I SA/Wa 1929/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Nowicka Sędziowie WSA Daniela Kozłowska asesor WSA Tomasz Wykowski (spr.) Protokolant Anna Jurak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lipca 2007 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego. 1. oddala skargę, 2. zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat J. P. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w W. przy ulicy [...], tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy), w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy). I SA/Wa 1929/06 U Z A S A D N I E N I E Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2006 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] lipca 2006 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na zakup leków, środków higieny osobistej oraz na pokrycie kosztów przejazdu. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji SKO wskazało, co następuje. Decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. Prezydent Miasta W. orzekł o odmowie przyznania zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na zakup leków, środków higieny osobistej oraz na pokrycie kosztów przejazdu. W uzasadnieniu szczegółowo opisano przesłanki wydania decyzji odmownej. Jak ustalono w toku postępowania żona wnioskodawcy zabezpiecza jego podstawowe potrzeby bytowe, opłacając świadczenia za mieszkanie, lekarstwa, żywność i środki higieniczne. Nadto obydwoje małżonkowie dokonali wspólnego rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 r. Opisano szereg przejawów braku współdziałania wnioskodawcy z pracownikami socjalnymi. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł S. W., wnosząc o uchylenie decyzji. Rozpatrzywszy odwołanie, SKO wskazało, co następuje. Zgodnie z art.11 ust.2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz.593 z późn.) brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej (...) mogą stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. O braku współdziałania skarżącego z Ośrodkiem Pomocy Społecznej ("OPS") świadczą m.in. następujące udokumentowane w aktach zdarzenia: - niezgłoszenie się na zorganizowane w OPS w dniu [...] stycznia 2006 r. spotkanie z żoną w celu omówienia kwestii spornych w zakresie ponoszenia kosztów utrzymania, - niezgłoszenie się na zorganizowane przez OPS spotkanie z [...] w dniu [...] marca 2006 r. w celu zdiagnozowania zgłaszanej przemocy w rodzinie, - uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przez pracowników OPS w dniu [...] czerwca 2006 r. z zagrożeniem zatrzymania w mieszkaniu oraz odebraniem sporządzonego kwestionariusza wywiadu środowiskowego, - brak aktywności w poszukiwaniu pracy, przejawiający się w jedynie dwukrotnej wizycie w Klubie Pracy. Analiza wszystkich dowodów zgromadzonych w sprawie: z jednej strony dokumentacji sporządzonej przez pracowników OPS, wywiadu środowiskowego z I. W. oraz pism Policji, a z drugiej strony licznych pism, zażaleń i odwołań, składanych przez skarżącego prowadzi do nieodpartego wniosku, iż to wnioskodawca mija się z prawdą w swoich twierdzeniach. Trudno byłoby, mając na uwadze względy zdrowego rozsądku, uznać za wiarygodną sytuację, że wszyscy pracownicy OPS Dzielnicy [...] świadomie tworzą dokumenty niezgodne ze stanem faktycznym i złośliwie pomawiają petenta o zachowania, których się nie dopuścił, a nadto żona odmawia zaspokajania jego elementarnych potrzeb i stosuje przemoc psychiczną. Sytuacja taka byłaby niemożliwa do wytłumaczenia, uwzględniając fakt, że w innych sprawach rozpoznawanych przez SKO inni klienci OPS Dzielnicy [...] nie zgłaszają tego rodzaju zarzutów pod adresem pracowników OPS. Z pism Policji wynika, iż osobą zgłaszającą awantury domowe była żona wnioskodawcy. W tej sytuacji decyzję organu I instancji uznać należało w ocenie SKO za prawidłową a odwołanie wnioskodawcy za niezasługujące na uwzględnienie. Skargę na decyzję SKO wniósł S. W., podnosząc, co następuje. SKO nieprawidłowo przytoczyło treść wniosku skarżącego z dnia [...] czerwca 2006 r., gdyż nie postulował w nim o przyznanie zasiłku celowego specjalnego, natomiast wnosił, co zostało pominięte przez SKO o udzielenie pomocy w pozyskaniu środków na zakup wyżywienia i pokrycie kosztów przejazdów w celu poszukiwania pracy. Małżonka nie opłaca świadczeń za mieszkanie. Gwarancje małżonki składane pracownikom OPS, iż zapewnia skarżącemu fundusze na zakup wyżywienia, środków higieny osobistej oraz na przejazdy w celu poszukiwania pracy są równie nieprawdziwe. Nieobecność skarżącego na spotkaniu w dniu [...] stycznia 2006 r. oraz na spotkaniu z [...] w dniu [...] marca 2006 r. została przez skarżącego wyjaśniona w postępowaniu administracyjnym. Ponadto skarga obszernie relacjonuje wymianę korespondencji pomiędzy skarżącym a organami w toku postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sąd rozpoznał skargę na decyzję SKO na tej podstawie, iż sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolowanie działalności administracji publicznej pod kątem jej zgodności z prawem (art.1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. z dnia 20 września 2002 r., Nr 153, poz.1269). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3§2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz.1270 – zwanej dalej "p.p.s.a."). Skargę należało oddalić, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu obowiązującemu w dacie jej wydania. Zgodnie z art.41 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Podkreślić należy, iż treść przepisu w sposób niemogący budzić wątpliwości przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Może on być przyznany "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe (wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2006 r., sygn. akt I OSK 777/05, publ. LEX nr 194414). Z materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby taki uzasadniony przypadek wystąpił. Podkreślić bowiem należy, iż skarżący posiada środki utrzymania w postaci dochodów żony. Przyjęcie przez organy, iż dochód żony skarżącego I. W. stanowi zarazem dochód rodziny a zatem w odpowiedniej części także dochód samego skarżącego było całkowicie uzasadnione, zważywszy na to, iż skarżący pozostaje z I. W. w związku małżeńskim, zamieszkując razem z nią i dziećmi we wspólnym gospodarstwie domowym. Miesięczny dochód uzyskiwany przez żonę skarżącego wynosi [...] zł, co oznacza, iż miesięczny dochód na osobę w rodzinie wynosi [...] zł, a zatem przekracza kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, wskazane w art.8 ust.1 pkt 2 ustawy. Podkreślić należy, iż wykazywane przez skarżącego ewentualne zaległości, czy też opóźnienia w regulowaniu przez żonę skarżącego opłat za mieszkania, itp. nie mogą podważyć tezy, iż utrzymuje ona rodzinę. W związku z twierdzeniami skarżącego, iż żona odmawia finansowania jego usprawiedliwionych potrzeb bytowych wskazać należy, iż zgodnie z art.23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz.59 z późn.zm.) małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. O ile zatem skarżący utrzymuje, iż jego współmałżonek z obowiązków tych (w szczególności z obowiązku wzajemnej pomocy) się nie wywiązuje, winien rozważyć ewentualność ich egzekwowania w postępowaniu przed sądem powszechnym. Jednocześnie w ocenie Sądu przeciwko uznaniu, iż w sprawie zachodzą okoliczności szczególne, uzasadniające przyznanie skarżącemu specjalnego zasiłku celowego przemawia fakt, iż nie podejmuje on skutecznych działań na rzecz znalezienia zatrudnienia, pozostając bez pracy od [...] lat. W ocenie Sądu nie zasługują na wiarę wyjaśnienia skarżącego, legitymującego się wyższym wykształceniem technicznym (i licznymi kwalifikacjami – str. [...] wywiadu środowiskowego z [...] i [...] marca 2006 r.), iż znalezienie pracy nie było w tym okresie możliwe. Uznać bowiem należy, iż o ile znalezienie zatrudnienia byłoby dla skarżącego istotnie celem priorytetowym, to w przeciągu tak długiego okresu byłby go w stanie zrealizować nawet w obliczu trudnej sytuacji na rynku pracy (podejmując choćby pracę wymagającą niższych kwalifikacji zawodowych niż przez skarżącego posiadane). Niezależnie od powyższych okoliczności wskazać należy, iż konstatacja organów obu instancji orzekających w sprawie, iż skarżący nie wykazuje woli konstruktywnej współpracy w celu rozwiązania jego problemów jest w pełni uzasadniona. Podkreślenia wymaga, iż ustawa o pomocy społecznej zakłada, iż zadaniem organów pomocy społecznej nie jest (poza przypadkami szczególnymi) trwałe wyręczanie strony w zaspakajaniu jej potrzeb bytowych ale udzielanie jej pomocy po to, aby jak najszybciej była w stanie potrzeby te zaspakajać samodzielnie (aktywizacja). Zgodnie zatem z art. 2 ust.1 ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie z art. 3 ust.2 ustawy zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Jest rzeczą oczywistą, iż realizacja powyższych założeń wymaga aktywnej współpracy osoby zainteresowanej. Wagę powyższego zaakcentował ustawodawca w art.11 ust.2 ustawy, stanowiąc, iż brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Brak należytego współdziałania osoby zainteresowanej z pracownikami pomocy społecznej wystąpi m.in. wtedy, gdy zainteresowany zajmuje wobec organu pomocy społecznej postawę roszczeniową, odnosi się krytycznie do wszystkich, czy też do większości działań organu, poddaje w wątpliwość ich sensowność, żąda wyręczenia go w rozwiązaniu jego problemów. Powyższe elementy dało się zaobserwować w postępowaniu skarżącego. Poza omówionym powyżej niedostatecznym zaangażowaniem skarżącego w poszukiwanie pracy podkreślić należy m.in. brak podejmowania samodzielnych prób rozwiązania konfliktu z żoną (żądanie od organu, aby to on prowadził różnego rodzaju negocjacje z żoną – k. [...], k. [...], k. [...] akt administracyjnych) oraz negatywne ustosunkowanie się skarżącego do proponowanych przez organ konsultacji psychologicznych (k. [...], k. [...], k. [...] akt administracyjnych). Ponadto nie sposób uznać za trafne twierdzenia skargi, iż wniosek skarżącego z dnia [...] marca 2006 r., wszczynający postępowanie administracyjne w sprawie został błędnie zinterpretowany (skarżący twierdzi, iż nie chodziło mu o przyznanie specjalnego zasiłku celowego). Twierdzeniu temu przeczy literalne brzmienie pisma ("Uprzejmie proszę o przyznanie zasiłku celowego specjalnego na zakup leków, wyżywienia, środków higieny osobistej oraz na pokrycie kosztów przejazdów") . Biorąc pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, decyzje organów obu instancji uznać należy za prawidłowe. Z powyższych przyczyn Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.151 p.p.s.a.