VI SA/Wa 435/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Emila Święcicka Sędziowie Sędzia WSA Olga Żurawska – Matusiak (spr.) Sędzia WSA Ewa Marcinkowska Protokolant Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi [...] Kopalni Węgla Brunatnego T. S.A. z siedzibą w B. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy unieważnienia patentu 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu. do orzeczenia zgłoszono zdanie odrębne Decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie art. 10 i art. 11 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (tekst jednolity Dz. U. z 1993 r., Nr 26, poz. 117, dalej jako p.w.) w zw. z art. 315 ust. 3 oraz art. 89 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (tekst jednolity Dz. U. z 2003 r., Nr 119, poz. 1117 ze zm., dalej jako p.w.p.) oddalił wniosek o unieważnienie patentu nr [...] pt. "Sposób odwadniania zwałowisk i urządzenie do odwadniania zwałowisk" udzielonego na rzecz M. M.. Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. [...] Kopalnia Węgla Brunatnego T. S.A. w B. w dniu [...] lipca 2006 r. wniosła do Urzędu Patentowego RP wniosek o unieważnienie patentu pt. "Sposób odwadniania zwałowisk i urządzenie do odwadniania zwałowisk", oznaczonego nr [...], udzielonego w dniu [...] stycznia 2003 r., z pierwszeństwem od dnia [...] października 1997 r., na rzecz M. M. z W.. Interes prawny, o którym mowa w art. 89 ust. 1 p.w.p. wnioskodawca wywiódł z faktu, że uprawniony z patentu domaga się opłat licencyjnych z tytułu korzystania z wynalazku przez wnioskodawcę. Zdaniem wnioskodawcy wynalazek nie jest nowy i nieoczywisty, w świetle znanego, ujawnionego przed datą pierwszeństwa stanu techniki np. w literaturze oraz wcześniejszego powszechnego stosowania w praktyce. Jako podstawę unieważnienia wnioskodawca wskazał art. 24 i art. 25 ustawy Prawo własności przemysłowej z 2000 r. Jako argumenty na brak zdolności patentowej spornego wynalazku wnioskodawca przedstawił następujące dokumenty: - zeszyty problemowe J. Sozański "Odwadnianie odkrywek górniczych, podstawy projektowania" 1958 r. zeszyt nr 5; - J. Sozański "Odwadnianie kopalń odkrywkowych"; - J. Samejłło, Skrypt AGH nr 787 z 1980 r.; - skrypt Politechniki Wrocławskiej z 1983 r. "Odwadnianie kopalń". Uprawniony z patentu na wynalazek nr [...] M. M. w piśmie stanowiącym odpowiedź na wniosek o unieważnienie patentu, oświadczył, że chronione ww. patentem rozwiązanie, tj. sposób i urządzenie do odwadniania są zupełnie nowymi i nieoczywistymi rozwiązaniami, natomiast załączone do wniosku materiały mające świadczyć o braku zdolności patentowej spornego wynalazku "nie mają żadnego związku z istotą zaskarżonego wynalazku". Urząd Patentowy uznał w oparciu o art. 315 ust. 3 p.w.p., iż przepisami stanowiącymi podstawę do oceny zdolności ochronnej spornego wynalazku są przepisy ustawy o wynalazczości, w tym w szczególności art. 10 i 11 tejże ustawy, stanowiące, iż wynalazkiem podlegającym opatentowaniu jest rozwiązanie nowe i oczywiste. Natomiast postępowanie o unieważnienie patentu toczy się wg przepisów prawa własności przemysłowej. W ocenie Urzędu w rozpoznawanej sprawie występuje interes prawny, albowiem między stronami toczy się postępowanie sądowe. Natomiast analiza merytoryczna spornego rozwiązania wskazuje, że wynalazek opatentowany pod numerem [...] w dacie zgłoszenia spełniał wymogi nowości i nieoczywistości. Wnioskodawca we wniosku o unieważnienie spornego patentu nr [...] nie podniósł żadnego zarzutu merytorycznego dotyczącego rozwiązania, ani w kategorii sposobu ani w kategorii urządzenia. Dwie publikacje J. Sozańskiego dotyczą zupełnie innych rozwiązań niż zaskarżony wynalazek. Opisane tam studnie nawiercane są z powierzchni torem w głąb do warstwy węgla. Mają one niezbędne perforowane powierzchnie filtracyjne dla umożliwienia dopływu wody z otaczającego studnię gruntu. W odwiertach tych umieszcza się pompy do tłoczenia wody powyżej powierzchni gruntu. Natomiast sporny wynalazek umożliwia odprowadzanie wód dopływających z wcześniej wykonanych