V SA/Wa 193/07

WyrokWSA w Warszawie2007-05-18

Skład orzekający: Irena Kudiura, Barbara Mleczko-Jabłońska, Joanna Gierak

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych została wydana z naruszeniem przepisów proceduralnych, w szczególności w zakresie uzasadnienia?
Ratio decidendi
Zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została uchylona z powodu istotnych naruszeń przepisów proceduralnych, w tym art. 107 § 3 k.p.a. (brak uzasadnienia prawnego i faktycznego), art. 11 k.p.a. (naruszenie zasady przekonywania) oraz art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. (niepełny materiał dowodowy i błędna ocena okoliczności faktycznych). Uzasadnienie decyzji było ogólnikowe, powierzchowne, zawierało nielogiczne stwierdzenia i nie odnosiło się do wszystkich istotnych okoliczności sprawy.
Stan faktyczny
Skarżący B. D. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych z powodu trudnej sytuacji finansowej, bezrobocia, zobowiązań alimentacyjnych i strat po włamaniu do sklepu. Organy ZUS odmówiły umorzenia, uznając, że nie zaszły przesłanki całkowitej nieściągalności ani szczególnie uzasadnione okoliczności, a także ze względu na zawieszenie działalności gospodarczej. Po wcześniejszym uchyleniu decyzji przez WSA z powodu niewłaściwego organu odwoławczego, Prezes ZUS ponownie wydał decyzję odmawiającą umorzenia. Skarżący wniósł skargę do WSA, kwestionując ocenę swojej sytuacji finansowej.
Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA -Irena Kudiura, Sędzia WSA -Barbara Mleczko-Jabłońska, Asesor WSA -Joanna Gierak (spr.), Protokolant -Tomasz Zawiślak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2007 r. sprawy ze skargi B. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; uchyla zaskarżoną decyzję Przedmiotem skargi z 20 sierpnia 2006 r., wniesionej przez B. D. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] sierpnia 2006 r., utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] kwietnia 2005 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Pismem z 7 marca 2005 r. B. D. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z prośbą o umorzenie zaległości. We wniosku powołał się na trudną sytuację finansową. Podał, że jest osobą bezrobotną, nie posiadającą żadnych dóbr materialnych. Dotychczas utrzymywał się z prac dorywczych. Wskazał, że ma troje dzieci, na które zobowiązany jest płacić 600 zł miesięcznie z tytułu alimentów. Wyjaśnił też, że na jego trudną sytuację wpłynęły między innymi duże straty spowodowane włamaniem do prowadzonego przez niego sklepu z odzieżą [...]. We wniosku o umorzenie należności wobec ZUS -złożonym na formularzu - dodatkowo wskazał, iż od wielu lat jest bez pracy i ma trudności z bieżącym regulowaniem alimentów. Gospodarstwo domowe prowadzi z matką - rencistką. Połowę renty matki stanowią opłaty związane z utrzymaniem mieszkania, a reszta, tj. 500 zł, przeznaczana jest na utrzymanie. W trakcie postępowania zainteresowany złożył do akt sprawy m.in. postanowienie Prokuratury Rejonowej w B. z [...] września 2001 r. o umorzeniu dochodzenia w sprawie włamania, zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w Z. o zarejestrowaniu w tut. Urzędzie jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zmianie wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...] kwietnia 2005 r. wydał decyzję, którą odmówił umorzenia należności z tytułu określonych składek wraz z odsetkami, w łącznej kwocie [...] zł. W sentencji decyzji organ powołał przepis art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 i ust. 3a oraz art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). W uzasadnieniu na wstępie wyjaśnił, że zadłużenie płatnika obejmuje również część finansowaną przez ubezpieczonych. Z uwagi na dyspozycję art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych sprawę można rozpatrzyć tylko co do części finansowanej przez płatnika. Następnie, mając na uwadze art. 28 ust. 2, 3 i 3a ww. ustawy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie jest spełniona żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, oraz że zebrane dowodowy nie przemawiają za umorzeniem należności ze względu na szczególnie uzasadnione okoliczności. Płatnik zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, ale nie dokonał wykreślenia jej z ewidencji działalności gospodarczych. Fakt ten nasuwa przypuszczenie, iż może płatnik wznowi działalność i z dochodu spłaci zadłużenie lub ZUS będzie mógł prowadzić skuteczną egzekucję. Na koniec organ zaznaczył, iż podjęcie decyzji w przedmiotowej sprawie ma charakter uznaniowy, a odmowa umorzenia należności nie narusza prawa nawet wtedy gdy występują przesłanki do umorzenia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zainteresowany stwierdził, iż jego sytuacja finansowa jest krytyczna, a następnie podtrzymał dotychczas przedstawianą w sprawie argumentację. Decyzją z [...] czerwca 2005 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowił podtrzymać stanowisko wykazane w decyzji z [...] kwietnia 2005 r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie zaistniały nowe okoliczności, wobec tego stanowisko ZUS pozostaje aktualne. Od niniejszej decyzji Prezesa ZUS B. D. