II SA/Sz 96/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Makowska,, Asesor WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Małgorzata Frej, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego zwrotu wydatków poniesionych na kurs I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. M. M. złożył do Dyrektora Aresztu Śledczego w dniu [...]r. wniosek "o wypłatę kwoty [...] PLN za opłacony z własnych środków kurs instruktorów rekreacji ruchowej – samoobrona, który odbył w ramach delegacji z Aresztu Śledczego ". Dyrektor Aresztu Śledczego decyzją z dnia [...]r., [...], na podstawie art. 104 kpa, art. 12 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996r. o Służbie Więziennej (Dz.U. z 2002r., Nr 207, poz. 1761 ze zm.) odmówił M. M. wypłaty należności [...] zł za udział w kursie instruktorów rekreacji ruchowej – samoobrona. Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał, że zgodnie z art. 12 ustawy o Służbie Więziennej – funkcjonariusze i pracownicy cywilni powinni wykazywać się odpowiednim przygotowaniem ogólnym i zawodowym, doświadczeniem oraz wysokim poziomem moralnym, systematycznie dokształcać się i podnosić kwalifikacje zawodowe. M. M. odbywał szkolenie instruktorów rekreacji ruchowej – samoobrona w okresie od [...]r. do [...]r. W tym czasie zajmował w Areszcie Śledczym stanowisko oddziałowego działu ochrony. Na tym stanowisku wymagany był kurs specjalistyczny, który M.M. ukończył w [...]r. W dalszej części uzasadnienia organ I instancji podniósł, że pracodawca w miarę posiadanych środków ułatwia możliwość dokształcania się w różnych formach wszystkim funkcjonariuszom. M. M. otrzymał delegację, która pokryła koszty : przejazdu, noclegu i diety w kwocie [...] zł, i poprzez taką pomoc pracodawca umożliwił funkcjonariuszowi podniesienie kwalifikacji zawodowych. Ponadto organ I instancji wskazał, że dochodzone roszczenie mogłoby być uwzględnione, gdyby M. M. zawarł umowę z pracodawcą na dokształcanie się (§ 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej oraz Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 12 października 1993r. w sprawie zasad i warunków podnoszenia kwalifikacji zawodowych i wykształcenia ogólnego dorosłych – Dz.U. Nr 103, poz. 472), gdyż taka umowa określa wzajemne prawa i obowiązki stron. M. M. w odwołaniu od tej decyzji wniósł o uchylenie decyzji i uwzględnienie wniosku. Odwołujący się zarzucił, "że organ I instancji naruszył art. 12 ustawy o Służbie Więziennej, § 3 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie należności przysługujących funkcjonariuszowi Służby Więziennej z tytułu podróży służbowych na obszarze kraju i przeniesień, § 3 pkt 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju oraz § 9 w zw. z § 6 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej oraz Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie zasad i warunków podnoszenia kwalifikacji zawodowych i wykształcenia ogólnego dorosłych". W ocenie strony wyjazd na kurs instruktorów rekreacji ruchowej – samoobrona odbywał się w ramach obowiązków służbowych i polecenia wyjazdu służbowego. Dlatego wniosek o zwrot poniesionych kosztów za kurs jest uzasadniony. Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej decyzją z dnia [...]r., [...], na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 oraz art. 138 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu odwołania M. M. – stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji i umorzył postępowanie w całości. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji podniósł, że rozpatrywana sprawa dotyczy wypłaty [...] zł za kurs instruktorów rekreacji ruchowej – samoobrona, za który M. M. zapłacił z własnych środków. Zgodnie z art. 96 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej funkcjonariusz z tytułu służby otrzymuje uposażenie i inne świadczenia pieniężne określone w ustawie. Żądanie zwrotu poniesionych wydatków nie mieści się w katalogu spraw osobowych funkcjonariuszy i nie może być rozpatrywane w trybie administracyjnym (wyrok WSA w Szczecinie w sprawie II SA/Sz 691/06 z dnia 11 grudnia 2006r.). W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji wydał decyzję bez podstawy prawnej. Dlatego na podstawie art. 156 § 1 kpa stwierdził nieważność tej decyzji i umorzył postępowanie w sprawie. M. M. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że sprawa zwrotu kosztów za kurs nie jest sprawą administracyjną oraz co do zasadności roszczenia powtórzył argumenty podniesione w odwołaniu. Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej odpowiadając na skargę wniósł o jej odrzucenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz wskazał, że przed Sądem Rejonowym zawisła sprawa dot. roszczenia z tytułu kosztów kursu. Dlatego postępowanie administracyjne w tej sprawie powinno być umorzone, a skarga odrzucona. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana pod względem zgodności z prawem oraz w granicach rozstrzygnięcia Sądu zakreślonych w art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) doprowadziła do stwierdzenia, że skarga jest zasadna, choć z innych przyczyn niż podniósł skarżący. W rozpatrywanej sprawie, organ odwoławczy naruszył prawo procesowe, a uchybienie to ma postać rażącego naruszenia prawa. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie nastąpiło rażące naruszenie art. 138 kodeksu postępowania administracyjnego. Powołany przepis w § 1 stanowi, że organ odwoławczy wydaje decyzję, w której : 1/ utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo 2/ uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję – umarza postępowanie pierwszej instancji, albo 3/ umarza postępowanie odwoławcze. Natomiast z § 2 tego artykułu wynika, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę, organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Powołany przepis zawiera katalog zamknięty sposobów rozstrzygnięć podejmowanych przez organ odwoławczy. O tym, że jest to katalog zamknięty świadczy kategoryczne, enumeratywne wyliczenie rodzajów rozstrzygnięć organu drugiej instancji. Organ ten może zatem utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję, może ją uchylić w całości lub w części i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy, może umorzyć postępowanie pierwszej instancji lub postępowanie odwoławcze, bądź też uchylić decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Każde inne rozstrzygnięcie, w wyniku złożonego środka zaskarżenia w toku instancji, jako nieprzewidziane w art. 138 k.p.a. jest niedopuszczalne. Dlatego rozstrzygnięcie podjęte przez organ drugiej instancji, nieprzewidziane w art. 138 k.p.a. będzie zawsze w sposób rażący naruszało prawo. Organ odwoławczy rozpatrujący odwołanie od decyzji organu I instancji, obowiązany jest rozpatrzyć odwołanie i wydać decyzję zgodnie z treścią art. 138 k.p.a., to jest dokonując merytorycznej i prawnej oceny zasadności zaskarżonej decyzji, nie może natomiast w postępowaniu instancyjnym stosować art. 156 § 1 k.p.a. Przepis ten nie ma zastosowania przy rozpatrywaniu odwołań od decyzji organu pierwszej instancji i nie mógł stanowić podstawy do rozstrzygnięcia. W przypadku zaś stwierdzenia przez organ odwoławczy rażącego naruszenia prawa przez organ I instancji, zgodnie z art. 138 § 1 k.p.a. organ ten może tylko uchylić zaskarżoną decyzję i orzec co do istoty, bądź uchylić decyzję organu I instancji i umorzyć postępowanie w sprawie, lub uchylić zaskarżoną decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia, a rozważenia dotyczące postaci naruszenia prawa zamieścić w uzasadnieniu decyzji. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać należy, że o ile organ odwoławczy trafnie ustalił, że brak jest w ustawie o Służbie Więziennej przepisu stanowiącego podstawę materialną roszczenia o wypłatę kosztów kursu instruktorów rekreacji ruchowej – samoobrona, o tyle we wskazanej podstawie procesowej swojej decyzji jak i w treści jej rozstrzygnięcia, nie dał wyrazu tej prawidłowej ocenie. Skoro bowiem organ uznał, że żądanie strony nie może być załatwione w trybie postępowania administracyjnego, to zgodnie z tym co zostało wyżej napisane w odniesieniu do rodzajów decyzji organu odwoławczego, powinien był uchylić decyzję organu I instancji i umorzyć postępowanie z uwagi na jego bezprzedmiotowość w rozumieniu art. 105 § 1 kpa (art. 138 § 1 pkt 2 – zdanie drugie kpa). Dodatkowo należy zwrócić uwagę organowi odwoławczemu, że przepis art. 138 § 3 kpa, który powołał w podstawie prawnej swojej decyzji, został skreślony z dniem 1 stycznia 2004r. mocą art. 4 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed Sądami administracyjnymi (Dz.U. NAr 153, poz. 1271). Z powyższych względów, skoro zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo procesowe, (w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa), to należało stwierdzić jej nieważność na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W przedmiocie niewykonalności decyzji orzeczono na podstawie art. 152 tej ustawy.