I SA/Sz 598/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Kazimiera Sobocińska Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.) Sędzia WSA Kazimierz Maczewski Protokolant st.sekr. Gabriela Porzezińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2007 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego 1. u c h y l a zaskarżoną decyzję, 2. z a s ą d z a od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego M. G. kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. . Uzasadnienie: Decyzją z dnia [...] roku nr [...] Dyrektora Izby Celnej uchylił decyzję Dyrektora Urzędu Celnego nr [...] z dnia [...] roku w stosunku do K. P. i w tym zakresie umorzył postępowanie, w pozostałej części utrzymał w mocy decyzję określającą Z. S., M. G., A. G. kwotę długu celnego na dzień [...] roku w związku z nielegalnym wprowadzeniem na polski obszar celny samochodu marki [...]. Naczelnik Urzędu Celnego uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, wskazał, iż K. P., przy udziale Z. S. dopuszczając do ruchu na terytorium Polski wyżej wymieniony samochód, zalegalizowała jego nielegalne wprowadzenie. Dokumenty potrzebne do zarejestrowania pojazdu wypełniał Z. S. Natomiast uznając M. G. za dłużnika, organ wyjaśnił, iż strona nie dochowała należytej staranności przy kupnie samochodu, bowiem dowód rejestracyjny, który otrzymał od Z. S., został wypełniony na jego nazwisko, choć nie był w Wydziale Komunikacji Urzędu Miejskiego. Mógł zatem przypuszczać, że nabył pojazd wprowadzony nielegalnie. M. G. kupił pojazd od A. G., który wiedział, że auto zostało wprowadzone do kraju bez uiszczenia należności celnych. W związku z powyższym, zgodnie z art. 210 § 3 pkt 2 i 3 Kodeksu celnego, organ uznał, iż wyżej wymienione osoby są dłużnikami w sprawie. Od decyzji organu pierwszej instancji odwołanie wnieśli: K. P. oraz M. G. Pierwsza z wymienionych osób podniosła, że nie kupowała, nie sprzedawała, jak również nie przemycała przedmiotowego pojazdu, nie znała jego pochodzenia ani jego przeznaczenia, w związku z czym nie może być uznana za dłużnika w sprawie. M. G. stwierdził, że nie czuje się odpowiedzialny za powstanie długu celnego. Jednocześnie wyjaśnił, że zlecił A. G. sprowadzenie samochodu z zagranicy i załatwienie formalności celnych. Odbierając pojazd po naprawie, otrzymał od sprzedającego dokumenty odprawy celnej, a także dowód rejestracyjny i tablice rejestracyjne. Wskazał, że był zdziwiony zaistniałą sytuacją, ale z uwagi na zaufanie jakim darzył A. G., nie uznał za stosowne sprawdzenie autentyczności dokumentów. Domyślał się, że znajomy sam załatwił sprawę w Wydziale Komunikacji Urzędu Miejskiego, bez konieczności jego osobistego stawiennictwa. Przedmiotowe odwołania zostały przekazane przez organ do Głównego Urzędu Ceł, celem rozpatrzenia. Prezes Głównego Urzędu Ceł postanowieniem nr [...] z dnia [...] roku zawiesił z urzędu postępowanie odwoławcze od wyżej wymienionej decyzji Dyrektora Urzędu Celnego, do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego w niniejszej sprawie przez inny organ lub sąd tj. do czasu zakończonego postępowania karnego. W dniu [...] roku Dyrektorowi Izby Celnej sprawa została przekazana do dalszego prowadzenia, w związku ze zniesieniem organu Prezesa Głównego Urzędu Ceł i przekazaniem jego kompetencji w zakresie postępowań odwoławczych dyrektorom izb celnych, na mocy ustawy z dnia [...] roku o przekształceniach w administracji celnej oraz zmianie niektórych ustaw. Dyrektor Izby Celnej postanowieniem nr [...] z dnia [...] roku wszczął postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Prezesa Głównego Urzędu Ceł w przedmiocie zawieszenia postępowania odwoławczego z urzędu, z uwagi na fakt, iż w analogicznej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie wyrokiem w sprawie o sygnaturze akt SA/Sz 2611/02 z dnia [...] roku uchylił postanowienie, z mocy którego zawieszono postępowanie odwoławcze. Następnie postanowieniem nr [...] z dnia [...] roku organ celny stwierdził z urzędu nieważność postanowienia nr [...] z dnia [...] roku. Rozpoznając odwołanie wniesione