systemów drenażowych w pobliżu przyszłego zwałowiska, formowanego warstwami w górę od podłoża. Woda z rurociągów tłoczonych jest odprowadzana poza teren zwałowiska, a do studni odwadniających nie następuje spływ wody z otaczającego je gruntu i nie wymagają one zastosowania jakichkolwiek filtrów. Także przeciwstawione materiały zawarte w skrypcie Akademii Górniczo-Hutniczej w K. oraz w skrypcie Politechniki W. nie mają – w ocenie organu - związku z rozwiązaniem ze spornego patentu nr [...] i są całkowicie nietrafne. Dotyczą one głównie budowy filtrów i ich zastosowania w odwadnianiu odkrywek górniczych. Powoływanie się wnioskodawcy na dwa orzeczenia Komisji Odwoławczej z 1991 r. jest całkowicie bezzasadne, ponieważ dotyczą one całkowicie innego problemu oraz zupełnie innego zagadnienia technicznego. W związku z powyższym organ uznał, że na rozwiązania zastrzegane w zastrzeżeniu 1-szym dotyczącym sposobu, wnioskodawca nie przedstawił żadnego przeciwstawienia dotyczącego tej kategorii wynalazku, tj. kolejności czynności, operacji bądź zabiegów łącznie z ich parametrami, tzn. odwadniania wysokich zwałowisk. Także odnośnie rozwiązania zastrzeganego w zastrzeżeniach nr 2-5 organ stwierdził, że przeciwstawione materiały są nietrafne, ponieważ dotyczą wyłącznie poszczególnych elementów urządzenia do odwadniania (jak filtry, pompy), nie przedstawiające budowy urządzenia ze spornego patentu, a nawet przedstawiają środki techniczne nie zastrzegane w ww. wynalazku (np. filtry, rurociągi). W konkluzji Urząd Patentowy uznał wniosek o unieważnienie patentu nr [...] z powodu braku nowości i nieoczywistości za bezzasadny. Na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęła skarga [...] Kopalni Węgla Brunatnego T. S.A. z siedzibą w B. (dalej skarżąca). W ocenie skarżącej uzasadnienie decyzji jest jednostronne, bez głębszego analizowania argumentów w postaci materiałów literatury technicznej. Materiały te dotyczą sposobów odwadniania zwałowisk oraz stosowanych w tym celu urządzeń, natomiast uzasadnienie zaskarżonej decyzji oparte jest wyłącznie na oświadczeniach twórcy o nowości i nieoczywistości rozwiązania zastrzeganego w spornym patencie. Zdaniem skarżącej twórca wynalazku posłużył się znaną powszechnie od lat w kopalni wiedzą, na dowód czego do skargi zostały dołączone załączniki mapowe z rysunkami i fotografiami, projekt wynalazczy nr [...] z [...] czerwca 1995 r. "Nadbudowa piezometru ponad formowane zwałowisko". Przedstawiono również przykłady metod odwadniania (odprowadzania wód) z rejonu zwałowiska stosowanych przez skarżącą przed datą pierwszeństwa. W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy wnosząc o oddalenie skargi jako bezzasadnej podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. W dalszej części odpowiedzi organ odniósł się do nowych materiałów załączonych do skargi, wskazując, że nie mogły być one przedmiotem badania organu, albowiem były mu nieznane. Uczestnik postępowania M. M. wnosił o oddalenie skargi, zaś pozostali uczestnicy postępowania nie zajęli stanowiska w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny wykonuje wymiar sprawiedliwości, poddając kontroli decyzje wydawane przez organy administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem, badając czy właściwie zastosowano przepisy prawa materialnego oraz przestrzegano przepisów proceduralnych w postępowaniu administracyjnym. Tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa Sąd władny jest wzruszyć zaskarżoną decyzję. Art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako p.p.s.a.) określa w jakich sytuacjach decyzje lub postanowienia podlegają uchyleniu. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b decyzja podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego z przyczyn określonych w art. 145 § 1 i art. 145 a § 1 k.p.a. Sąd administracyjny jest obowiązany uchylić decyzję, jeżeli stwierdzi wystąpienie, któregoś z określonych w tych przepisach przesłanek wznowienia postępowania, chyba, że zachodzą okoliczności przewidziane w art. 146 § 1 lub § 2 k.p.a. Przedmiotem postępowania zwykłego jest rozpoznanie i rozstrzygnięcie w przewidzianym przez przepisy prawa procesowego trybie i formie, zgodnie z przepisami prawa materialnego sprawy administracyjnej. Postępowanie w sprawie wznowienia postępowania jest postępowaniem nadzwyczajnym. Przedmiotem postępowania nadzwyczajnego jest przeprowadzenie kontroli prawidłowości decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym. Przepisy szczególne mogą stanowić o wyłączeniu w ogóle możliwości uruchomienia nadzwyczajnych trybów postępowania. Art. 253 ust. 1 p.w.p. stanowi, że przepisów kodeksu postępowania administracyjnego o wznowieniu postępowania i stwierdzeniu nieważności decyzji nie stosuje się, jeżeli okoliczności uzasadniające wznowienie postępowania bądź stwierdzenie nieważności decyzji mogą być podniesione w sporze o unieważnienie udzielonego patentu, prawa ochronnego lub prawa z rejestracji. Wyłączenie to dotyczy jedynie postępowania zgłoszeniowego i rejestrowego, nie ma ono natomiast zastosowania w postępowaniu spornym. Ustawa – Prawo własności przemysłowej, nie reguluje instytucji wznowienia postępowania, a zatem skoro możliwość uruchomienia tego trybu postępowania nie została wyłączona w przypadku postępowania spornego na zasadach ogólnych (a nie na zasadzie art. 256 ust. 1 p.w.p., który odnosi się tylko do postępowania spornego) zastosowanie w tym zakresie będzie miał kodeks postępowania administracyjnego. W sprawie zakończonej przed Urzędem Patentowym decyzją ostateczną i to niezależnie od tego w jakim postępowaniu została ona wydana, wznawia się postępowanie w przypadku zaistnienia przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 145 § 1 i 145 a § 1 k.p.a. Jedną z takich przesłanek wymienioną w pkt 5 art. 145 § 1 jest wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nie znanych organowi, który wydał decyzję. Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że ujawnione istotne okoliczności i dowody muszą równocześnie być nowe, co oznacza, że zostały one po raz pierwszy zgłoszone przez stronę lub zostały odkryte przez organ administracyjny po wydaniu decyzji. Nie ma przy tym znaczenia, czy wcześniejsze nieujawnienie tych okoliczności czy dowodów wynikało z niewłaściwie prowadzonego przez organ postępowania wyjaśniającego, czy też z zamierzonego nieujawnienia ich przez stronę (tak np. C. Martysz /w:/ G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Maton, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Zakamycze 2005, wyrok NSA z 27 stycznia 1984 r. sygn. akt SA/Wr 649/83, ONSA 1984/1/7, wyrok NSA z 10 lutego 1999 r. sygn. akt I SA/Lu 19/98 Lex nr 38139, wyrok NSA z 29 października 1999 r. sygn. akt I SA/Łd 1440/97, POP 2001/2/29, wyrok NSA z 9 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA/831/00, Lex nr 51329). W rozpoznawanej sprawie do skargi, która wpłynęła do sądu dołączonych zostało szereg dokumentów mających świadczyć o braku zdolności patentowej patentu nr [...]. Zawierają one m.in. przykłady dotyczące metod odwadniania z rejonu zwałowiska, które były stosowane przez skarżącą przed datą pierwszeństwa spornego patentu czyli przed dniem 6 października 1997 r., pracowniczy projekt wynalazczy z [...] grudnia 1994 r. pt. "Nadbudowa piezometru ponad formowane zwałowisko", opracowanie dot. drenaży autorstwa K. P. o nieczytelnym tytule. Skarżąca uwzględniając powyższe materiały dokonała zestawienia zastrzeżeń patentowych ze znanym stanem techniki, wskazując przykłady jego zastosowania. Wydając zaskarżoną decyzję organ nie znał złożonych przy skardze dowodów, a zatem nie mogły być one przedmiotem badania przez Kolegium Orzekające w toku postępowania zakończonego wydaniem decyzji z dnia [...] listopada 2006 r. W ocenie Sądu dowody te są dla sprawy istotne, albowiem dotyczą przedmiotu sprawy oraz mogą mieć znaczenie prawne, a w konsekwencji mogą wpłynąć na zmianę treści decyzji w kwestii zasadniczej. Obowiązkiem organu jest bowiem ustalenie prawidłowego stanu faktycznego sprawy. W postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie unieważnienia patentu nie jest wyłączony obowiązek organu wyjaśnienia okoliczności sprawy, o którym mowa w art. 7 i art. 77 k.p.a. (tak NSA w wyroku z 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II GSK 210/06, nie publ.). W rozpoznawanej sprawie organ takiej możliwości nie miał, gdyż nie znane mu były dowody zaprezentowane w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Urząd Patentowy w odpowiedzi na skargę ustosunkował się do przedłożonych przez skarżącą dokumentów, jednakże odpowiedź na skargę nie może zastępować uzasadnienia decyzji. Tylko bowiem okoliczności zawarte w uzasadnieniu faktycznym i prawnym ostatecznego rozstrzygnięcia mogą być przedmiotem kontroli Sądu, co do zgodności z prawem materialnym, jak i procesowym. W wyroku 7 sędziów NSA z dnia 16 stycznia 2006 r., sygn. akt I OPS 4/05 wskazano, iż nie można naruszenia prawa (o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) ograniczać do sytuacji, gdy zachodzi prosta sprzeczność między treścią przepisu a sposobem jego zastosowania przez organ administracji. W postępowaniu administracyjnym przez wydanie decyzji z naruszeniem prawa rozumie się także takie sytuacje, w których organowi administracji nie można postawić zarzutu naruszenia przepisów w toku wydawania decyzji. Dotyczy to np. niektórych podstaw wznowienia (art. 145 § 1 pkt 5 i 8 k.p.a.). Taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Organowi nie można postawić zarzutu niezgromadzenia i nierozpoznania całego materiału dowodowego, albowiem w postępowaniu spornym, co do zasady, inicjatywa dowodowa należy do stron. Uważa się jednak, że w sprawach, w których na stronie spoczywa ciężar wskazania konkretnych faktów i zdarzeń, z których wywodzi ona dla siebie określone skutki prawne, a twierdzenia strony w tym zakresie są ogólnikowe i lakoniczne, obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest wezwanie strony do uzupełnienia i sprecyzowania tych twierdzeń. Dopiero gdy strona nie wskaże takich konkretnych okoliczności, można z tego wywieść negatywne dla niej wnioski (wyrok NSA z 19 października 1988 r., sygn. akt II SA 1947/87, ONSA 2/1988 poz. 82 oraz W. Chróścielewski. Organ administracji publicznej w postępowaniu administracyjnym, Warszawa 2002, str. 104, cytowana tam literatura). W niniejszej sprawie organ nie zaniechał również powyższego obowiązku, albowiem twierdzenia skarżącej odnosiły się do przedłożonych dowodów, które zostały przez organ w toku postępowania rozpoznane. Jednak już po zakończeniu tego postępowania ujawnione zostały nowe dowody, istniejące w dniu wydania decyzji, a nie znane Urzędowi Patentowemu. Spełniona zatem została przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. do wznowienia postępowania administracyjnego. Przesłanka ta będzie miała w niniejszej sprawie zastosowanie, albowiem jak wskazano powyżej, przepisy dotyczące wznowienia postępowania zawarte w kodeksie postępowania administracyjnego są w sprawach m.in. o unieważnienie patentu wprost stosowane na zasadach ogólnych. Skoro bowiem w sprawie o unieważnienie patentu możliwe jest wznowienie postępowania to oczywistym jest, że Sąd w przypadku zaistnienia przesłanek dających podstawę do wznowienia postępowania musi stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. uchylić decyzję. Rozpoznając ponownie sprawę organ rozpatrzy nowe dowody, zaś swoją ocenę materiału dowodowego zawrze w uzasadnieniu decyzji, pamiętając, że uzasadnienie ma objaśniać tok myślenia prowadzący do zastosowania przepisu prawnego w sprawie w taki sposób, aby możliwe było prześledzenie i skontrolowanie wnioskowania organu przez Sąd. Sąd mając na uwadze podstawę procesową uchylenia zaskarżonej decyzji, nie odniósł się do zarzutów skargi, z uwagi na fakt, iż skutkiem uchylenia rozstrzygnięcia Urzędu Patentowego sprawa wraca na etap ponownego badania, czy przedmiotowy wynalazek posiada zdolność patentową. Mając powyższe względy na uwadze Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. oraz art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji orzeczenia.