II FSK 769/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Rypina (sprawozdawca), Sędziowie NSA Grzegorz Borkowski, Andrzej Grzelak, Protokolant Barbara Mróz, po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2007 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 28 lutego 2006 r. sygn. akt I SA/Rz 474/05 w sprawie ze skargi Zbigniewa J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 31 sierpnia 2005 r. (...) w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie, 2) zasądza od Zbigniewa J. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w R. kwotę 280 (dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 28 lutego 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 31 sierpnia 2005 r. oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji stwierdził, że orzekający w sprawie organ odwoławczy przyjął, że odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego jest uzasadniona tym, że nie można skutecznie wnosić o umorzenie postępowania egzekucyjnego w trakcie tego postępowania powołując się na przesłanki, które istniały w chwili jego wszczęcia, a które stanowiły jednocześnie przyczynę zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania, których zobowiązany nie zgłosił w ustawowym terminie. Natomiast organ egzekucyjny odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na brak przesłanek, o których mowa w art. 59 par. 1 pkt 2, 4 i 7 ustawy o p.e.a., czyli dokonał oceny merytorycznej wniosku zobowiązanego. Podkreślił, że zakres rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy wyznaczony jest zakresem rozstrzygnięcia organu I instancji. Tymczasem w niniejszej sprawie odwoławczy organ egzekucyjny - utrzymując postanowienie organu egzekucyjnego I instancji - przedstawia w istocie odmienną argumentację dla odmowy umorzenia postępowania, czym narusza zasadę dwuinstancyjności rozpoznania i rozstrzygnięcia postępowania egzekucyjnego. Sąd z urzędu stwierdził, że ostateczne decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie odmowy rozpoznania zarzutów na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego, zaskarżone przez Zbigniewa J., zostały przez sąd administracyjny uchylone /wyroki z dnia 28 lutego 2008 r./. W dalszej części uzasadnienia Sąd pierwszej instancji podniósł, iż w rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny nie dopełnił obowiązków związanych z wszczęciem egzekucji. W aktach sprawy nie ma potwierdzenia doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego /art. 32 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji/. W ocenie Sądu niedochowanie obowiązku prawidłowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego mogło doprowadzić do naruszenia uprawnienia zobowiązanego do prawidłowego wniesienia zarzutów. W razie stwierdzenia, że w aktach nie ma dowodu doręczenia tytułu wykonawczego organ egzekucyjny winien orzec o niedopuszczalności egzekucji i umorzyć postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 par. 1 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zdaniem Sądu, organ egzekucyjny ma obowiązek wyjaśnić tę kwestię, co też stanowiło podstawę rozstrzygnięcia. W skardze kasacyjnej Dyrektor Izby Skarbowej zaskarżył wyrok w całości i zarzucił mu: 1/ naruszenie przepisów prawa materialnego, a to: - błędną wykładnię przepisu art. 39 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego /t.j. Dz.U. 2000 nr 98 poz. 1071 ze zm./ - zwanej dalej Kpa - poprzez uznanie, iż jedynie potwierdzenie na odwrocie tytułu wykonawczego przez zobowiązanego ich odbioru decyduje o skuteczności jego doręczenia i przyjęcie, że skutkiem braku pisemnego potwierdzenia doręczenia tytułów organy egzekucyjne naruszyły przepisu art. 32 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 2005 nr 229 poz. 1954/ - zwanej dalej ustawa o p.e.a. - i że znajduje w sprawie zastosowanie, - przez błędną wykładnię przepisu art. 15 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego /t.j. Dz.U. 2000 nr 98 poz. 1071 ze zm./ - zwanej dalej Kpa - polegającą na uznaniu, iż organ odwoławczy naruszył zasadę dwuinstancyjności postępowania poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji przy jednoczesnym odmiennym od organu I instancji uzasadnieniu odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, 2. naruszenie przepisów postępowania w sposób mający wpływ na wynik sprawy: - przepisu art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonych postanowień, na skutek przyjęcia, iż w sprawie zostały naruszone przepisy prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy, gdy w istocie organy obu instancji nie naruszyły przepisów prawa materialnego, - przepisu art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonych postanowień, na skutek przyjęcia, iż w sprawie zostały naruszone inne przepisy postępowania, które miały wpływ na wynik sprawy, gdy w istocie postępowanie egzekucyjne nie było dotknięte wyżej wskazaną wadą, - przepisu art. 141 par. 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez przyjęcie, że organ egzekucyjny nie wykazał w oparciu o zebrany materiał dowodowy, w jaki sposób poczynił ustalenia o doręczeniu spornego tytułu wykonawczego zobowiązanemu, - przepisu art. 133 par. 1 ustawy o p.p.s.a. poprzez niedokonanie rozstrzygnięcia na podstawie akt sprawy, - przepisu art. 3 par. 