I OSK 1707/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Wiśniewska (spr.) Sędzia NSA : Izabella Kulig – Maciszewska Sędzia WSA del. Ewa Kwiecińska Protokolant Aleksandra Żurawicka po rozpoznaniu w dniu 28 października 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 13 czerwca 2007 r. sygn. akt II SA/Bd 196/07 w sprawie ze skargi T.S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby 1) uchyla zaskarżony wyrok i decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...], nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...], nr [...]; 2) zasądza od Dyrektora Izby Celnej w T. na rzecz T. S. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 13 czerwca 2007 r., sygn. akt II SA/Bd 196/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę T. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Toruniu z dnia [...] grudnia 2006 r., nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby. W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną. Dyrektor Izby Celnej w Toruniu zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r., po rozpoznaniu wniosku T. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 17 listopada 2006 r., wydaną na podstawie art. 26 ust. 8 w zw. z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz.U. z 2004 r., Nr 156, poz. 1641 ze zm.), którą zwolnił ze służby T. S. z dniem 17 lutego 2007 r. i jednocześnie ze względu na dobro służby, zwolnił z obowiązku pełnienia służby z dniem doręczenia decyzji, z zachowaniem prawa do uposażenia w pełnej wysokości. Przyczynę zwolnienia stanowiło prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w Inowrocławiu z dnia [...] lutego 2003 r., sygn. akt [...], warunkowo umarzające postępowanie karne przeciwko temu funkcjonariuszowi Służby Celnej. Organ przyjął, że stosownie do art. 26 ust. 8 ustawy o Służbie Celnej sama okoliczność wydania orzeczenia przez sąd jest wystarczającą przesłanką usunięcia funkcjonariusza z szeregów służby celnej. Fakt uprawomocnienia się orzeczenia ponad trzy lata wcześniej nie stanowi przeszkody do wydania powyższej decyzji o zwolnieniu funkcjonariusza ze służby. Powyższa decyzja z dnia [...] grudnia 2006 r. stała się przedmiotem skargi T. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Dyrektor Izby Celnej w Toruniu w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. W powołanym na wstępie wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.). Sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego, w takim stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd podzielił stanowisko organu zawarte w zaskarżonej decyzji, podkreślając zarazem, że organ prawidłowo przyjął, iż warunkowe umorzenie postępowania karnego nie jest równoznaczne z wyrokiem skazującym. Ponadto w Kodeksie karnym brak jest przepisu, który nakazywałby zatarcie informacji o zastosowaniu powyższego środka. Brak zrównania warunkowego umorzenia ze skazaniem powoduje niemożność zastosowania w okolicznościach sprawy przepisów art. 106 - 108 K.k. o zatarciu skazania. Osoba, wobec której warunkowo umorzono postępowanie, aczkolwiek nie jest osobą karaną, to jednak jest osobą, która niewątpliwie popełniła przestępstwo. Konstatacja ta ma znaczenie przy interpretacji i stosowaniu art. 26 pkt 8 ustawy o Służbie Celnej. Użyte w tym przepisie sformułowanie "można zwolnić" oznacza, że zwolnienie ze służby na podstawie tego przepisu ma charakter uznania administracyjnego. W ocenie Sądu, organowi nie można zarzucić dowolności w zastosowaniu powołanego przepisu, skoro w aktach sprawy znajduje się istotny dla sprawy dokument w postaci orzeczenia o warunkowym umorzeniu postępowania karnego wobec skarżącego. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł T. S., zaskarżając go w całości. Jako podstawę kasacyjną wskazał naruszenie prawa materialnego, zarzucając niewłaściwe zastosowanie art. 26 pkt 8 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej przez dokonanie jego błędnej wykładni. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazał, że na gruncie przepisów prawa karnego warunkowo umorzonego postępowania nie można podjąć później niż w ciągu sześciu miesięcy od zakończenia okresu próby. Stanowi o tym wprost art. 68 § 4 K.k. Zgodnie z prezentowanymi w doktrynie prawa karnego poglądami, jeżeli postępowanie warunkowo umorzone nie zostało podjęte w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby, umorzenie ma charakter ostateczny i sprawca nie może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej. Na poparcie stanowiska przywołał komentarz do Kodeksu Karnego, część ogólna, pod redakcją Andrzeja Zolla, tom 1, komentarz do art. 116 K.k., Zakamycze 2004, str. 1020. Postanowienie wydane przez Sąd Rejonowy II Wydział w Inowrocławiu w dniu [...] lutego 2003 r. umarzało warunkowo wszczęte przeciwko skarżącemu postępowanie karne i taka sytuacja trwała do dnia 24 sierpnia 2003 r. Z dniem 24 sierpnia 2004 r. postanowienie Sądu Rejonowego w Inowrocławiu stało się z mocy samego prawa postanowieniem ostatecznie umarzającym wszczęte uprzednio postępowanie karne przeciwko skarżącemu. Zatem do dnia 24 sierpnia 2004 r. istniała przesłanka prawa materialnego opisana w art. 26 pkt 8 ustawy o Służbie Celnej umożliwiająca zwolnienie ze służby celnej skarżącego. Przesłanka ta przestała istnieć z dniem 25 sierpnia 2004 r. i to z mocy samego prawa, bowiem powołany wyżej art. 26 pkt 8 stoi na przeszkodzie zwolnieniu ze służby funkcjonariusza celnego w razie ostatecznego umorzenia postępowania karnego, jeżeli ścigany czyn dotyczył przestępstwa popełnionego umyślnie, ściganego z oskarżenia publicznego. Skoro przesłanka opisana w art. 26 pkt 8 ustawy o Służbie Celnej umożliwiająca zwolnienie funkcjonariusza celnego ze służby nie istniała już w dniu 25 sierpnia 2004 r., to tym bardziej nie istniała ona i nie mogła istnieć w dniu 17 listopada 2006 r., czyli w dniu wręczenia skarżącemu decyzji o zwolnieniu go ze służby z dniem 17 lutego 2007 r. W konkluzji skargi kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w Toruniu wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim podkreślić trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 P.p.s.a.), z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, ogólnie określonymi w art. 174 P.p.s.a. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa. Odnosząc się do zgłoszonych zarzutów należy przede wszystkim wskazać, że stosunek służbowy funkcjonariuszy służby celnej ma charakter administracyjnoprawny, a wszelkie uregulowania związane ze stosunkiem służbowym funkcjonariusza znajdują się w ustawie pragmatycznej - o Służbie Celnej. Podkreślić też trzeba, że w prawie administracyjnym obowiązuje zasada praworządności (art. 7 Konstytucji RP i art. 6 K.p.a.). Ma ona szczególne znaczenie przy ustalaniu normy prawa materialnego w związku z rozstrzyganiem konkretnych spraw. W niniejszej sprawie Dyrektor Izby Celnej w Toruniu uznał, że art. 26 pkt 8 ustawy o Służbie Celnej umożliwia zwolnienie funkcjonariusza celnego ze służby, wobec którego sąd powszechny warunkowo umorzył postępowanie karne. Niemniej jednak stosując ten przepis organ pominął okoliczności wynikające z przepisów Kodeksu karnego, a dotyczących skutków upływu okresu próby (art. 66 K.k., 67 K.k. i art. 68 § 4 K.k.). Pozytywny upływ okresu próby, liczonego od uprawomocnienia się orzeczenia, przekształca ex lege warunkowe umorzenie w umorzenie definitywne. Po tym okresie sprawca nie może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej za popełnione przestępstwo. Tym samym orzeczenie o warunkowym umorzeniu cechujące się ostatecznością nie może być traktowane przez organy administracji publicznej odmiennie niż określają to przepisy kodeksu karnego i stanowić podstawę do uznania, że została spełniona przewidziana w art. 26 ust. 8 ustawy o Służbie Celnej przesłanka zwolnienia funkcjonariusza ze służby. Orzeczenie o warunkowym umorzeniu postępowania karnego może stanowić podstawę zwolnienia funkcjonariusza, w stosunku do którego zapadło, tylko przed upływem sześciu miesięcy od dnia zakończenia okresu próby, w którym to okresie można jeszcze postępowanie podjąć (art. 68 § 4 K.k.). Odmienna wykładnia art. 26 ust. 8 ustawy o Służbie Celnej stanowiłaby naruszenie takich naczelnych zasad konstytucyjnych jak: zasada praworządności (art. 7 Konstytucji), proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji) i równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji). Wychodząc z powyższych założeń, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna oraz skarga ma usprawiedliwione podstawy i stosownie do art. 188 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 ust. 1 pkt a P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach wydano na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a.