II SA/Wa 618/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Protokolant Łukasz Mazur, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku J. S. z dnia 4 stycznia 2007 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ wskazał, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] września 2004 r. J. S. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy od stycznia 2004 r. Organ podniósł, że skarżący w dniu powstania całkowitej niezdolności do pracy, mając 29 lat, posiadał udowodniony łączny okres składkowy wynoszący 1 rok 7 miesięcy i 9 dni. Ponadto wskazał, że pomiędzy okresami zatrudnienia J. S. wystąpiła przerwa od dnia [...] października 1995 r. do [...] kwietnia 2000 r. Prezes ZUS podał również, że ostatni udowodniony okres składkowy wnioskodawcy przypada na dzień [...] kwietnia 2001 r., a całkowita niezdolność do pracy powstała po upływie ponad 2 lat od tego dnia. Reasumując organ stwierdził, że w przypadku J. S. nie stwierdzono szczególnych okoliczności, które spowodowały niespełnienie warunków do renty na zasadach ogólnych. W wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ZUS decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze. zm.), zwanej dalej w skrócie "kpa", utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] stycznia 2007 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. S. podniósł, że decyzja Prezesa ZUS jest dla niego krzywdząca. Powołał się na trudną sytuację materialną oraz wskazał, że jego choroba od co najmniej 10 lat nie pozwalała mu na realizację jego planów dotyczących nauki i pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Dodatkowo organ podniósł, że twierdzenia skarżącego, iż od 10-12 lat jest niezdolny do pracy nie znajdują potwierdzenia. Wskazał również, że ze znajdującej się w aktach sprawy opinii biegłego sądowego nie wynika, aby skarżący był niezdolny do pracy od lat 90-tych, a twierdzenie biegłego, iż skarżący stał się częściowo niezdolny do pracy pod koniec 2002 r. oparte jest jedynie na przypuszczeniach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. W myśl przepisu art. 124 omawianej ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej określone stosuje się przepisy kpa, chyba że ustawa stanowi inaczej. Tak więc Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany również do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 kpa. W niniejszej sprawie Prezes ZUS uchybił wskazanym regułom postępowania, i to w sposób mający istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, bowiem organ nie wyjaśnił okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy z punku widzenia przesłanek z art. 83 ust 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Jak wynika ze znajdującego się w aktach postępowania administracyjnego orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] września 2004 r. skarżący cierpi na [...]. W przedstawionej Sądowi dokumentacji znajdują się także karty informacyjne leczenia szpitalnego, z których wynika, że skarżący był hospitalizowany w Wojewódzkim Samodzielnym [...] w P. od [...] stycznia 2004 r. do [...] stycznia 2004 r. oraz w Klinice [...] w W. od [...] stycznia 2004 r. do [...] marca 2004 r. Z opisów zawartych w tych dokumentach wynika, że skarżący w okresie na kilka lat przed pobytem w szpitalu zaczął ujawniać narastające zaburzenia [...], oraz że okres zachorowania poprzedzało wycofanie się pacjenta z życia społecznego, izolowanie się, zaniedbanie higieniczne. Ponadto do akt została dołączona opinia biegłego neurologa-psychiatry z dnia [...] stycznia 2005 r. dotycząca stanu zdrowia J. S. W opinii tej, na podstawie przeprowadzonego wywiadu chorobowego, stwierdzono, że w latach dziewięćdziesiątych występowały u skarżącego zaburzenia [...], co stało się powodem przerwania studiów, okresów bezczynności oraz zmiany pracy. Według opinii, stan ten stał się szczególnie widoczny w okresie od września 2002 r. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby wskazane okoliczności były przez organ zbadane i ocenione pod kątem spełniania przez skarżącego szczególnych okoliczności, o których mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania powołanego wyżej przepisu uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2000 r. sygn. akt II SA 306/00), przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby. Prezes ZUS pominął podnoszoną przez skarżącego okoliczność, iż jego choroba rozwijała się od 1995 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie zawarto żadnego odniesienia do choroby skarżącego i jej specyfiki, a także nie ustosunkowano się do przytoczonej treści dokumentacji medycznej. W ocenie Sądu, nie można interpretować art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w ten sposób, że dopiero stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy usprawiedliwia brak aktywności zawodowej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Całkowita niezdolność do pracy jest tylko jedną z przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, natomiast ograniczenia aktywności zawodowej mogą być usprawiedliwione przyczynami zdrowotnymi, zmniejszającymi możliwości takiej osoby na rynku pracy (por. wyrok NSA z dnia 24 marca 2003r. sygn. akt II SA 3594/02, Lex nr 142369). Organ nie wziął pod uwagę opisanych wyżej okoliczności, jako ewentualnego usprawiedliwienia krótkiego okresu ubezpieczenia skarżącego oraz występujących w tym okresie przerw. Zdaniem Sądu organ nie wyjaśnił, czy nienabycie przez J. S. uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie, nastąpiło na skutek szczególnych okoliczności. Rozpoznając sprawę ponownie, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powinien w sposób wyczerpujący zebrać, a następnie wnikliwie rozpatrzyć materiał dowodowy pod kątem szczególnych okoliczności, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, z uwzględnieniem poczynionych przez Sąd uwag. W szczególności konieczne będzie ustalenie czy wnioskodawca w okresie poprzedzającym datę stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy przez lekarza orzecznika ZUS, tj. [...] września 2004 r., był w stanie podejmować pełną aktywność zawodową w związku z rozwijającą się chorobą [...]. Na konieczność takich ustaleń wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 25 stycznia 2006 r. sygn. akt I OSK 1139/05 wydanym na tle zbliżonego stanu faktycznego. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.