przez K. P. organ drugiej instancji stwierdził, iż Dyrektor Urzędu Celnego niewłaściwie uznał wyżej wymienioną za dłużnika w przedmiotowej sprawie, albowiem jej działania, w świetle zebranego materiału dowodowego, nie wypełniły przesłanek określonych w art. 210 § 3 pkt 1 – 3 Kodeksu celnego, który to przepis określa krąg dłużników. K. P. nie wprowadziła pojazdu na polski obszar celny, nie uczestniczyła w nielegalnym wprowadzeniu oraz nigdy nie była w posiadaniu towaru w związku z czym nie można uznać jej za dłużnika. Organ odwoławczy odniósł się również do pisma wyżej wymienionej z dnia [...], w którym zarzuciła organom celnym przewlekłość prowadzonych postępowań, przesyłanie dużej ilość korespondencji, uznawanie jej za płatnika, w sytuacji gdy w postępowaniu celnym nie jest uznawana za dłużnika oraz przesyłanie ponagleń do zapłaty przed rozpatrzeniem odwołań. Dyrektor Izby Celnej odnosząc się do zarzutu przewlekłości w załatwianiu sprawy wyjaśnił, iż było ono spowodowane – przede wszystkim - zawieszeniem postępowania. Omawiając kwestię dotyczącą nadsyłania korespondencji organ wskazał, iż sprawy podatkowe załatwiane są w formie pisemnej, organy obu instancji kierując korespondencję na poszczególnych etapach postępowania, zapewniają Stronie czynny w nim udział. Odnosząc się do ostatniego zarzutu, organ poinformował, iż wniesienie odwołania od decyzji organu podatkowego, nie wstrzymuje jej wykonania. Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, że zarzuty zawarte w wyżej wymienionym piśmie, nie miały znaczenia dla podjętego rozstrzygnięcia w sprawie. Decydujące znaczenie miało to, że okoliczności faktyczne, dotyczące strony, nie uzasadniają uznania jej za dłużnika. Dyrektor Izby Celnej uznając Z. S. za dłużnika, podkreślił, że wyżej wymieniony uczestnicząc we wprowadzeniu samochodu na polski obszar celny, bez zgłoszenia go organowi celnemu i posiadając pełną świadomość, że wprowadzenie towaru jest nielegalne - spełnił przesłanki określone w art. 210 § 3 pkt 2 Kodeksu celnego. O świadomym działaniu strony świadczy między innymi to, iż sam sfałszował dokumenty potrzebne do zarejestrowania pojazdu oraz złożył podpisy za . G. na wniosku o rejestrację. Organ drugiej instancji uznał za dłużnika również M. G., który nie zachował należytej staranności, wymaganej przy nabywaniu pojazdu. Na poparcie swojego stwierdzenia organ powołał się na to, iż otrzymane przez M. G. dokumenty, a w szczególnie opatrzony podrobionym podpisem dowód zgłoszenia towaru do procedury celnej, powinny wzbudzić wątpliwości Strony co do prawidłowości przeprowadzenia całej transakcji, tym bardziej, że miał pełną świadomość, iż pojazd został sprowadzony z zagranicy, a dokument odprawy celnej powinien świadczyć o legalności wprowadzenia towaru do obrotu na polskim obszarze celnym. Fałszywy (co dla Skarżącego było oczywiste) podpis pod dokumentem jest przesłanką do zweryfikowania zgłoszenia celnego pojazdu do procedury dopuszczenia do obrotu. Odnosząc się do wymiaru należności w zaskarżonej decyzji, Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie, nie stwierdził naruszenia prawa w tym zakresie, uznając, iż kwota należności celnych została wymierzona poprawnie, a przepisy zostały zastosowane prawidłowo. Organ celny pierwszej instancji opisał kolejne (zastępcze) metody ustalania wartości celnej określone w art. 25-28 Kodeksu celnego. Wskazał również przyczyny, dla których metody te nie mogły zostać zastosowane w przedmiotowej sprawie. Dokonując oceny uzasadnienia rozstrzygnięcia, organ odwoławczy stwierdził, iż samo wskazanie przyczyn dokonane zostało prawidłowo, choć w skróconej formie. Organ odwoławczy stwierdził również, że elementy kalkulacyjne przedstawione w zaskarżonej decyzji są prawidłowe. Ponadto Dyrektor Izby Celnej wyjaśnił, że nie wskazał jako adresata niniejszego postępowania A. G., bowiem jako osoba zmarła nie może być stroną postępowania celnego, co organ stwierdził, powołując się na art. 133 § 1 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z tym przepisem stroną postępowania podatkowego jest podatnik. Natomiast