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 24 lutego 2006 r., wydanym w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, stwierdził nieważności zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wyroku Sąd wyjaśnił, iż w dacie wydania zaskarżonej decyzji organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w których w I instancji orzekał Zakład Ubezpieczeń Społecznych, był Minister Polityki Społecznej. Następnie, postanowieniem z [...] czerwca 2006 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej, w oparciu o przepis art. 65 § 1 k.p.a., przekazał Prezesowi ZUS, jako organowi właściwemu, wniosek B. D. o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu postanowienia podniósł, iż w dniu 24 sierpnia 2005 r. zmianie uległa treść art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Na jego podstawie stronie niezadowolonej z decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu w dniu [...] sierpnia 2006 r. wydał decyzję, którą postanowił podtrzymać stanowisko wykazane w decyzji z [...] kwietnia 2005 r. W uzasadnieniu organ zauważył, iż zadłużenie płatnika obejmuje również część finansowaną przez ubezpieczonych, dlatego -z uwagi na art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - sprawę można rozpatrzyć tylko co do części finansowej przez płatnika. Następnie organ podał, iż po ponownym przeanalizowaniu sprawy stwierdzono, że nie jest spełniona żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Podał też, że w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Co prawda płatnik jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, jednak nie wykreślił wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, co nasuwa przypuszczenie, że gotowy jest wznowić działalność i uzyskać dochód na spłatę zadłużenia. Organ podniósł też, że zainteresowany podejmuje różnorodne prace sezonowe, z czego domniemywać należy, iż z tego tytułu uzyskuje dochody, gdyż pozwala to na opłacenie alimentów na troje dzieci w wysokości 570 zł miesięcznie. Na koniec zauważył, iż płatnik mieszka z matką, która otrzymuje rentę i utrzymuje mieszkanie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Zakładu B. D. stwierdził, iż uznanie przez ZUS jego sytuacji za nie dającą podstaw od umorzenia zaległości, jest krzywdzące. Wyjaśnił, iż działalność gospodarczą zawiesił z nadzieją, że w przyszłości ją wznowi, nie ponosząc kosztów jej ponownej rejestracji. Od tej chwili minęło jednak 5 lat i nie widzi nadziei na jej wznowienie. Odnośnie dochodów z prac sezonowych podał, iż są to jego jedyne i niepewne dochody, które w całości przekazuje na dzieci. Kończąc, zwrócił się z prośbą o umorzenie zaległych kwot. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z unormowaniem art. 134 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis pozwala więc na uwzględnienie skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy procedury administracyjnej w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Jednocześnie Sąd zaznacza, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracyjny. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, dlatego też uwzględniając niniejszą skargę, nie mógł uwzględnić wniosku w niej zawartego o umorzenie należności wobec ZUS. Był natomiast uprawniony do zbadania skarżonej decyzji pod względem jej legalności, tj. zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie, i stwierdzając, iż decyzja Prezesa Zakładu jest wadliwa, orzekł o wyeliminowaniu jej z obrotu prawnego. Tym samym sprawa "wróci" do organu administracyjnego celem ponownego jej rozpatrzenia. Pismem, które wpłynęło do organu w dniu 9 marca 2005 r., skarżący zwrócił się o umorzenie zaległości wobec ZUS. Wobec treści tego wniosku, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał -w szczególności- przepis art. 28 u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie z ust. 1 wymienionego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Na podstawie ust. 2 powołanego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Natomiast, w myśl ust. 3a art. 28 cyt. ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 wymienionego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przytoczona regulacja prawna, posługująca się sformułowaniem: "mogą być", należy do sfery uznania administracyjnego, a to oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Zaznaczyć jednak trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (v. wyrok NSA z 2.02.1996 r., sygn. akt II SA 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s.36). W wyroku z 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III S.A. 7900/98 LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny trafnie stwierdził, iż "W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 kpa". Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II S.A. 2486/01 LEX nr 149543) Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż "Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 kpa ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych". Zatem, rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). W wyroku z 18 listopada 1993 r. (sygn. akt III ARN 49/93 OSNC 1994/9/181), Sąd Najwyższy przyjął, iż "W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi, i udowodnić, iż on jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli." Ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego -w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli- winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym -stosownie do treści art. 107 k.p.a.- jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (§ 3 art. 107 k.p.a.). Tak więc, uzasadnienie jako jeden z elementów decyzji winno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego. Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza tych o charakterze uznaniowym, jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 14 kwietnia 2005 r. (sygn. akt III SA/Wa 180/05, LEX nr 166546), uniemożliwia -w przypadku jej zaskarżenia- ustalenie, "(...). czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego (...)". Swobodne uznanie nie może być bowiem tożsame z dowolnością. Z tego chociażby względu uzasadnienie winno być wnikliwe i logiczne oraz zawierające dostatecznie zindywidualizowane przesłanki występujące w sprawie. Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest najstaranniejsze wyjaśnianie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnianie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowodowy zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia, wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy, okoliczności podnoszonych przez stronę. Na tym tle warto przytoczyć pogląd wyrażony w wyroku NSA z 15 grudnia 1995 r. (sygn. akt SA/Lu 2479/94), w którym Sąd zważył, iż: "Jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz także w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Niezależnie od powyższego, uzasadnienie stanowi jeden z warunków sine qua non skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez NSA. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma - zdaniem Sądu - nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych". Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję Sąd uznał, iż decyzja ta, wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, z powodu naruszenia powyżej wymienionych przepisów proceduralnych, w tym w szczególności art. 107 § 3, art. 11 oraz art. 7 , art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jest wadliwa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Przede wszystkim uzasadnienie skarżonej decyzji nie spełnia -w ocenie Sądu- wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. Po pierwsze, uzasadnienie to nie zawiera w ogóle uzasadnienia prawnego. Organ nie przytoczył treści przepisu prawa mającego w sprawie zastosowanie, nie wyjaśnił też podstawy prawnej decyzji, co więcej, podstawy materialno-prawnej decyzji nie zawarł również w sentencji wydanego rozstrzygnięcia, naruszając w ten sposób także § 1 wymienionej powyżej normy prawnej. Po drugie, uzasadnienie kontrolowanej decyzji nie zawiera wymaganego przepisami prawa uzasadnienia faktycznego, w tym w szczególności odniesienia się do wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów. Ogranicza się właściwie do dwóch zdań, zawierających stwierdzenia, iż co prawda strona jest osobą bezrobotną, jednak nie wykreśliła wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, a to nasuwa przypuszczenie, iż gotowa jest wznowić działalność i uzyskać dochód na spłatę zadłużenia. Nadto, strona podejmuje różnorodne prace sezonowe, z czego domniemywać należy, iż uzyskuje dochód, bo płaci alimenty na dzieci. Powyższe przemawia, zdaniem organu rentowego, za brakiem podstaw do umorzenia należności wobec ZUS na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W ocenie Sądu przytoczona argumentacja nie uzasadnia wydanego rozstrzygnięcia, a jedynie świadczy o powierzchownej ocenie stanu faktycznego sprawy, bez uwzględnienia wszystkich występujących w niej okoliczności. Zauważyć trzeba, iż wnioskodawca -jak sam oświadczył- działalność gospodarczą prowadził do lipca 2001 r. Zatem, od 5 lat zawieszonej działalności nie wznowił, mało tego, nie miał od tamtej pory stałej pracy. Organ tych okoliczności zupełnie nie dostrzegł, w konsekwencji bezpodstawnie -w ocenie Sądu- przyjął, iż "(...) płatnik gotowy jest wznowić działalność gospodarczą i uzyskać dochód na spłatę zadłużenia". Co do domniemania organu, iż wykonywane przez zainteresowanego prace sezonowe przynosiły dochód pozwalający na opłacenie alimentów wobec trójki dzieci, trzeba wskazać, że organ w tym zakresie nie musiał niczego "domniemywać". Zostało to bowiem przyznane wprost przez stronę. Obowiązkiem organu było zaś ocenienie tych faktów i określenie ich znaczenia w sprawie, a więc wpływu na możliwości finansowe strony i wywiązania się z powstałego zadłużenia wobec ZUS. Zdaniem Sądu, z uzasadnienia skarżonego orzeczenia w żaden sposób nie wynika na jakiej podstawie organ przyjął, iż osiągany przez stronę (jedyny) dochód z prac sezonowych, którego wysokości w prowadzonym postępowaniu wyjaśniającym nie ustalono, pozwala na spłatę tak alimentów na rzecz dzieci w kwocie około 600 zł miesięcznie jak i zadłużenia wobec ZUS w kwocie ponad 10.000 zł, a jednocześnie pozwala na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych strony, będącej osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku i mieszkającej z matką, której renta wynosi 1000 zł miesięcznie. Organ zaznaczył wprawdzie, iż zainteresowany pozostaje bez pracy, mieszka wraz z matką, która otrzymuje rentę i utrzymuje mieszkanie. Okoliczności te zostały jednak tylko przytoczone, nie dokonano zaś żadnej ich analizy, zwłaszcza w kontekście ww. § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. Dodać w tym miejscu również należy, iż organ zupełnie nie uwzględnił w swoim postępowaniu dowodów przedstawionych przez stronę, w tym na okoliczność włamania do prowadzonego przez nią sklepu z odzieżą [...] i kradzieży na kwotę [...] zł, co w jej ocenie przyczyniło się do złej sytuacji materialnej, w której się obecnie znajduje. Reasumując, skarżona decyzja, ze względu na jej ogólnikowe i powierzchowne uzasadnienie, posługujące się nielogicznymi stwierdzeniami i nie odnoszące się do wszystkich okoliczności wynikających z akt sprawy, bezsprzecznie -w ocenie Sądu- została wydana z istotnym naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a. -i w związku z tym- art. 11 k.p.a. Na tej podstawie należało też przyjąć, iż orzeczenie to zostało podjęte co najmniej przedwcześnie, albowiem w oparciu o niepełny materiał dowodowy i błędną, bo dokonaną z naruszeniem art. 80 k.p.a., ocenę okoliczności faktycznych występujących w sprawie. Rozstrzygając ponownie ZUS winien więc uwzględnić całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, następnie na podstawie całego materiału dowodowego dokonać oceny poszczególnych dowodów i ustalić w ten sposób stan faktyczny. Winien przy tym wziąć pod uwagę również argumentację przedstawioną przez stronę w kierowanej do organu korespondencji. Powyższe powinno znaleźć swoje odbicie w uzasadnieniu decyzji, w którym organ ma obowiązek odnieść się do wszystkich dowodów występujących w sprawie, zarówno do tych, na których się oparł, jak i do tych, którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, podając przy tym przyczyny ich nieuwzględnienia, a nie tylko ograniczając się do ich wymienienia. Uzasadnienie winno zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę. Nadto, organ rentowy winien ustalić w prowadzonym postępowaniu -również w ramach stanu faktycznego sprawy- wysokość zadłużenia z tytułu składek finansowanych przez płatnika i z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych. Stosownie bowiem do treści art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29. W ocenie Sądu, w świetle tego przepisu, nie wystarczające jest wskazanie w uzasadnieniu decyzji, iż zgodnie z art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych "sprawę można rozpatrzyć tylko co do części finansowanej przez płatnika". Strona ma prawo wiedzieć w jakiej części jej wniosek o umorzenie może zostać uwzględniony, tj. w jakiej kwocie jej zadłużenie na podstawie art. 28 wymienionej ustawy może być umorzone, oraz jakiej kwoty ulga przewidziana w tym przepisie nie dotyczy. Sąd zauważa także, iż z treści decyzji winno wynikać jakie jest zadłużenie strony z tytułu składek opłacanych przez nią jako płatnika za samego siebie, albowiem tylko te należności na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych mogą być umorzone w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, o czym płatnik w uzasadnieniu wydanej decyzji również powinien być poinformowany. Na koniec, zauważenia wymaga, iż sformułowanie zawarte w sentencji zaskarżonej decyzji jest błędne, albowiem nie odpowiada w sposób dokładny rozstrzygnięciu wynikającemu z przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., który -jak można wnioskować- organ w sprawie zastosował. Skoro Prezes ZUS po ponownym rozpatrzeniu sprawy uznał, iż decyzja organu I instancji jest prawidłowa, winien "utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję", nie zaś "postanowić podtrzymać stanowisko wykazane w decyzji (...)". Wymieniony przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. powinien zaś przywołać w sentencji decyzji. Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 134 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. .

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło