III SA/Wr 653/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Moskała Sędziowie Sędzia WSA Maciej Guziński Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk (sprawozdawca) Protokolant Jolanta Ryndak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 4 lipca 2007 r. sprawy ze skargi B. Ś. na decyzję Wojewody D. z dnia 24 października 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. oddala skargę; II. zasądza od Skarbu Państwa (kasa tutejszego Sądu) na rzecz pełnomocnika skarżącej adw. K. M. kwotę 292,80 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100 złotych) tytułem zwrotu nieopłaconych kosztów postępowania. B. Ś. wniosła o wymeldowanie W. Ś. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. B. T. [...] we W., twierdząc, że były mąż nie mieszka tam od około pięciu miesięcy. Ponieważ początkowe starania o ustalenie aktualnego miejsca pobytu W. Ś. nie dały rezultatu, Sąd Rejonowy dla W.-Ś., postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2006 r. ustanowił dla niego kuratora, działając na wniosek organu meldunkowego pierwszej instancji, w trybie art. 34 k.p.a. W połowie lipca 2006 r. W. Ś. powrócił jednak do lokalu, w którym jest zameldowany, wymienił w nim zamki w drzwiach, uniemożliwiając tym B. Ś. korzystanie z mieszkania. W toku postępowania oświadczył, że przebywał krótki czas za granicą, a po powrocie stwierdził włamanie byłej żony do lokalu, z którego nigdy nie chciał wymeldować się na stałe. Biorąc pod uwagę przedstawione okoliczności, Prezydent W. wydał w dniu 27 września decyzję Nr [...], w której odmówił wymeldowania, uznając, iż nie zachodzą po temu przesłanki normatywne. Pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie utrzymał w mocy Wojewoda Dolnośląski decyzją z dnia 24 października 2006 r., Nr [...], wydaną po rozpatrzeniu odwołania B. Ś. W uzasadnieniu takiego orzeczenia organ drugiej instancji stwierdził, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki wymeldowania określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych i podkreślił, że – zgodnie z art. 9 ust. 2b tej samej ustawy – ewidencja ludności służy jedynie rejestracji faktu pobytu osoby pod oznaczonym adresem. Zameldowanie nie może być natomiast wykorzystywane do innych celów, zwłaszcza – jak w rozpatrywanym przypadku – do rozwiązywania konfliktów rodzinnych i ustalania praw do spornego majątku byłych małżonków, co należy do kompetencji sądów powszechnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego B. Ś. powołując się na swoją trudną sytuację – poprosiła o pomoc "w sprawie dotyczącej eksmisji byłego męża". Działający – w ramach udzielonego stronie skarżącej prawa pomocy - jej pełnomocnik, w piśmie procesowym z dnia 13 marca 2007 r. wniósł z kolei o uchylenie decyzji Wojewody D. z dnia 24 października 2006 r., jako wydanej z rażącym naruszeniem przepisów postępowania (art. 77 § 1 w związku z art. 6 i 8 k.p.a) i prawa materialnego (art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych). W uzasadnieniu pisma zaakcentowano zwłaszcza naganną postawę W. Ś., co – w świetle zasad współżycia społecznego – uzasadnia ochronę interesu prawnego skarżącej, która nie może korzystać z mieszkania. W odpowiedzi strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. O oddalenie skargi wnioskował również uczestnik postępowania – W. Ś.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zważywszy sposób argumentowania swoich racji przez stronę skarżącą i jej pełnomocnika, silnego podkreślenia wymaga specyficzny zakres kognicji sądów administracyjnych. Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy te sprawują mianowicie wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Sądy administracyjne nie rozstrzygają natomiast merytorycznie spraw. Do ich właściwości nie należą w szczególności sprawy rozpoznawane przez sądy powszechne, a takimi są np. sprawy eksmisyjne, do czego nawiązano w skardze. Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), w tym także na decyzje wydawane przez organy meldunkowe. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c"). Uwzględniając przytoczone zasady weryfikacji dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, iż skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć wydanych w sprawie przez organy meldunkowe obu instancji stanowił bez wątpienia art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (jednolity tekst – Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.), przewidujący możliwość wydania przez organ gminy – na wniosek strony (jak w rozpoznawanym przypadku) lub z urzędu – decyzji "w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się". Z takiego brzmienia cytowanego przepisu wynika, że podstawowymi przesłankami wydania decyzji, o którą wnosiła skarżąca są: 1) fakt opuszczenia miejsca dotychczasowego zameldowania przez osobę podlegającą wymeldowaniu; 2) niewypełnienie przez tą osobę obowiązku dobrowolnego wymeldowania się. Zgodnie z ugruntowaną i jednomyślną w tym zakresie linią orzeczniczą, chodzi przy tym o opuszczenie, które nosi znamiona dobrowolności i trwałości (por. np. pierwszą tezę wyroku NSA z dnia 7 grudnia 2005 r., II OSK 302/05). Tymczasem w niniejszej sprawie nie mogło być w ogóle mowy o fakcie dobrowolnego i trwałego opuszczenia przez W. Ś. lokalu, w którym został on zameldowany. Za przyjęciem odmiennego poglądu nie może w szczególności przemawiać kilkumiesięczny pobyt za granicą i to bez zgłoszenia tego wyjazdu organom celnym, stosownie do obowiązku wynikającego z art. 15 ust. 3 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Jak trafnie zauważył NSA w drugiej tezie przywołanego już wcześniej wyroku, zaniechanie wykonania wspomnianej powinności "... nie ma żadnego wpływu na ustalenie przesłanek z art. 15 ust. 2 tej ustawy do wymeldowania z pobytu stałego. Wyjazd za granicę nie jest bowiem równoznaczny z opuszczeniem dotychczasowego miejsca pobytu stałego, uzasadniającym wymeldowanie". Tym bardziej w wypadku, gdy – jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie – chodzi wyłącznie o okresowy pobyt za granicą, po którym osoba wraca do miejsca zameldowania, deklaruje, że nigdy nie miała zamiaru opuszczania tego miejsca, a jej zachowanie jednoznacznie dowodzi takiego właśnie zamiaru. Konkludując tę część wywodu należy dobitnie podkreślić, iż wobec braku przesłanek, o których mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, organy meldunkowe zasadnie odmówiły wymeldowania. Dokumentacja sprawy dowodzi silnego skonfliktowania byłych małżonków. Również ta okoliczność nie miała jednak żadnego znaczenia dla niewadliwego załatwienia sprawy przez organy meldunkowe. Słusznie bowiem zwrócił uwagę Wojewoda D., że – w myśl art. 9 ust. 2b wielokrotnie już przywoływanej ustawy z 1974 r. – "Zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu". Skoro w czasie podejmowania przez organy meldunkowe obu instancji kwestionowanych decyzji W. Ś. przebywał w spornym lokalu, jego tam zameldowanie "potwierdzało" ów fakt, co odpowiadało celowi określonemu w ostatnio cytowanym przepisie. Postępowanie wszczęte wnioskiem B. Ś. nie mogło natomiast służyć rozwiązaniu konfliktów istniejących między stronami. Spory majątkowe między byłymi małżonkami, w tym także kwestia dopuszczenia wnioskodawczyni do posiadania lokalu, którego jest najemcą, podlegają bowiem kognicji organów ścigania oraz sądów powszechnych. Pozostają więc poza ramami kompetencji organów administracji publicznej i sądów administracyjnych. Skoro zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, skargę należało oddalić, kierując się dyspozycją art. 151 p.p.s.a., czemu Sąd dał wyraz w pkt. I wyroku. Orzeczenie pomieszczone w pkt. II znajduje natomiast oparcie w art. 244 § 2 i art. 250 p.p.s.a., w związku z § 19 i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).