I OSK 1317/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędziowie NSA Janina Antosiewicz NSA Henryk Ożóg (spr.) Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 17 września 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 15 maja 2007 r. sygn. akt II SA/Rz 91/07 w sprawie ze skargi S.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu zatrzymanego prawa jazdy 1. uchyla zaskarżony wyrok i decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] nr [...] oraz decyzję Starosty Powiatu M. z dnia [...] nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. na rzecz S. W. kwotę 820 (osiemset dwadzieścia ) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania za obie instancje. Wyrokiem z dnia 15 maja 2007 r. sygn. akt II SA/Rz 91/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] w sprawie nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Starosty M. nr [...] z dnia [...] odmawiającą zwrotu dokumentu prawa jazdy kat. BT nr [...], serii [...] wydanego przez Starostę M. w dniu [...]. S. W. legitymował się dokumentem prawa jazdy kat. BT nr [...], seria [...], którego wtórnik został mu wydany w dniu [...]. W dniu [...] Prokurator Rejonowy w T. postanowieniem wydanym w sprawie o sygn. akt [...] zatrzymał S. W. dokument prawa jazdy, a następnie w dniu [...] skierował do Sądu Grodzkiego w T. akt oskarżenia przeciwko niemu z art. 178a § 1 k.k. W dniu [...] Sąd Rejonowy w T. Wydział [...] Karny postanowieniem wydanym w sprawie o sygn. akt [...], uwzględniając wniosek obrońcy S. W. zwrócił mu dokument prawa jazdy wskazując, iż okres zatrzymania wynosi 3 lata, a dalsze zatrzymanie prawa jazdy w sposób nieuzasadniony stanowiłoby formę represji karnej. W oparciu o powyższe orzeczenie, obrońca S. W. zwrócił się w dniu [...] do Starosty M. o wykonanie postanowienia poprzez wydanie dokumentu prawa jazdy. Wszczęte przez Starostę M. postępowanie administracyjne zakończyło się wydaniem w dniu [...] decyzji nr [...], w której organ ten działając w oparciu o przepisy art. 104 k.p.a. oraz art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jednolity z dnia 2 czerwca 2005 r. Dz. U. Nr 108, poz. 908 ze zm.) dalej Prawo o ruchu drogowym, odmówił S. W. zwrotu dokumentu prawa jazdy, ze względu na konieczność poddania się przez niego egzaminowi sprawdzającemu jego kwalifikacje. Od powyższej decyzji pełnomocnik strony wniósł odwołanie wnosząc o uchylenie decyzji i rozstrzygnięcie merytoryczne o zwrocie prawa jazdy. Pełnomocnik strony zarzucił zaskarżonej decyzji: (1) istotną wadę polegającą na nieuprawnionym zastosowaniu przez organ, jako podstawy decyzji, dyspozycji art. 114 pkt 2lit b Prawa o ruchu drogowym, (2) nieuwzględnienie przez organ treści postanowienia Sądu Rejonowego w T. o zwrocie zatrzymanego prawa jazdy, (3) naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego, wynikającej z przepisu art. 2 Konstytucji, przez odebranie skarżącemu praw nabytych, pomimo iż odpadły przesłanki dalszego zatrzymania prawa jazdy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia [...] nr. [...], po rozpoznaniu odwołania S. W., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Zdaniem organu odwoławczego w sprawie znajduje zastosowanie przepis art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b powyższej ustawy, zgodnie z którym sprawdzeniu kwalifikacji podlega osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego dokumentu prawa jazdy, którego pozbawiona była przez okres przekraczający jeden rok. W sprawie, w dniu [...] Prokurator Rejonowy w T. zatrzymał prawo jazdy S. W., natomiast w dniu [...] Sąd Rejonowy w T. postanowieniem orzekł o zwrocie tegoż dokumentu. W związku z faktem, iż zatrzymanie prawa jazdy wynosiło około trzech lat, mając na uwadze treść powyższego przepisu, zwrot dokumentu prawa jazdy może nastąpić jedynie po wcześniejszym zdaniu egzaminu sprawdzającego. Od tej decyzji pełnomocnik skarżącego wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie domagając się uchylenia decyzji i rozstrzygnięcia merytorycznego