art. 135 wyżej wymienionej ustawy stanowi, że zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych w sprawach podatkowych ocenia się według przepisów prawa cywilnego jeżeli przepisy prawa podatkowego nie stanowią inaczej. Przepis art. 8 Kodeksu cywilnego stanowi, że zdolność prawna osób fizycznych powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Zdaniem organu A. G. jako osoba zmarła nie może być stroną postępowania po [...] roku, tj. po dniu, w którym umarł. M.G. w skardze zarzucił organowi celnemu naruszenie przepisu art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez nieuwzględnienie z urzędu upływu terminu przedawnienia w tym artykule przewidzianym. Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w stosunku do Skarżącego. Skarżący podniósł również, iż organ błędnie ocenił stan faktyczny, przyjmując, iż strona nie dochowała zasad należytej staranności przy kupnie przedmiotowego pojazdu, gdyż wyżej wymieniony dysponował dokumentami, które nie mogły być wydane bez dokonania określonych czynności w urzędzie celnym, co wskazywało na przeprowadzenie czynności niezgodnie z prawem. Skarżący wyjaśnił, iż pełnomocnictwo udzielone A. G. nie zawierało zapisu o możliwości ustanowienia substytuta, było to kolejne pełnomocnictwo udzielone wyżej wymienionemu do nabycia dla Skarżącego pojazdu i załatwienia formalności z tym związanych. Strona dodała, że jest to pierwszy przypadek naruszenia przez pełnomocnika przepisów celnych na przestrzeni kilku lat. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Jednocześnie organ celny odniósł się do zarzutu nieuwzględnienia przez organ przedawnienia, wyjaśniając, iż zgodnie z art. 262 Kodeksu celnego do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednio przepis art. 12 oraz przepisy działu IV ustawy - Ordynacja podatkowa, a przepis, na który powołuje się Skarżący, został ujęty w dziale III Ordynacji podatkowej, w związku z czym nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w niej wskazane. Zgodnie z treścią przepisu art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Oznacza to, że sądowa kontrola decyzji ostatecznych, polega na badaniu jej zgodności zarówno z prawem materialnym jak i procesowym. W myśl art. 134 § 1 wyżej wymienionej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 127 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Oznacza to, że sprawa administracyjna rozpoznana i rozstrzygnięta decyzją organu pierwszej instancji w wyniku wniesienia odwołania przez legitymowany podmiot podlega ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ drugiej instancji. Zakres rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej decyzją odwoławczą jest wyznaczony zakresem rozstrzygnięcia sprawy decyzją organu pierwszej instancji. Oznacza to, że organ odwoławczy nie może zmieniać rodzaju sprawy. Tak więc w postępowaniu odwoławczym może być rozpoznana i rozstrzygnięta sprawa tożsama pod względem podmiotowym i przedmiotowym ze sprawą, która była przedmiotem rozpoznania przez organ pierwszej instancji. Przechodząc od rozważań ogólnych na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż przedmiotem postępowania organu pierwszej instancji było określenie Z. S., M. G., K. P., A. G. kwoty długu celnego na dzień [...] roku w związku z nielegalnym wprowadzeniem na polski obszar celny samochodu marki [...]. Na podstawie akt sprawy Sąd ustalił, że organ podatkowy pierwszej instancji wszczął postępowanie w stosunku do Z. S., M. G., A. G. i K. P.j. Następnie Dyrektor Urzędu Celnego decyzją nr [...] z dnia [...] roku, określił kwotę długu celnego na dzień [...] roku oraz uznał za dłużników wszystkie wspomniane powyżej osoby. Organ drugiej instancji decyzją z dnia [...] roku nr [...] uchylił decyzję organu pierwszej instancji w stosunku do K. P. i umorzył wobec niej postępowanie; utrzymał decyzję organu pierwszej instancji wobec Z. S., M. G., nie zawierając rozstrzygnięcia wobec A. G. Należy podkreślić, iż wszczynając postępowanie wobec kilku osób, organ był zobowiązany do zakończenia sprawy wobec wszystkich stron postępowania, wydając stosowną decyzję. W przypadku wszczęcia postępowania wobec kilku osób, choćby nawet były one dłużnikami solidarnymi, organ w toku postępowania nie może dokonać wyboru jednego dłużnika i bez zakończenia sprawy w stosunku do pozostałych, wydać decyzji administracyjnej w przedmiocie określenia należności tylko wobec niektórych osób. W razie śmierci strony organ nie ma uprawnień do unikania powstałych w ten sposób przeszkód przez dokonanie wyboru dłużnika solidarnego. Ustawa z dnia 19 marca 2004 roku Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622) w art. 26 stanowi, że Przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. Wobec powyższego, w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (t.j. Dz. U. Nr 75, poz. 802 ze zm.), który stanowi, że do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednio przepis art. 12 oraz przepisy działu IV ustawy - Ordynacja podatkowa. Zgodnie z art. 133 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa (w brzmieniu z daty wszczęcia postępowania w sprawie nieważności postanowienia Prezesa Głównego Urzędu Ceł o zawieszeniu postępowania) w związku z art. 262 ustawy Kodeks celny, stroną w postępowaniu podatkowym jest podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny, a także osoby trzecie, o których mowa w art. 110-117, które z uwagi na swój interes prawny żądają czynności organu podatkowego, do której czynność organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy (...). Konkretyzacja strony w ramach prowadzonego w niniejszej sprawie przez urzędy celne postępowania następuje odpowiednio do art. 210 ustawy Kodeks celny. Co istotne, wbrew stanowisku organu, wskazać należy, że spadkobierca nie jest osobą trzecią ale jest następcą prawnym zmarłego. W takiej sytuacji, przypomnieć należy, że jeżeli w toku postępowania wystąpią przeszkody, które uniemożliwiają dalszy prawidłowy jego bieg, organ celny musi podjąć działania zmierzające do ich usunięcia oraz zawiesić postępowanie. Stosownie bowiem do art. 201 § 1 pkt 1 ustawy Ordynacja podatkowa organ, zawiesza postępowanie (przesłanka obligatoryjna), w razie śmierci strony, jeżeli nie podlega ono umorzeniu jako bezprzedmiotowe. Z bezprzedmiotowością postępowania mamy np. do czynienia w sytuacji, gdy przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. Z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w przedmiotowej sprawie, przypisanie obowiązku zapłaty należności celnych decyzją określającą kwotę długu celnego w związku z nielegalnym wprowadzeniem na polski obszar celny samochodu nie jest prawem osobistym lecz majątkowym co oznacza, że śmierć osoby w trakcie postępowania odwoławczego, uznanej za dłużnika celnego przez organ pierwszej instancji, rodzi zatem określone obowiązki po stronie organu prowadzącego postępowanie. Zgodnie z art. 205 a pkt 1 ustawy Ordynacja podatkowa organ podejmuje postępowanie z urzędu, gdy ustanie przyczyna zawieszenia, w szczególności w razie śmierci strony - po zgłoszeniu się lub po ustaleniu spadkobierców zmarłego albo po ustanowieniu, w trybie określonym odrębnymi przepisami, kuratora spadku. W rozpatrywanej sprawie, w aktach sprawy znajduje się akt zgonu A. G. i postanowienie o nabyciu spadku, w tym wskazane są osoby spadkobierców. Brak jest dowodu wskazującego na podjęcie przez organ drugiej instancji, wobec śmierci strony w trakcie postępowania, stosownych czynności, w tym zawiadomienia spadkobierców o toczącym się postępowaniu i umożliwienia uczestnictwa w sprawie. Merytoryczna kontrola decyzji aktualizuje się wówczas, gdy przeprowadzone przez organ postępowanie nie jest dotknięte tego rodzaju uchybieniami natury formalnej, które dyskwalifikowałoby formalnoprawną prawidłowość podjętych czynności przez organ. Tymczasem w niniejszej sprawie tego rodzaju naruszenie miało miejsce. Należy zatem uznać, że doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a wobec tego orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak w sentencji. Na podstawie art. 152 wymienionej ustawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 200 wyżej wymienionej ustawy.