II SA/Wa 284/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube Sędzia WSA Ewa Pisula – Dąbrowska Sędzia WSA Jacek Fronczyk (spr.) Protokolant Bogumiła Kobierska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi W. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku W. C. z dnia [...] lipca 2006 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmówił wnioskodawcy przyznania renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ wskazał, że W. C. ma [...] lata, oraz że do dnia orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy posiada udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 23 lata, 1 miesiąc i 17 dni. Dodatkowo podniósł, że w dziesięcioleciu poprzedzającym datę orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy wnioskodawca nie udokumentował żadnego okresu ubezpieczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zwrócił również uwagę, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2006 r. W. C. został uznany za częściowo niezdolnego do pracy od dnia [...] maja 2005 r. Fakt ten, zdaniem organu, nie wykluczał możliwości podjęcia pracy, a jedynie ją ograniczał. W ocenie Prezesa ZUS, nienabycie przez W. C. uprawnień do świadczenia ustawowego nie zostało spowodowane szczególnymi okolicznościami. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2006 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy W. C. zaznaczył, odnosząc się do kwestionowanego przez organ okresu, że mimo jedynie częściowej niezdolności do pracy nie mógł podjąć zatrudnienia z uwagi na zły stan zdrowia, skutkujący częstymi pobytami w szpitalu. Podniósł także, że wysoki poziom bezrobocia wpływał w niekorzystny sposób na jego "atrakcyjność" jako potencjalnego pracownika. Wyjaśnił również, że podejmował prace dorywcze jako [...]. Decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku, utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie. Odnosząc się do argumentacji przedstawionej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ wskazał, że istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z orzeczeniem niezdolności do pracy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził także, że mimo, iż choroba W. C. mogła istnieć wcześniej, to zgodnie z orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] listopada 2006 r. za datę powstania całkowitej niezdolności do pracy przyjmuje się dzień [...] sierpnia 2006 r. Organ zaznaczył również, że powoływanie się na fakt bycia osobą bezrobotną, potwierdzony nawet przez właściwy urząd pracy, nie odzwierciedla rzeczywistej aktywności osoby w poszukiwaniu pracy, gdyż uznanie okresu bezowocnych poszukiwań pracy, jako okresu przerwy w zatrudnieniu spowodowanej szczególnymi okolicznościami, niezależnymi od woli wnioskodawcy, jest możliwe jedynie w oparciu o dowody wskazujące na odmowę zatrudnienia przez konkretnych pracodawców. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję W. C. stwierdził, że spełnia wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na argumenty przedstawione w wydanych w sprawie decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. W myśl przepisu art. 124 omawianej ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej określone stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), chyba że ustawa stanowi inaczej. Ustawa inaczej nie stanowi, zatem procesową regułą w tego rodzaju sprawach jest stosowanie przepisów kpa. Tak więc Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany również do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 kpa. W niniejszej sprawie Prezes ZUS uchybił wskazanym regułom postępowania, i to w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, w szczególności poprzez niewyczerpujące zebranie i mało wnikliwe rozpatrzenie materiału dowodowego. Okoliczności, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie zostały należycie zbadane i rozważone. Zaskarżona decyzja została podjęta bez wyjaśnienia okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Organ oparł bowiem swoje decyzje na braku szczególnych okoliczności, których wystąpienie mogłoby uzasadniać fakt nienabycia przez W. C. uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2000 r. sygn. akt II SA 306/00), przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby. Dla niniejszej sprawy istotną jest okoliczność, że W. C. w okresie poprzedzającym stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy chorował i – zdaniem Sądu – fakt ten mógł mieć wpływ na jego aktywność zawodową i z pewnością miał. Sam organ zauważa, że choroba mogła ograniczać możliwość zatrudnienia. Zatem w uzasadnieniu decyzji należało wyjaśnić, dlaczego dolegliwości skarżącego przed orzeczeniem całkowitej niezdolności do pracy nie mają charakteru szczególnych okoliczności. Sąd podkreśla, że nie można interpretować art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w ten sposób, że dopiero stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy usprawiedliwia brak aktywności zawodowej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Całkowita niezdolność do pracy jest tylko jedną z przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, natomiast ograniczenia aktywności zawodowej mogą być usprawiedliwione przyczynami zdrowotnymi, zmniejszającymi możliwości takiej osoby na rynku pracy, a także wiekiem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2003 r. sygn. akt II SA 3594/02, Lex nr 142369). Zwłaszcza w małej miejscowości w okresie dużego bezrobocia. Oceniając kwestię spełnienia przesłanek do przyznania renty w drodze wyjątku, trzeba wziąć pod uwagę, że W. C. ma ponad 23-letni okres ubezpieczeniowy. Prezes ZUS pominął ów fakt. Taki staż ubezpieczeniowy jest okresem znaczącym, wskazującym, że w czasie wolnym od problemów zdrowotnych skarżący, bez szczególnych powodów nie uchylał się przed podjęciem stałego zatrudnienia. Analizując sprawę, należy mieć także na uwadze, że W. C. pochodzi z małej miejscowości, co w przypadku bezrobocia w regionie nie może pozostać bez znaczenia dla rozstrzygnięcia. Skoro skarżący do skargi załączył karty aktywności zawodowej dotyczące roku 2004, zatem fakt ten wskazuje, że organ nie zebrał całego materiału dowodowego i nie dokonał jego pełnej oceny, zwłaszcza w aspekcie bezrobocia. Co więcej, w takiej sytuacji Prezes ZUS powinien wezwać wnioskodawcę do przedstawienia wszystkich dokumentów, które mogłyby usprawiedliwiać nienabycie uprawnień do renty w zwykłym trybie, w tym także tego rodzaju kart aktywności zawodowej, obejmujących również inne okresy, jeśli takie strona posiada. W konsekwencji, wobec stwierdzonych uchybień, zasadne było uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Rozpoznając sprawę ponownie, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powinien prawidłowo zebrać i wnikliwie rozpatrzyć cały materiał dowodowy pod kątem szczególnych okoliczności, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, z uwzględnieniem poczynionych przez Sąd uwag. Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.