancji jest niesłuszny, albowiem w sprawie wystąpiła przesłanka, o której mowa w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Pełnomocnik strony podniósł, że zdaniem skarżącego ustanowiony dla strony adwokat z urzędu nie sporządził skargi kasacyjnej ograniczając swoje działanie do sporządzenia opinii o braku podstaw do jej wniesienia, czym naruszył uzasadnione interesy skarżącego w postępowaniu. Nadto strona skarżąca podniosła, iż fakt, że nie doręczono skarżącemu wyroku wraz z uzasadnieniem, pomimo złożonego wniosku w tym zakresie, oznacza, iż skarżący został pozbawiony możliwości działania w sprawie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby skarbowej w G. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz strony przeciwnej zwrotu kosztów postępowania obejmujących koszty zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Jej autor oparł ją na podstawie kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., to jest na naruszeniu przepisów postępowania w sposób mogący mieć wpływ na wynik postępowania. Zarzucił, iż Sąd I instancji bezpodstawnie oddalił skargę o wznowienie postępowania, choć zachodziły przesłanki wskazane w art. 271 p.p.s.a. W przepisie tym przesłanki wznowienia wskazano w dwóch punktach. Skarżący nie sprecyzował ( choć wymóg taki wynika z art. 176 i 174 p.p.s.a.), którego z nich dotyczy zarzut. Z opisu naruszenia wynika jednakże, iż w ocenie strony wystąpiły w sprawie przesłanki wymienione w pkt 2 art. 271 p.p.s.a. Pierwszy z zarzutów dotyczy nienależytej reprezentacji strony w postępowaniu poprzez odmowę sporządzenia przez ustanowionego dla strony adwokata z urzędu skargi kasacyjnej. Zarzutu tego podzielić nie można. Przede wszystkim należy zauważyć, iż wskazane w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. pojęcie nienależytej reprezentacji związane jest z występowaniem w postępowaniu organów reprezentujących osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej lub osób fizycznych niemających zdolności do czynności w postępowaniu .Sposób ich reprezentacji w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowany został w art. 27-29 p.p.s.a. (por. H. Knysiak- Molczyk w : T.Woś, H.Knysiak- Molczyk, M.Romańska- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi . Komentarz- Wyd. LexisNexis Warszawa 2005 , s. 668). W tym przypadku strona skarżąca , będąca osobą fizyczną posiadała zdolność do czynności sądowych w rozumieniu art. 26 § 1 p.p.s.a., nie było zatem podstaw do reprezentowania jej przez przedstawiciela ustawowego. Korzystając z udzielonej jej bezpłatnej pomocy prawnej, w ramach przysługującego jej prawa do działania w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez pełnomocnika ( art. 34 p.p.s.a.), ustanowiła go i udzieliła mu należycie pełnomocnictwa ( fakt ten jest bezsporny ). Trafnie zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż nie zachodziła przesłanka do wznowienia postępowania z uwagi na nienależytą reprezentację strony. Nawet bowiem jeżeli pełnomocnik - adwokat- nie podejmował czynności procesowych zgodnie z zakomunikowaną mu wolą strony, to taka okoliczność nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania z uwagi na nienależyte reprezentowanie strony. Sąd orzekający w tej sprawie podziela w tym zakresie poglądy wyrażane przez Sąd Najwyższy na tle art. 401 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego ( przepis ten wskazuje identyczną jak art. 271 pkt 2 p.p.s.a. przesłankę wznowienia postępowania ) w postanowieniach z dnia 9 czerwca 2000 r., sygn. akt I PKN 277/00 (opubl. w OSNP z 2002 r., nr 1,poz. 15) i z dnia 17 grudnia 1996 r., sygn. akt III CKN 17/96 ( opubl. w Systemie Informacji Prawnej Lex pod nr 78449). Zauważyć ponadto należy, iż do udzielana pomocy prawnej powołana jest adwokatura ( art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze- Dz.U. z 2002 r., Nr 123,poz. 1058 ze zm.). Nadzór nad prawidłowym wykonywaniem przepisów o wykonywaniu zawodu adwokata sprawuje samorząd zawodowy adwokatury ( art. 3 ust. 1 pkt 3 i art. 28 ustawy o adwokaturze). Nawet więc jeżeli państwo , w ramach zapewnienia stronie prawa do osądzenia jej sprawy przez niezawisły sąd, pokrywa koszty pomocy prawnej, nie może ono nakazywać pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu wnoszenia jakichkolwiek środków prawnych wbrew jego opinii o szansach powodzenia takiego środka, naruszałoby bowiem tym samym niezależność adwokatury i ingerowało w stosunki między pełnomocnikiem i jego mocodawcą ( por. też pogląd wyrażony w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2000 r., sygn. akt III CZP 14/00, opubl. w OSNC z 2001 r., nr 2,poz. 21 oraz aprobujący ten pogląd wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 22 marca 2007 r. w sprawie ze skargi nr 59519/00 Staroszczyk przeciwko Polsce, opubl. w Lex pod nr 248731 i na stronie internetowej Biura Informacji Rady Europy ). Instytucja wznowienia postępowania ma zaś służyć usuwaniu prawomocnych orzeczeń sądów jedynie w sytuacji, gdy zapadły one z pogwałceniem podstawowych zasad prawa, regulujących to postępowanie. Nie jest więc naruszeniem tych zasad ewentualne niewłaściwe działanie adwokata, niebędącego organem państwa ( sądu). Strona, niezadowolona z działania wskazanego jej adwokata może podjąć działania, o których mowa w art. 28 ustawy o adwokaturze i ewentualnie , po ustanowieniu nowego pełnomocnika, wnosić o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej ( art. 86 i n. p.p.s.a.). Na uwzględnienie nie zasługuje także drugi z zarzutów skargi kasacyjnej- pozbawienie strony możliwości działania. Zauważyć należy, iż wznowienie postępowania uzasadnia tylko taka niemożność działania, która powstała niezależnie od strony i była jednocześnie wynikiem naruszenia przepisów prawa. W tym przypadku strona działała najpierw w postępowaniu sądowym osobiście, a po wydaniu wyroku w dniu 27 lutego 2007 r. wniosła o doręczenie jej tego orzeczenia wraz z uzasadnieniem oraz jednocześnie o udzielenie jej prawa pomocy w pełnym zakresie, w tym również poprzez ustanowienie dla niej pełnomocnika w osobie adwokata. Wniosek ten został uwzględniony, zaś strona udzieliła wyznaczonemu przez Okręgową Radę Adwokacką pełnomocnikowi pełnomocnictwa do działania w jej imieniu . Od tego momentu Sąd był więc zobowiązany dokonywać wszystkich doręczeń tylko ustanowionemu przez stronę pełnomocnikowi, niezależnie od tego, czy wniosek o doręczenie złożyła strona osobiście, czy też jej pełnomocnik (art. 67 § 5 p.p.s.a.). Doręczenie odpisu wyroku bezpośrednio stronie byłoby bowiem bezskuteczne i naruszałoby wskazany wyżej art. 67 § 5 p.p.s.a. Doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem ustanowionemu przez stronę pełnomocnikowi, nawet jeżeli w jej ocenie pozbawiło ją możliwości działania w sprawie, nie nastąpiło więc w wyniku naruszenia przepisów prawa, a przeciwnie- było z nimi zgodne. Nie może więc stanowić podstawy do wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego. Zauważyć też na marginesie należy, iż w tym przypadku doręczenie wyroku z uzasadnieniem było jednoznaczne z rozpoczęciem biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej ( art. 177 § 1 p.p.s.a.). Dokonanie tego doręczenia dopiero po rozpoznaniu wniosku strony o udzielenie jej pomocy prawnej było zatem dla strony korzystne i nie uniemożliwiało jej działania w sprawie, skoro mogła ona zażądać od pełnomocnika udostępnienia jej wyroku Sądu. Z tych względów skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw należało oddalić na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i ust. 2 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Przypomnieć należy, iż przyznanie prawa pomocy nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów postępowania, jeżeli obowiązek taki wynika z innych przepisów ( art. 248 p.p.s.a.) Wynagrodzenie dla pełnomocnika strony, działającego z urzędu, przyznano na postawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 15 pkt 1, § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i ust. 2 pkt 2 lit. b, § 2 ust. 1 i 3 powołanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości.