II FSK 1571/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zirk-Sadowski, Sędziowie NSA Stefan Babiarz, Jacek Brolik (sprawozdawca), Protokolant Barbara Mróz, po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 3 lipca 2007 r. sygn. akt [...] w sprawie ze skargi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 20 grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w P. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w P. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 3 lipca 2007 r., sygn. akt I SA/Po 199/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddziału Regionalnego w P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 20 grudnia 2006 r., w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. W motywach orzeczenia Sąd wojewódzki wyjaśnił, że postanowieniem z dnia 29 września 2006 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku M. C. i M. C. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 30 stycznia 2006 r. wystawionego przez wierzyciela (KRUS), z tytułu zaległości w składkach na ubezpieczenia społeczne rolników za I,II,III,IV, kwartał 1996 r. należnych od M. C. Orzeczenie to utrzymał (spornym postanowieniem) w mocy Dyrektor Izby Skarbowej, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), a także art. 18 i art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., nr 229, poz. 1954 ze zm.). W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wywiódł, że należności zobowiązanego przedawniły się, zatem nie mogą zostać wyegzekwowane. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., nr 7, poz. 25 ze zm., zwanej dalej u.s.r.), w brzmieniu obowiązującym przed dniem 2 maja 2004 r., nie zawierała odrębnych regulacji dotyczących przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne rolników. W tym zakresie, na podstawie art. 52 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy, należało do przedmiotowych składek stosować odpowiednie przepisy ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Zgodnie z art. 70 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. nr 137 poz. 926 ze zm., zwanej dalej Ordynacja podatkowa), okres przedawnienia wynosił 5 lat, licząc od końca roku, w którym minął termin płatności należności. Z informacji przesłanej przez wierzyciela wynika, że w stosunku do spornych składek nie doszło do przerwania bądź zawieszenia biegu terminu przedawnienia. W związku z powyższym organ uznał, że dochodzone składki przedawniły się z końcem 2001 r. Składki te nie zostały objęte dziesięcioletnim okresem przedawnienia, przewidzianym w art. 41b ust. 1 u.s.r. w obecnym brzmieniu, gdyż terminy ich przedawnienia minęły jeszcze przed wejściem w życie tego przepisu, tj. przed dniem 2 maja 2004 r. Przy tym zgodnie z informacją wierzyciela, składki zostały zabezpieczone hipoteką. W związku z tym obecnie – na podstawie art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, a następnie art. 41b ust. 2 u.s.r. – należności te mogą być dochodzone jedynie z przedmiotu tejże hipoteki. W skardze na powyższe postanowienie KRUS domagał się jego uchylenia wskazując, że art. 70 Ordynacji podatkowej, który stanowił podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, nie miał zastosowania do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 52 ust. 1 pkt 1 u.s.r. (od dnia 1 stycznia 1991 r. do dnia 31 grudnia 1996 r.) do składek tych zastosowanie miały odpowiednio przepisy o zobowiązaniach podatkowych. Z kolei od dnia 1 stycznia 1997 r., wobec zmiany art. 52 u.s.r., kwestię przedawnienia tych należności regulował już art. 35 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 1989 r., nr 25, poz. 137 ze zm.), a następnie, od dnia 1 stycznia 1999 r., art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 137, poz. 887 ze zm.). Po zmianie, od dnia 1 stycznia 2003 r., w/w art. 24 s.u.s., okres przedawnienia należności z tytułu składek uległ przedłużeniu z 5 do 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Wszystkie więc należności składkowe, które nie uległy przedawnieniu przed dniem 1 stycznia 2003 r., podlegają wydłużonemu okresowi przedawnienia. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Oddalając skargę Sąd pierwszej instancji wskazał, że stosownie do art. 52 ust. 1 pkt 1 u.s.r. do składek na ubezpieczenie społeczne rolników, do dnia 2 maja 2004 r., należało stosować przepisy o zobowiązaniach podatkowych. Stosowne przepisy zawarte były kolejno: do dnia 31 grudnia 1997 r. w ustawie z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz. U. z 1993 r. nr 108, poz. 486 ze zm.), a od dnia 1 stycznia 1998 r. w Ordynacji podatkowej. Obie powołane ustawy, odpowiednio w art. 30 ust. 1 i art. 70 § 1, przewidywały pięcioletni okres przedawnienia zobowiązań podatkowych. Wbrew twierdzeniom KRUS, nowelizacja art. 52 ust. 1 pkt 1 u.s.r., dokonana z dniem 1 stycznia 1997 r. na mocy art. 1 pkt 19 ustawy z dnia 12 września 1996 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. nr 124, poz. 585 ze zm.), nie wywołała skutku w postaci zastosowania do oceny przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników regulacji zawartych w ustawie o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, a następnie w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, co oznaczałoby przyjęcie dziesięcioletniego okresu ich przedawnienia. W stanie prawnym, obowiązującym zarówno przed końcem 1996 r., jak i od dnia 1 stycznia 1997 r. do dnia 2 maja 2004 r., na podstawie art. 52 ust. 1 pkt 1 u.s.r. do składek na ubezpieczenie społeczne rolników stosuje się odpowiednio przepisy o zobowiązaniach podatkowych, co oznacza, że w okres przedawnienia tego rodzaju należności wynosił pięć lat. Dziesięcioletniego okresu przedawnienia nie można jednak, zdaniem Sądu, stosować do należności będących przedmiotem postępowania egzekucyjnego w analizowanej sprawie, gdyż uległy one przedawnieniu przed dniem 2 maja 2004 r. (z końcem 2001 r.). Postępowanie egzekucyjne należało w tym stanie rzeczy umorzyć, co też prawidłowo uczynił organ egzekucyjny. Nie występował już bowiem obowiązek, który uzasadniałby podjęcie i skuteczne prowadzenie egzekucji administracyjnej. Od powyższego wyroku wierzyciel wniósł skargę kasacyjną, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego tj. art. 52 ust. 1 pkt 1 u.s.r. przez niewłaściwe zastosowanie tj. zastosowanie do przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rolników, art. 30 ust. 1- 3 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, art. 70 Ordynacja podatkowa, zamiast art. 35 ust. 3 i 4 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych oraz art. 24 ust. 4 - 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Na tej podstawie strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona wywodziła i argumentowała, jak w skardze skierowanej do Sądu pierwszej instancji. Na rozprawie w dniu 13 listopada 2008 roku przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej w P.wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu. Trafnie podnosi się w skardze kasacyjnej, że art. 52 ust. 1 u.s.r. został zmieniony ustawą z dnia 12 września 1996 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 124, poz. 585 ze zm.), ale nie dostrzega się, jakie było brzmienie tego przepisu po tej zmianie. Otóż w art. 1 pkt 19 tej ustawy zmieniającej ustawodawca postanowił, że "w art. 52 ust. 1 po wyrazach "w sprawach nie uregulowanych w ustawie" dodaje się wyrazy "stosuje się przepisy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, a ponadto". Oznaczało to, że pomimo tej zmiany pozostawał w mocy m. in. ust. 1 art. 52 u.s.r. w brzmieniu "do składek na ubezpieczenie stosuje się odpowiednio przepisy o zobowiązaniach podatkowych". Ustawa zmieniająca weszła w życie pierwszego dnia kwartału rozpoczynającego się po upływie 7 dni od dnia jej ogłoszenia, a skoro ogłoszenie nastąpiło dnia 23 października 1996 r., oznacza to, że weszła ona w życie od dnia 1 stycznia 1997 r. Taki tekst przepisu art. 52 ust. 1 pkt 1 i 2 u.s.r. potwierdza późniejszy opublikowany w Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 tekst jednolity tej ustawy, a mianowicie, że otrzymał on następuje brzmienie: "w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, a ponadto: 1) do składek na ubezpieczenie stosuje się odpowiednio przepisy o zobowiązaniach podatkowych, 2) do przyznawania świadczeń z ubezpieczenia i do ich wypłaty stosuje się odpowiednio przepisy regulujące przyznawanie analogicznych świadczeń przysługujących pracownikom i członkom ich rodzin oraz wypłatę tych świadczeń". Jeżeli zauważy się, że ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników zagadnienie składek regulowała w rozdziale 2 "zakres podmiotowy ubezpieczenia, składki na ubezpieczenie i świadczenia pieniężne z ubezpieczenia", a w istocie tylko kwestie wysokości składki (np. art. 8 ust. 1 i 3, art. 17 ust. 1 i 2) oraz w rozdziale 3 "postępowanie w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczenia" w odniesieniu do terminu płatności składki (art. 40 ust. 1 i 2), to całkowicie niezrozumiały byłby art. 52 ust. 1 pkt 1 u.s.r. rozumiany tak jak przedstawia to skarga kasacyjna, że zagadnienie przedawnienia składek regulować miałby następnie art. 35 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, a dalsze kwestie ustawa o zobowiązaniach podatkowych a od dnia 1 stycznia 1998 r. przepisy działu III ustawy- Ordynacja podatkowa. Taka wykładnia byłaby poza tym sprzeczna z brzmieniem art. 52 ust. 1 pkt 1 u.s.r., który wyraźnie określa, że "a ponadto do składek na ubezpieczenie stosuje się odpowiednio przepisy o zobowiązaniach podatkowych". Oznacza to odesłanie do całości problematyki składek w zakresie nieuregulowanym w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wyrażenie "a ponadto" oznacza w ujęciu językowym "oprócz tego, w dodatku, co więcej" (Słownik języka polskiego, pod. red. M. Szymczaka, Warszawa 1979, t. II, s. 801), a w ujęciu gramatycznym jest przyimkiem złożonym z dwóch przyimków: "po" i "nad" pisanych łącznie, a który oznacza, że coś lub ktoś znajduje się, wznosi się itp. powyżej czegoś, nad czymś (Słownik poprawnej polszczyzny, red. M. Doroszewski, Warszawa 1976, s. 543). Tym samym znaczenia te potwierdzają, że użycie w art. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 1993 r., nr 71, poz. 342 ze zm.) w brzmieniu nadanym temu przepisowi przez art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 12 września 1996 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. nr 124, poz. 585 ze zm.), wyrażenia "a ponadto" oznaczało, że do składek na ubezpieczenie społeczne rolników nie miał w okresie do dnia 2 maja 2004 r. zastosowania art. 35 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 25, poz. 137 ze zm.) regulujący zagadnienie przedawnienia. W konsekwencji zarzuty skargi kasacyjnej o dokonaniu przez Sąd pierwszej instancji niewłaściwego zastosowania w sprawie art. 52 ust. 1 u.s.r., art. 30 ust. 1- 3 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, art. 70 Ordynacji podatkowej, a niezastosowanie art. 35 ust. 3 i 4 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych są błędne i nieuzasadnione. W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.