IV SA/Wa 709/07

WyrokWSA w Warszawie2007-06-18

Skład orzekający: Jarosław Stopczyński, Jarosław Trelka, Marian Wolanin

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej może w drodze decyzji administracyjnej orzekać o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej podlegającej przepisom dekretu o reformie rolnej, biorąc pod uwagę jej charakter i funkcję, a nie tylko obszar?
Ratio decidendi
Przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Orzekanie to jest możliwe nie tylko ze względu na obszar, ale także ze względu na funkcję nieruchomości i jej związek z produkcją rolną, a także wobec części nieruchomości.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, która uchyliła decyzję Wojewody stwierdzającą, że zespół pałacowo-parkowy nie podlegał przepisom dekretu o reformie rolnej. Minister uznał, że Wojewoda wadliwie zinterpretował przepisy, orzekając jedynie o części nieruchomości, a nie o całości. Skarżąca M.C. wniosła o uchylenie decyzji Ministra, zarzucając naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych, w tym błędną wykładnię pojęcia nieruchomości ziemskiej oraz ograniczenie środków ochrony prawnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pierwotnie oddalił skargę, uznając sprawę za cywilną. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ten wyrok, wskazując na potrzebę ponownego rozpoznania sprawy i związanie wykładnią prawa.
Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Stopczyński, Sędziowie asesor WSA Jarosław Trelka (spr.), asesor WSA Marian Wolanin, Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi M.C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) czerwca 2005 r. nr (...) w przedmiocie podpadania zespołu pałacowo-parkowego pod działania dekretu o reformie rolnej - uchyla zaskarżoną decyzję - Decyzją z dnia (...) czerwca 2005 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołania D. Sp. z o.o. w C., uchylił decyzję Wojewody (...) z dnia (...) czerwca 2004 r. stwierdzającą, że zespół pałacowo-parkowy położony w (...), gmina (...), powiat (...), działka nr (...) (aktualne oznaczenie), o pow. (...) ha, będący przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa własnością M. C., zapisany w dniu przejęcia w księdze wieczystej (...), nie podpadał pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13), i umorzył postępowanie przed organem i instancji. Jako uzasadnienie takiego rozstrzygnięcia Minister podał, iż w jego ocenie Wojewoda (...) dokonał wadliwej wykładni § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51). Zdaniem organu odwoławczego przedmiotowa nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r., zgodnie z którym pod działanie dekretu podpadały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego -jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W przypadku ustalenia, że dana nieruchomość posiada podane cechy, nieruchomość taka przechodziła z mocy prawa na własność Skarbu Państwa i wraz z budynkami, inwentarzem żywym oraz przedsiębiorstwami przemysłu rolnego była obejmowana zarządem państwowym. Minister podał także, iż dekret z dnia 17 stycznia 1945 r. (Dz. U. Nr 3, poz. 9) dokonał zmiany w dekrecie z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, m.in. poprzez skreślenie w art. 2 ust. 1 w zdaniu pierwszym wyrazów "o charakterze rolniczym". Zatem z chwilą dokonania tej zmiany przejęciu podlegały szeroko pojęte nieruchomości ziemskie, czyli i takie, które nie posiadały charakteru rolniczego. Nadto, jak wynika z treści art. 1 dekretu z dnia 6 września. 1944 r., przejmowana na cele reformy rolnej nieruchomość ziemska nie oznaczała tylko i wyłącznie nieruchomości rolnej, przeznaczonej na powiększenie istniejących gospodarstw rolnych lub tworzenie nowych gospodarstw indywidualnych w drodze nadania ziemi. Ustawodawca za nieruchomość ziemską uznawał nie tylko użytki rolne, ale również tereny z zabudowaniami, i to nie tylko gospodarczymi, wchodzącymi w skład majątku o charakterze rolniczym. Dla tworzenia wymienionych w art. 1 dekretu ośrodków przejmowane były zabudowania, w tym pałace, dwory czy wille, z reguły położone w parku, stanowiące przed przejęciem na własność państwa tzw. ośrodek majątku, będący siedzibą jego właściciela. Za taką definicją nieruchomości ziemskiej przemawia również treść art. 6 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Organ stanął na stanowisku, iż zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, orzekanie w sprawach czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e należy w pierwszej instancji do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich. Przepis ten jasno stanowi, iż wojewódzki urząd ziemski (obecnie wojewoda) orzekał o całej nieruchomości, nie zaś o jej części. Jeśli strona kwestionowała, iż nieruchomość ziemska, której była właścicielem, niesłusznie przeszła na własność Państwa z mocy prawa, musiała udowodnić, iż nieruchomość ta nie spełniała norm obszarowych, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit e dekretu. Strona ubiegająca się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w tymże przepisie - stosownie do § 6 rozporządzenia - powinna przedłożyć wojewódzkiemu urzędowi ziemskiemu dowody stwierdzające dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, a w braku takich dowodów zwrócić się do wojewódzkiego urzędu ziemskiego o sporządzenie dowodów pomiarowych na swój koszt. Zdaniem organu z przepisu tego wynika, iż tylko w przypadku kwestionowania całego obszaru przejętej nieruchomości, można było domagać się jej wyłączenia spod przejęcia na cele reformy rolnej. Przepis ten nie dopuszczał natomiast możliwości kwestionowania prawidłowości przejęcia na rzecz Państwa budynków czy też zespołów pałacowo-parkowych. Skoro zatem Wojewoda (...) w decyzji z dnia (...) czerwca 2004 r. stwierdził, iż przedmiotowy zespół pałacowo-parkowy położony w (...), wchodzący w skład majątku M. C. nie podpadał pod przepisy dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, to -zdaniem Ministra - orzekł co do części nieruchomości ziemskiej, nie zaś co do całości, w sytuacji braku przepisu administracyjnego prawa materialnego upoważniającego go do podjęcia takiego rozstrzygnięcia. Spowodować to musiało uchylenie decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję z dnia (...) czerwca 2005 r. M. C. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzuciła organowi naruszenie art. 28 i 29 kpa i art. 64 ust. 2 Konstytucji, a to przez przyjęcie, że firma D. ma przymiot strony w postępowaniu i mogła skutecznie złożyć odwołanie od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez Wojewodę (...), naruszenie § 5 i § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 o przeprowadzeniu reformy rolnej przez błędną wykładnię tych przepisów i przyjęcie, że w ich trybie można orzekać jedynie o całości majątku, a nie o "danej nieruchomości". Skarżąca oceniła, że reforma rolna została przeprowadzona w sposób godzący w podstawowe prawa i wolności człowieka, dlatego zawężająca interpretacja § 5 cytowanego rozporządzenia, stanowiącego jeden ze środków ochrony prawnej obywateli, godzi w te prawa i wolności. Tryb przewidziany w § 5 powołanego rozporządzenia różni się od środków ochrony prawnej przewidzianych w prawie cywilnym i nie wyklucza drogi postępowania przed sądami powszechnymi. Ten środek ochrony prawnej, stanowiący gwarancję proceduralną, różni się od drogi sądowej chociażby tym, że postępowanie administracyjne jest bezpłatne, a poza tym nie zmierza on bezpośrednio do zaspokojenia żadnego roszczenia cywilnoprawnego. Skarżąca zarzuciła też decyzji naruszenie art. 2 ust 1 lite dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. przez błędną wykładnię pojęcia "nieruchomości ziemskie", sprzeczną z wykładnią przyjętą w Uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990, sygn. akt 3/89 OTK 1990 poz. 26 oraz przez rozszerzającą interpretację celów reformy rolnej, a także naruszenie art. 13 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993, nr 61, poz. 284 ze zm.) przez przeprowadzenie takiej wykładni § 5 powołanego rozporządzenia, która pozbawia stronę środka odwoławczego w stosunku do działań administracji państwowej. Zarzutem zawartym w skardze było także naruszenie art. 107 § 3 kpa przez odniesienie się merytoryczne do uzasadnienia zaskarżonej decyzji organu I instancji, bez odniesienia się do faktów, które organ uznał za uzasadnione oraz niespójność uzasadnienia, w którym z jednej strony organ przyjmując, że zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania, jednocześnie uzasadnia merytorycznie inne, niż w zaskarżonej decyzji rozstrzygnięcie, tak, jakby merytorycznie rozpoznawał sprawę. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wyrokiem z dnia 28 listopada 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie o sygn. IV SA/Wa 1657/05 oddalił skargę na decyzję z (...) czerwca 2005 r. W ocenie Sądu zasadne było stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który uznał, iż w przedmiotowej sprawie decyzja Wojewody (...) - jako organu pierwszej instancji - została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, jako że brak było podstaw do rozpoznania przedmiotowej sprawy w drodze postępowania administracyjnego. Skoro zatem zaistniała przesłanka bezprzedmiotowości postępowania, decyzję organu I instancji należało uchylić i postępowanie administracyjne umorzyć. WSA w Warszawie przyjął, że przewidziana w § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. decyzja może wyłącznie rozstrzygać o tym, czy nieruchomość ziemska podpada pod działanie art 2 ust.1 lit. e dekretu z uwagi na wielkość jej areału, w tym użytków rolnych, a nie ze względu na charakter nieruchomości ("jej ziemskość"). Zatem złożony w rozpoznanej sprawie wniosek o ustalenie, że część nieruchomości ziemskiej położonej w (...), o pow. (...) ha, na której usytuowano zespół pałacowo-parkowy, nie wchodziła w skład majątku ziemskiego podlegającego działaniu dekretu o reformie rolnej i nie mogła być przejęta na własność Skarbu Państwa na podstawie przepisów tego dekretu, jest żądaniem rozstrzygnięcia sporu o prawa rzeczowe, a zatem sporu cywilnego. Zgodnie z art. 2 § 1 i 3 kpc do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych lub Sądu Najwyższego, a także, jeżeli przepisy szczególne nie przekazują ich do właściwości innych organów. Sąd podkreślił, iż drogę postępowania administracyjnego dla rozstrzygania o prawach rzeczowych (własności) ustawodawca przewidział jedynie w § 5 rozporządzenia do nieruchomość ziemskich w zakresie objęcia ich działaniem art. 2 ust 1 lit. e dekretu z uwagi na wielkość powierzchni majątku ziemskiego. Zatem brak jest podstaw do stosowania tego przepisu do rozstrzygania o innych sporach dotyczących praw rzeczowych, w tym do ustalania, że dana nieruchomość z uwagi na swój charakter nie jest nieruchomością ziemską i nie stanowi jej części składowej. Sąd podzielił przy tym postawiony przez skarżącą zarzut niespójności uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia, która miała polegać na tym, iż z jednej strony organ przyjął, że zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania, a z drugiej odniósł się merytorycznie do istoty sprawy, poruszając kwestie zasadności przejmowania danych nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Okoliczność ta nie miała w ocenie WSA w Warszawie znaczenia dla meritum rozstrzygnięcia, a w związku z tym odniesienie się przez Ministra do tych aspektów sprawy stanowiło nieistotne naruszenie art. 107 § 3 Kpa. i nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy. Sąd nie podzielił natomiast zarzutu skarżącej co do braku przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym po stronie D. Sp. z o.o. w C., która wniosła odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji. Podkreślił bowiem, iż sama skarżąca zauważyła, powołując się w tej materii na orzecznictwo NSA, że pojęcie strony jakim posługuje się art. 28 kpa może być wyprowadzone tylko z przepisów prawa materialnego, czyli z normy prawnej, która stanowi podstawę ustalenia uprawnienia lub obowiązku. Zatem w ocenie Sądu interes prawny w sprawie, oprócz spadkobierców właścicieli spornego zespołu pałacowo-parkowego, ma również obecny właściciel nieruchomości, czyli powołana spółka (co m. in. wynika ze znajdującego się w materiale dowodowym sprawy wypisu z rejestru gruntów). Oznacza to, iż organ II instancji uznając odwołanie spółki za dopuszczalne, w konsekwencji rozpoznając je merytorycznie, nie naruszył także art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, stanowiącego iż własność, inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej, jako że po stronie odwołującej się interes prawny wywodzi się właśnie z prawa własności. Wyrokiem z dnia 15 lutego 2007 r. Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. I OSK 546/06, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej M. C., uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 listopada 2005 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania tego Sądu. NSA uznał, że oceniając kwestię możliwości orzekania przez właściwe organy administracji publicznej na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 roku w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 o przeprowadzeniu reformy rolnej, Sąd I instancji w wyroku z 28 listopada 2005 r., a także w licznych wyrokach wcześniejszych, odszedł od jednolitej linii orzeczniczej sądownictwa administracyjnego, jaka ukształtowała się na tle stosowania przepisów § 5 i § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. Rozbieżnością związaną ze stosowaniem przepisu § 5 cyt. rozporządzenia zajął się w wyniku wystąpienia jednego ze składów orzekających NSA, skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uchwale z 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06 wyraził pogląd prawny, zgodnie z którym "przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Jako uzasadnienie takiego stanowiska w przywołanej uchwale NSA zauważył, że norma prawa zawarta w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu powinna być odczytywana w następujący sposób: "na własność Skarbu Państwa, bez żadnego wynagrodzenia w całości przechodzą bezzwłocznie tylko te nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym (mogące być wykorzystane na cele wskazane w art. 1, część druga dekretu), które stanowią własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego, śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni". Takie rozumienie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, jednocześnie określa zakres przedmiotowy, w jakim powinny orzekać na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia wojewódzkie urzędy ziemskie o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów dekretu. Oznacza to, że organ administracji publicznej (a nie sąd powszechny) w trybie tego przepisu powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności wynikające z wykładni uwzględniającej pełne brzmienie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W uzasadnieniu powołanej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wskazał również, iż z zestawienia brzmienia przepisów § 5 i 6 rozporządzenia nie można wyprowadzić jednoznacznego wniosku, że § 5 dotyczyć może wyłącznie orzekania w odniesieniu do powierzchni gruntów jakie obejmuje dana nieruchomość. Obowiązek przedstawienia dowodów stwierdzających dokładny obszar danej nieruchomości "z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju" może przemawiać również i za tym, że chodzi o sprawdzenie oprócz norm obszarowych, także i tego, czy jest to nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym nadająca się do przeznaczenia na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu, na co wskazywałby użyty tam zwrot "użytków każdego rodzaju". To pojęcie jest szersze, gdyż oprócz "użytków rolnych" mieszczą się w nim także inne tereny (grunty) np. nieużytki, rowy, stawy, drogi, place itp. Reasumując NSA uznał za błędny pogląd Sądu I instancji, iż § 5 omawianego rozporządzenia nie mógł stanowić podstawy prawnej do rozpoznania przez organ administracji publicznej wniosku złożonego przez pełnomocnika następców prawnych byłego właściciela - M. C. - o uznanie, że zespół pałacowo-parkowy położony w (...) nie miał charakteru "nieruchomości ziemskiej" i z tego względu nie podpadał pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Takie stanowisko Sądu I instancji NSA uznał ponadto za sprzeczne z art. 13 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, albowiem wskutek takiej wykładni przepisów de facto pozbawiono obywatela skutecznego środka odwoławczego, w sytuacji, w której Państwo - sygnatariusz Konwencji dopuściło się naruszenia praw i wolności tegoż obywatela. Równocześnie NSA jako błędny ocenił zarzut zawarty w skardze kasacyjnej, jakoby Sąd I instancji niezasadnie przyjął, iż Spółce D. Sp. z o.o. przysługiwał w postępowaniu administracyjnym przymiot strony, przez co mogła ona skutecznie złożyć odwołanie od decyzji Wojewody (...). Spółka D. jest obecnie właścicielem nieruchomości, której dotyczy niniejsze postępowanie. Ma zatem nie tylko interes faktyczny, ale i prawny do tego, aby uczestniczyć w postępowaniu administracyjnym mającym za przedmiot stwierdzenie, czy określona część wywłaszczonej nieruchomości, która obecnie jest jej własnością, podlegała, czy