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi bowiem Sąd stosując prawo rażąco naruszył ww. przepis i miało to istotny wpływ na wynik sprawy. Powołując się na powyższe podstawy skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku, rozpoznanie skargi i jej oddalenie ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że Sąd błędnie przyjął jakoby organ egzekucyjny nie dopełnił podstawowych obowiązków związanych z wszczęciem egzekucji poprzez niedoręczenie zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych. Artykuł 39 Kpa stanowi, iż organ administracji państwowej doręcza pisma za pokwitowaniem przez pocztę, przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione osoby. Sąd przyjął, iż jedynie pisemne potwierdzenie odbioru tego tytułu przez zobowiązanego na jego odwrocie, stanowiłoby o prawidłowym doręczeniu. W związku z dokonaniem takiej wykładni przepisu art. 39 w konsekwencji Sąd uznał, że zobowiązanemu nie doręczono tytułów wykonawczych w sposób spełniający ustawowe wymogi. Wbrew twierdzeniom WSA organ egzekucyjny dopełnił obowiązków związanych z wszczęciem egzekucji i wykazał, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, w jaki sposób poczynił ustalenia o doręczeniu spornego tytułu wykonawczego. Celem wykazania doręczenia zobowiązanemu tytułów wykonawczych organ egzekucyjny posłużył się ustaleniami, co do okoliczności faktycznych zdarzeń, mających miejsce w 1995 r., a dotyczących postępowania egzekucyjnego skierowanego do Zbigniewa J., dokonanymi w toku przeprowadzonej rozprawy administracyjnej. Przedmiotem tej rozprawy było rozstrzygnięcie kwestii zarzutów z dnia 12 sierpnia 2002 r., a w szczególności ustalenie okoliczności doręczenia odpisów tytułów wykonawczych. Skoro zaś wykazano, iż tytuł wykonawczy został doręczony bezzasadne są zarzuty dotyczące naruszenia przepisu art. 32 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Autor skargi kasacyjnej uzasadniając sposób naruszenia przez WSA art. 141 par. 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wskazał, że Sąd uznał, iż organy rozpatrujące sprawę nie wykazały w oparciu o zebrany materiał, w jaki sposób poczyniły ustalenia w kwestii doręczenia tytułu wykonawczego, gdy w istocie dopełniły tego obowiązku. Powyższe działania Sądu uzasadniają również zarzut naruszenia art. 133 tej ustawy. Sąd błędnie ocenił materiał dowodowy przyjmując, iż nie doręczono zobowiązanemu tytułów wykonawczych. Podkreślono także, że nie można uznać, iż odmienne uzasadnienie zawarte w postanowieniu utrzymującym w mocy postanowienie organu I instancji stanowi o wykroczeniu przez organ II instancji poza granice rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w II instancji. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Zbigniew J. wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, mimo wadliwości uzasadnienia niektórych jej zarzutów bądź brak związku pomiędzy tymi zarzutami a przedmiotem kontrolowanego rozstrzygnięcia. Dotyczy to w szczególności zarzutów naruszenia prawa materialnego, jako że dotyczą one przepisów /art. 39, 77 i 80 Kpa oraz art. 32 ustawy "egzekucyjnej"/, których procesowy charakter nie nasuwa żadnych wątpliwości. 1. Zarzut naruszenia przez Sąd art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. jest uzasadniony już tylko z tego powodu, że w uzasadnieniu wyroku nie wskazano żadnego przepisu prawa materialnego, który organ odwoławczy miałby naruszyć. 2. Nie stanowi naruszenia zasady dwuinstancyjności /art. 15 Kpa/ przytoczenie przez organ II instancji odmiennej argumentacji prawnej i to w sytuacji, gdy sprowadza się ona do informacji o wzajemnej relacji pomiędzy zarzutami /art. 33/ a wnioskiem o umorzenie postępowania /art. 59 par. 4/ z przyczyn, które stanowiły /lub mogły stanowić/ podstawę zarzutu. Takie uzasadnienie, wbrew poglądowi wyrażonemu w zaskarżonym wyroku uniemożliwia kontrolę prawidłowości poglądu, który znajduje oparcie w przepisach ustawy egzekucyjnej. Będzie o tym mowa niżej. 3. Kwestia, którą Sąd uznał za zasadniczą, a która odnosiła się do rozstrzygnięcia sprawy zarzutów, przesądzała o oczywistej bezzasadności odrębnego wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyn podniesionych już w tych zarzutach. W aktualnym stanie sprawy egzekucyjnej bez znaczenia jest okoliczność, czy zobowiązany utracił prawo do powołanie się na te podstawy umorzenia skoro nie zgłosił /jak uznały organy obu instancji/ zarzutów w terminie określonym w pouczeniu zamieszczonym w tytule wykonawczym /art. 27 par. 1 pkt 9/. Gdyby przyjąć pogląd odmienny, to zakreślenie przez ustawodawcę tego terminu byłoby bezprzedmiotowe. Natomiast w sytuacji, gdy w następstwie wyroków WSA dotyczących zarzutów zostaną one uwzględnione, to konsekwencją tego będzie umorzenie postępowania egzekucyjnego /art. 34 par. 4/. Przy negatywnym rozstrzygnięciu zarzutów postępowanie egzekucyjne będzie kontynuowane. Już tylko z tej przyczyny postępowania egzekucyjnego nie można umorzyć "na wniosek" /art. 59 par. 3/ bo uniemożliwiałoby to rozpoznanie zarzutów. Nie można przecież tego samego postępowania umorzyć dwoma postanowieniami. Zobowiązany stara się, co wynika z akt sprawy, wykorzystać wszystkie środki ochrony. Jednak należy mieć na uwadze podstawową zasadę, że nie są one wobec siebie konkurencyjne a uzupełniają się. Tymczasem Sąd w trzech odrębnych sprawach /zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, skargi na czynności egzekucyjne i o umorzenie postępowania/ rozważał te same okoliczności faktyczne i prawne, a w uzasadnieniach wyroków posłużył się tą samą argumentacją, adekwatną jedynie do sprawy zarzutów. Wskazuje to na naruszenie - aczkolwiek nie z przyczyn podanych w skardze kasacyjnej - także art. 133 par. 1 i art. 141 par. 4 p.p.s.a. oraz wskazanego art. 3 par. 1 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze należało - na podstawie art. 185 par. 1 i art. 203 pkt 2 p.p.s.a. - orzec jak w sentencji.