o zwrocie dokumentu prawa jazdy. Pełnomocnik skarżącego zarzucił: (1) nieuprawnione zastosowanie przez organ, jako podstawy decyzji, dyspozycji art. 114 pkt 2lit b Prawa o ruchu drogowym, (2) nieuwzględnienie treści postanowienia Sądu Rejonowego w T. o zwrocie zatrzymanego prawa jazdy, (3) naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego wynikającej z przepisu art. 2 Konstytucji, poprzez nieuprawnione odebranie skarżącemu uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi, pomimo iż odpadły przesłanki dalszego zatrzymania prawa jazdy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. W uzasadnieniu wymienionego na wstępie wyroku Sąd wskazał, iż brak przesłanek do bezwarunkowego zwrotu skarżącemu dokumentu prawa jazdy. Sąd nie podzielił stanowiska skarżącego, iż w związku z wydaniem przez Sąd Rejonowy w T. Wydział [...] Karny w dniu [...] postanowienia o zwrocie zatrzymanego dokumentu prawa jazdy przestały istnieć przesłanki zatrzymania określone w art. 135 ust. 1 oraz ust. 2 Prawa o ruchu drogowym, a co za tym idzie dokument ten powinien zostać skarżącemu niezwłocznie zwrócony. Przepis art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b cytowanej ustawy, którego naruszenie zarzuca strona skarżąca, nie uzależnia obowiązku poddania się sprawdzeniu kwalifikacyjnemu od przyczyn i okoliczności utraty dokumentu prawa jazdy. W ocenie Sądu powyższy przepis dotyczy okoliczności, w których kierowca bez względu na przyczyny i okoliczności był pozbawiony dokumentu prawa jazdy na okres dłuższy niż jeden rok, jednocześnie użyte w przepisie sformułowanie "podlegają" oznacza, iż decyzje podejmowane na podstawie tegoż przepisu nie zostały pozostawione uznaniu organu orzekającego, lecz mają charakter rozstrzygnięcia związanego. Zatem, sam fakt, pozbawienia dokumentu prawa jazdy na okres dłuższy niż rok stanowi podstawę do kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał za bezpodstawny zarzut naruszenia powyższego przepisu. Sąd uznał również za chybiony zarzut nieuwzględnienia przez organ administracyjny treści postanowienia Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] o zwrocie dokumentu prawa jazdy. W ocenie Sądu z tego postanowienia wynika jedynie, iż ustały przyczyny, dla których dokonano zatrzymania. Natomiast skierowanie na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji wynika z zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Za całkowicie bezpodstawny Sąd uznał również zarzut naruszenia przez organ zasady demokratycznego państwa prawa wyrażonej w art. 2 Konstytucji. Od powyższego wyroku skarżący wniósł skargę kasacyjną, którą oparł na podstawie art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U, Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej p.p.s.a zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię polegającą na: 1. nieuprawnionym zastosowaniu przez organ administracyjny, a to Starostę M., a w konsekwencji również przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, jako podstawy decyzji w przedmiocie odmowy zwrotu skarżącemu dokumentu prawa jazdy - Prawa o ruchu drogowym; 2. nieuwzględnieniu przez organ wydający decyzję w przedmiocie zwrotu skarżącemu dokumentu prawa jazdy treści postanowienia Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] sygn. akt [...] o zwrocie zatrzymanego prawa jazdy oraz okoliczności tamże wskazanych oraz argumentacji naprowadzonej w motywach tego postanowienia, co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji rażąco naruszającej prawo oraz krzywdzącej stronę skarżącą, która to decyzja wskutek błędnej wykładni przepisów prawa materialnego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny została utrzymana w mocy. 3. naruszeniu, poprzez zastosowanie art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b Prawa o ruchu drogowym jako podstawy prawnej zaskarżonej decyzji, wynikającej z art. 2 Konstytucji, a co za tym idzie z zasady demokratycznego państwa prawnego, teorii praw nabytych skarżącego, poprzez nieuprawnione odebranie skarżącemu uzyskanych uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi. Pomimo, iż odpadły przesłanki dalszego zatrzymania prawa jazdy, dokumentu uprawniającego do kierowania przedmiotowymi pojazdami. Jednocześnie skarżący zarzucił temu wyrokowi naruszenie prawa materialnego poprzez niezastosowanie przepisu art. 8 ust. 2 Konstytucji, pomimo iż istniały podstawy do zbadania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodności przepisu art. 114 ust.1 pkt 2 lit. b Prawa o ruchu drogowym z Konstytucją. Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozstrzygnięcie merytoryczne o zwrocie wspomnianego dokumentu prawa jazdy. Na uzasadnienie zarzutów skarżący wskazał, iż naruszenie prawa materialnego przez organ administracyjny poprzez nieuprawnione zastosowanie dyspozycji art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b Prawa o ruchu drogowym było konsekwencją nieuwzględnienia postanowienia Sądu Rejonowego w T. o zwrocie prawa jazdy co de facto doprowadziło do wydania decyzji rażąco naruszającej prawo oraz krzywdzącej stronę skarżącą. Zgodnie z uzasadnieniem powyższego postanowienia dalsze zatrzymanie prawa jazdy w sposób nieuzasadniony przerodziłoby się w formę represji karnej oraz nie jest celowe dalsze zatrzymanie dokumentu. Zdaniem skarżącego takie uzasadnienie wskazuje, iż przesłanki zatrzymania prawa jazdy skarżącemu, wskazane w art. 135 ust. 1 oraz ust. 2 ustawy odpadły. Skoro, zatem ustały przyczyny zatrzymania dokumentu prawa jazdy to powinien on być niezwłocznie skarżącemu wydany. Jednocześnie skarżący podniósł, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny poprzez nieuwzględnienie jego skargi od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego naruszył art. 2 Konstytucji poprzez nieuprawnione odebranie mu uzyskanych uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi pomimo, iż odpadły przesłanki dalszego zatrzymania dokumentu prawa jazdy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. wniosło o uznanie przez Naczelny Sąd Administracyjny, iż powyższe postępowanie nie zawierało nieprawidłowości, a zaskarżona decyzja jest zgodna z przepisami prawa materialnego i formalnego. Ustosunkowując się do treści skargi kasacyjnej organ odwoławczy podniósł, iż zgodnie z przepisem art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b Prawa o ruchu drogowym sprawdzeniu kwalifikacji podlega osoba, która ubiega się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, którego była pozbawiona na okres przekraczający jeden rok. Dotyczy to sytuacji, gdy dokument prawa jazdy był zatrzymany wskutek wydania jednego z orzeczeń przewidzianych w powyższej ustawie. Takim orzeczeniem jest m.in. postanowienie prokuratora o zatrzymaniu prawa jazdy, co też miało miejsce w tej sprawie. Warunkiem poddania się sprawdzeniu kwalifikacji osoby ubiegającej się o zwrot prawa jazdy jest pozbawienie jej prawa jazdy przez okres przekraczający jeden rok. Użyte w treści przepisu art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b Prawa o ruchu drogowym sformułowanie "podlega" oznacza, iż decyzje podejmowane na podstawie powyższego przepisu nie zostały pozostawione uznaniu organu administracyjnego, lecz mają charakter rozstrzygnięcia związanego. W tym zakresie Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wyrażony w zaskarżonym wyroku i wniosło jak wyżej. Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik skarżącego przedstawił prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] sygn. akt [...] uniewinniający oskarżonego S. W. od zarzucanego mu czynu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna jest zasadna. Dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie szczególnie istotne znaczenie miało ustalenie wpływu, jaki wywiera uniewinniający wyrok sądu karnego na rozstrzygnięcie organu administracyjnego, jak i sądu administracyjnego. Zarówno przepisy prawa administracyjnego, jak i prawa karnego nie regulują relacji uniewinniającego wyroku karnego względem rozstrzygnięcia organu administracyjnego. Przepis art. 11 p.p.s.a. odnosi się jedynie, do wydanego w postępowaniu karnym wyroku skazującego za popełnienie przestępstwa, który wiąże sąd administracyjny. Przepis ten nie wypowiada się jednakże w kwestii wyroku uniewinniającego, który zapadł w postępowaniu karnym, a zwłaszcza jego znaczenia w postępowaniu administracyjnym. Z powyższego wynika, iż wyrok sądu karnego uniewinniającego oskarżonego od zarzutu popełnienia przestępstwa nie wiąże sądu administracyjnego, ale nie oznacza to wcale, że sąd administracyjny nie powinien uwzględniać tej okoliczności w całokształcie ustaleń faktycznych, gdy bada legalność zaskarżonej decyzji administracyjnej. W niniejszej sprawie podstawę zatrzymania prawa jazdy skarżącego stanowiło postanowienie Prokuratora Rejonowego w T. z dnia [...], wydane w toku postępowania karnego prowadzonego przeciwko S. W.. Jednakże w dniu [...] Sąd Rejonowy w T. uniewinnił S. W. od zarzutu popełnienia przestępstwa. Oznacza to tym samym, iż brak było podstaw nie tylko do postawienia mu zarzutu popełnienia przestępstwa, ale i do zatrzymania prawa jazdy. W związku z tym należy uznać, iż uniewinniający wyrok sądu karnego usunął wszelkie skutki związane z wszczętym postępowaniem karnym, a zwłaszcza skutki wywołane postanowieniem Prokuratora Rejonowego T. z dnia [...] o zatrzymaniu prawa jazdy. Niesłuszne jest, zatem stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, orzekającego już po wspomnianym wyroku uniewinniającym, pomijające jego efekt w sferze praw oskarżonego (skarżącego). Zupełnie niezasadnie Sąd I instancji uznał, iż w sprawie niezależnie od okoliczności znajdzie zastosowanie przepis art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b Prawa o ruchu drogowym, gdyż nie uzależnia on obowiązku poddania się sprawdzeniu kwalifikacji od przyczyn i okoliczności utraty prawa jazdy. Uznanie takie jest całkowicie bezzasadne w świetle tego, co wcześniej stwierdzono. Przeciwne stanowisko stanowiłoby całkowite zaprzeczenie zasadzie restitutio in integrum, będącej istotą wyroku uniewinniającego. Utrzymanie takiej interpretacji przepisu art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b Prawa o ruchu drogowym sprzeciwiałoby się nadto zasadzie wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP, w którym zawarowano, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Potwierdza to w szczególności stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w wyroku z dnia 26 lipca 2006 r. w sprawie o sygn. SK 21/04 oraz wyroku tego Trybunału z dnia 23 maja 2005 r. w sprawie o sygn. akt SK 44/04 odnoszących się do różnych aspektów sytuacji osoby uniewinnionej w postępowaniu karnym, w których to wyrokach Trybunał podkreślał konieczność traktowania uniewinnionego w sposób maksymalnie przyjazny przez ustawodawcę, z uwagi na fakt, iż uniewinnienie zdejmuje piętno naganności z takiej osoby i świadczy o zbędnym uruchomieniu aparatu wymiaru sprawiedliwości wobec niej. W związku z powyższym, Sąd uznał za zasadne zarzuty skargi kasacyjnej w szczególności zarzut naruszenia art. 114 ust. 1 pkt 2 lit b. Prawa o ruchu drogowym, który jak już wcześniej stwierdzono nie mógł mieć zastosowania w sytuacji prawnej skarżącego. Niezasadnie jedynie skarżący zarzucił Sądowi i instancji niezastosowanie art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, który stanowi, iż przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba, że Konstytucja stanowi inaczej. Wobec treści rozstrzygnięcia i powyższych motywów wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego szczegółowe uzasadnienie w tym zakresie staje się jednak zbędne. Należy jednakże odnotować wyłączną kompetencję Trybunału Konstytucyjnego do ewentualnego badania konstytucyjności przepisu art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b Prawa o ruchu drogowym. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 188 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach postępowania opiera się na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a