też nie podlegała przepisom dekretu o reformie rolnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Stosownie natomiast do art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem materialnym i formalnym obowiązującym w dacie wydania takiej decyzji. Skarga analizowana według wymienionych wyżej kryteriów zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności konieczne jest przywołanie art. 190 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Według tego przepisu sąd administracyjny, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W związku z tym Sąd orzekający w niniejszej sprawie związany był stanowiskiem wyrażonym w wyroku NSA z dnia 15 lutego 2007 r, iż przepis § 5 przywoływanego wyżej rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej może stanowić podstawę orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu. Ponadto, jak wynika z podjętej i przywoływanej w wyroku z 15 lutego 2007 r. uchwały, orzekanie o tym możliwe i konieczne jest nie tylko ze względu na obszar danej nieruchomości, ale też ze względu na funkcję, którą pełniła ona w dacie obejmowania reformą rolną, tzn., związek funkcjonalny z pozostałą częścią (częściami) nieruchomości służącej produkcji rolnej. W końcu możliwe też jest, jak wynika z uchwały NSA, orzekanie o powyższych kwestiach wobec części, a nie tylko całej nieruchomości objętej reformą rolną. Sprawa, w ramach której jest to rozstrzygane, jest sprawą administracyjną, unormowaną przepisami Kpa i kończącą się decyzją administracyjną. Sprawa taka nie jest więc sprawą cywilną w rozumieniu Kodeksu postępowania cywilnego. Abstrahując od formalnego związania wyrokiem z 15 lutego 2007 r. Sąd orzekający w niniejszej sprawie pogląd powyższy podziela. Sąd podziela także pogląd zaprezentowany w skardze, iż stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi narusza art. 13 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993, nr 61, poz. 284 ze zm.), albowiem wskutek takiej wykładni przepisów strona skarżąca pozbawiona została skutecznego środka odwoławczego w sytuacji, w której Państwo - strona Konwencji dopuściło się naruszenia praw i wolności tegoż obywatela. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ocenił, że w postępowaniu administracyjnym kwestia podpadania danej nieruchomości pod przepisy dekretu może być analizowana wyłącznie z punktu widzenia wymaganego dekretem obszaru nieruchomości, a nie z punktu widzenia funkcji mienia lub jego części, tj. jego związku z rolniczym charakterem nieruchomości oraz przydatności do zrealizowania celów reformy rolnej. Co więcej -organ odwoławczy ocenił, że w trybie administracyjnym nie można orzekać, czy jedynie część nieruchomości mogła być objęta reformą rolną uregulowaną przepisami dekretu. Możliwość taka dotyczy, w jego ocenie, jedynie całej nieruchomości. Z wyżej wskazanych powodów, wynikających z przywołanej uchwały NSA, Sąd orzekający poglądu organu odwoławczego nie podziela. Skoro więc sprawa, która była przedmiotem postępowania prowadzonego przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, ma wszelkie cechy sprawy administracyjnej, to uchylenie decyzji organu I instancji oraz umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego z uwagi na jej cywilny charakter ocenione być musi jako nieuprawnione. W związku z tym w dalszym postępowaniu Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zobowiązany będzie rozpatrzyć odwołanie D. Sp. z o.o., która -jak ocenił NSA w wyroku z 15 lutego 2007 r. - ma przymiot strony postępowania administracyjnego. Sąd wskazuje jednak ponownie na przywoływaną wyżej uchwałę NSA i wynikającą z niej konieczność zbadania, czy zespół pałacowo-parkowy położony w (...), gmina (...), powiat (...), działka nr (...) (aktualne oznaczenie), o pow. (...) ha, będący przedmiotem wniosku skarżącej z dnia 9 lutego 2001 r., pozostawał w związku funkcjonalnym z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej. Przypomnieć należy, że organ I instancji takiego wniosku nie stwierdził. Ponownie podkreślić też należy, iż organ odwoławczy nie będzie mógł uznać postępowania za bezprzedmiotowe, o ile oczywiście nie wystąpią inne, niż przywołane w zaskarżonej decyzji, przesłanki takiej bezprzedmiotowości. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "a" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło