I GSK 1071/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec (spr.) Sędziowie Janusz Zajda NSA Marzenna Zielińska Protokolant Jarosław Poturnicki po rozpoznaniu w dniu 10 października 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej V. M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 18 czerwca 2007 r. sygn. akt I SA/Bd 433/07 w sprawie ze skargi V. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. zasądzić od Dyrektora Izby Celnej w T. na rzecz V. M. 1.000 (jeden tysiąc) złotych tytułem częściowego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. odrzucił skargę V. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] kwietnia 2007 r., Nr [...] w przedmiocie długu celnego. W uzasadnieniu postanowienia WSA wskazał, że Naczelnik Urzędu Celnego w B. decyzją z dnia [...] listopada 2006 r., nr [...] stwierdził powstanie długu celnego w stosunku do towaru w postaci samochodu osobowego, uznając za dłużników solidarnych w sprawie V. M. oraz M. J. M. J. wniósł odwołanie od ww. decyzji, natomiast V. M. rozstrzygnięcia tego nie zaskarżyła. Dyrektor Izby Celnej w T. decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r., Nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu celnego I instancji. Na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. wniosła V. M. Sąd stwierdził, że stosownie do art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej: p.p.s.a., skargę wnosi się po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Zdaniem Sądu skoro skarżąca nie zaskarżyła decyzji organu I instancji to tym samy nie wyczerpała instancyjnego toku postępowania, zatem jej skarga na decyzję organu II instancji nie mogła być rozpatrywana. W skardze kasacyjnej od powyższego postanowienia V. M. - domagając się jego uchylenia w całości i zasądzenia zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych – podniosła zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego tj.: - art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. polegającego na przyjęciu, że skarżąca nie wyczerpała środków zaskarżenia przysługujących jej w postępowaniu administracyjnym. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazała, że brała udział obok M. J. w postępowaniu administracyjnym nie tylko w pierwszej instancji, ale także w postępowaniu drugoinstancyjnym - a to wskutek zaskarżenia decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w B. z dnia [...] listopada 2006r. przez współodpowiedzialnego z nią solidarnie za zobowiązanie celne M. J. Podnosiła, że zarówno w decyzji pierwszej jak i drugiej instancji jako strony powołano ją i M. J., oraz że decyzje te zostały doręczone wyżej wymienionym. Zdaniem skarżącej powyższe przesądza, że nieuzasadnione jest twierdzenie WSA w B. jakoby skarżąca nie wykorzystała środków odwoławczych w postępowaniu administracyjnym przed wniesieniem skargi do sądu. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w T. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W jego ocenie skoro skarżąca nie wniosła odwołania od decyzji organu celnego I instancji – to nie wyczerpała przysługujących jej środków zaskarżenia – co, zgodnie z art. 52 § 1 p.p.s.a., nie pozwala na rozpoznanie skargi. Na rozprawie przez Naczelny Sądem Administracyjnym pełnomocnik V. M. wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w kwocie 2.598 złotych przedkładając spis kosztów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. W rozpoznawanej sprawie poza sporem organ celny pierwszej instancji decyzją - skierowaną do V. M. i M. J. - stwierdził powstanie długu celnego, uznając adresatów decyzji za dłużników solidarnych. Organ drugiej instancji - rozpoznając sprawę wobec wniesienia odwołania przez M. J. - ww. decyzję organu pierwszej instancji utrzymał w mocy. W tym stanie rzeczy - z punktu widzenia podstaw, na których oparto skargę kasacyjną, a którymi NSA jest związany (art. 183 § 1 p.p.s.a.) - rozważenia wymaga czy wniesienie odwołania przez jednego z adresatów decyzji (w tym przypadku jednego z solidarnych dłużników długu celnego) i wydanie decyzji (ostatecznej) przez organ odwoławczy oznacza wyczerpanie środków zaskarżenia – w rozumieniu art. 52 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z przywołanym przepisem "Skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie (...)." Dokonując wykładni powyższego unormowania należy mieć na względzie cel wprowadzenia tego rodzaju przesłanki dopuszczalności skargi. Niewątpliwie możliwość poddania działalności administracji publicznej sądowej kontroli nie oznacza prawa sądu do zastępowania organów administracyjnych w podejmowaniu aktów administracyjnych z naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Przemawia to za przyjęciem, że: po pierwsze - samo wniesienie środka zaskarżenia nie jest równoznaczne ze spełnieniem warunku, o którym mowa w art. 52 § 1 p.p.s.a. Wyczerpanie środków zaskarżenia ma miejsce dopiero wówczas, gdy wniesiony środek zaskarżenia zostanie przez organ administracji publicznej rozpoznany. ("Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz"- B.Dauter i in.; Zakamycze, 2006, wyd. II, teza 5). Po drugie - konieczne jest uwzględnienie, że istota dwuinstancyjnego postępowania polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy. Organ odwoławczy ma zatem obowiązek rozpatrzyć sprawę ponownie w jej całokształcie; jego rolą nie jest zaś (jedynie) ocena zasadności odwołania. Uznać zatem trzeba, iż bez względu na to, która za stron postępowania administracyjnego skutecznie wniesie odwołanie od decyzji pierwszoinstancyjnej – dojdzie do wydania w tej sprawie decyzji ostatecznej, podlegającej zaskarżeniu do sądu administracyjnego. W konsekwencji powyższego wymóg wyczerpania środków zaskarżenia, w rozumieniu art. 52 § 1 p.p.s.a., jest spełniony nie tylko gdy rozpoznany zostanie środek zaskarżenia wniesiony przez stronę skarżącą ale także wówczas jeżeli odwołanie od decyzji złożyła inna strona niż wnosząca skargę do sądu. Stanowisko takie – w ocenie składu orzekającego zasługujące na pełną aprobatę - Naczelny Sąd Administracyjny, wyrażał już wielokrotnie (np. wyrok NSA z dnia 27 marca 2007 r., sygn. akt I GSK 1202/06, wyrok NSA z dnia 8 marca 2005 r., sygn. akt OSK 1253/04, LEX nr 189254; wyrok NSA z dnia 4 grudnia 1982 r., sygn. akt SA/Lu 566/84, ONSA 1984/2/116). Za poglądem tym opowiada się też doktryna (vide: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", J.P. Tarno; Wyd. Praw. LexisNexis, Warszawa 2006, str. 146-150 teza 2 i 9; także: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz"; T. Woś i in.; Wyd. Praw. LexisNexis, Warszawa 2005, str. 238, teza 8). Przedstawiona wykładnia celowościowa przepisu nie pozostaje w sprzeczności z jego brzmieniem. Zwrócić bowiem trzeba uwagę, że art. 52 § 1 p.p.s.a. wprowadzając - jako przesłankę dopuszczalności skargi - konieczność wyczerpania środków zaskarżenia (jeżeli służyły skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie) nie wskazuje na wymóg wyczerpania prawem przewidzianych środków zaskarżenia przez skarżącego. Tak więc – wbrew wywodom Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zaprezentowanym w uzasadnieniu zaskarżonego kasacyjnie postanowienia – fakt, że skarżąca nie zaskarżyła decyzji organu pierwszej instancji nie oznacza, że nie doszło do wyczerpania instancyjnego toku postępowania, skoro z uprawnienia tego skutecznie skorzystały pozostałe strony i co doprowadziło do wydania decyzji ostatecznej. Z tych względów skarga kasacyjna - jako oparta na usprawiedliwionych podstawach - zasługiwała na uwzględnienie. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny - działając na podstawie art. 185 § 1 oraz art. 203 § 1 i 207 § 2 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł jak w sentencji. Wyjaśnienia wymaga, że za przypadek "szczególnie uzasadniony" - w rozumieniu przywołanego art. 207 § 2 p.p.s.a. - uznać należy sytuację, gdy wynagrodzenie jest zbyt wysokie w relacji do stopnia zawiłości sprawy jak i nakładu pracy stosownego do sporządzenia skargi kasacyjnej. W świetle powyższego trzeba zauważyć, że choć przedmiotem sprawy jest należność pieniężna (dług celny) to jednak skarga ograniczała się do kwestii dopuszczalności skargi. Z tego względu wnioskowane wynagrodzenie - liczone wg stawek zależnych od wartości przedmiotu zaskarżenia – ocenić należało jako wygórowane. Wzięto też pod uwagę, że druga strona nie przyczyniła się do wadliwego orzeczenia.