III SA/Lu 217/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak,, Sędzia NSA Maria Wieczorek (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Adam Traczyk, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 6 lipca 2007 r. sprawy ze skargi B. D. na uchwałę Rady Gminy z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego oddala skargę. Rada Gminy zaskarżoną uchwałą z dnia [...] nr [...] w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego na podstawie art. 190 ust. 1 pkt 1a, ust. 2 i 4 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (Dz. U. z 2003 r. nr 159, poz. 1547 ze zmianami) i art. 2 ustawy z dnia 22 lipca 2006 r. o zmianie ustawy Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw oraz ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 146, poz. 1055), w związku z art. 24h ust. 1 i 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 ze zmianami) stwierdziła wygaśnięcie mandatu radnego B. D. z powodu niezłożenia w terminie określonym wart. 24h ust. 4 ustawy o samorządzie gminnym oświadczenia o swoim stanie majątkowym. Wykonanie uchwały powierzono Wójtowi Gminy. Po uprzednim wezwaniu rady do usunięcia naruszenia jego interesu prawnego i uzyskaniu odpowiedzi negatywnej B. D. wniósł na uchwałę Rady Gminy z dnia [...] nr [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, powołując się na tylko dwudniowe opóźnienie w złożeniu oświadczenia o swoim stanie majątkowym. Oświadczenie to złożył w dniu [...] grudnia 2006 r. podczas sesji Rady Gminy. Na sesji tej - w celu podjęcia zaskarżonej uchwały - zmieniono porządek obrad. W skardze skarżący powołał również wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2007 r. sygn. akt K 8/07 (Dz. U. nr 48, poz. 327). W odpowiedzi na skargę Rada Gminy reprezentowana przez Przewodniczącego Rady Gminy wniosła o oddalenie skargi, wskazując, że na pierwszej sesji Rady Gminy w dniu [...] listopada 2006 r. nowo wybrani radni Rady Gminy, w tym i B. D., złożyli ślubowanie. W świetle art. 24h ust. 4 zd. 1 w związku z ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym skarżący powinien był złożyć oświadczenie majątkowe przewodniczącemu rady gminy do dnia [...] grudnia 2006 r. Zgodnie z art. 190 ust. 1 pkt 1a ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (Dz. U. z 2003 r. nr 159, poz. 1547 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dniu podjęcia zaskarżonej uchwały, niezłożenie przez radnego w terminie oświadczenia majątkowego skutkowało wygaśnięciem z mocy prawa posiadanego przez tego radnego mandatu radnego. Wobec tego, że skarżący powyższej czynności w terminie nie dokonał, na sesji w dniu [...] grudnia 2006 r. Rada Gminy zaskarżoną uchwałą stwierdziła wygaśnięcie mandatu radnego. W związku z wygaśnięciem mandatu radnego B. D. Wojewoda zarządzeniem nr [...] z dnia [...] stycznia 2007 r. zarządził przeprowadzenie w dniu [...] marca 2007 r. wyborów uzupełniających do rady Gminy. W wyborach uzupełniających, które odbyły się [...] marca 2007 r., mandat radnego Rady Gminy uzyskała J. S. W ocenie rady gminy z przedstawionego stanu faktycznego bezspornie wynika, że zaskarżona uchwała podjęta została w zgodzie z obowiązującym wówczas stanem prawnym, czego dowodem jest pismo Wojewody z dnia [...] stycznia 2007 r. Ponadto w odpowiedzi na skargę podano, że po przeprowadzeniu w dniu [...] marca 2007 r. wyborów uzupełniających do rady Gminy liczba radnych Rady Gminy wynosi 15 i jest zgodna z ilością radnych określoną przez ustawodawcę w art. 17 pkt 1 ustawy o samorządzie gminnym. Uchylenie w tej sytuacji zaskarżonej uchwały zwiększyłoby liczbę radnych Rady Gminy do 16. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jako niezasadna podlega oddaleniu. Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta obejmuje między innymi badanie zgodności z prawem aktów prawa miejscowego oraz innych aktów organów jednostek samorządu terytorialnego, podejmowanych w sprawach z zakresu administracji publicznej (art. 3 § 2 pkt 5-6 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W świetle art. 24h ust. 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 ze zm.) w związku z art. 190 ust. 1 pkt 1a ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (Dz. U. z 2003 r. nr 159, poz. 1547 ze zm.) w brzmieniu na dzień podejmowania zaskarżonej uchwały - w sytuacji gdy radny nie złożył pierwszego oświadczenia majątkowego w terminie 30 dni od dnia złożenia oświadczenia, następowało wygaśnięcie mandatu tego radnego. Stan faktyczny jest w tej sprawie bezsporny: na sesji Rady Gminy w dniu [...] listopada 2006 r. radny B. D. złożył ślubowanie. Oświadczenie majątkowe złożył na sesji Rady Gminy w dniu [...] grudnia 2006 r. Zgodnie z art. 24h ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym radny, wójt, zastępca wójta, sekretarz gminy, skarbnik gminy, kierownik jednostki organizacyjnej gminy, osoba zarządzająca i członek organu zarządzającego gminną osobą prawną oraz osoba wydająca decyzje administracyjne w imieniu wójta są obowiązani do złożenia oświadczenia o swoim stanie majątkowym (oświadczenia majątkowego); oświadczenie majątkowe dotyczy ich majątku odrębnego oraz majątku objętego małżeńską wspólnością majątkową. W myśl art. 24h ust. 3 i 4 ustawy o samorządzie gminnym radny (...) składa pierwsze oświadczenie majątkowe przewodniczącemu rady gminy w terminie 30 dni od dnia złożenia ślubowania. Do dnia 18 marca 2007 r. obowiązywał przepis art. 190 ust. 1 pkt 1a ustawy Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw, stosownie do którego wygaśnięcie mandatu radnego następuje wskutek niezłożenia w terminach, określonych w odrębnych przepisach, oświadczenia o swoim stanie majątkowym (...). Wygaśnięcie mandatu radnego jest stwierdzane przez radę w drodze uchwały, najpóźniej w 3 miesiące od wystąpienia przyczyny wygaśnięcia mandatu (art. 190 ust. 2 cyt. ustawy). Z powyżej przytoczonego przepisu wynika więc jednoznacznie, że jedną z przesłanek wygaśnięcia mandatu radnego jest niezłożenie przez radnego w terminie 30 dni od dnia złożenia ślubowania pierwszego oświadczenia majątkowego. Wygaśnięcie mandatu następuje z mocy prawa na skutek zaistnienia okoliczności powodującej to wygaśnięcie. Stwierdzenie w drodze uchwały rady wygaśnięcia mandatu radnego ma charakter deklaratoryjny. Skoro zatem radny nie złożył w terminie oświadczenia majątkowego, czym wypełnił przesłankę art. 190 ust. 1 pkt 1a ustawy Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw, to późniejsze złożenie takiego oświadczenia nie prowadzi do restytucji stanu poprzedniego, albowiem ordynacja wyborcza nie zna instytucji przywrócenia czy "odrodzenia" mandatu, który, zgodnie z prawem, wygasł. Termin dla B. D. na złożenie oświadczenia majątkowego przewodniczącemu rady gminy upłynął z dniem [...] grudnia 2007 r. W terminie tym skarżący oświadczenia nie złożył, czym wypełnił przesłankę samoistnego wygaśnięcia mandatu radnego uzasadniającą wydanie deklaratoryjnej uchwały przez radę gminy w przedmiocie stwierdzenia mandatu radnego. Fakt uznania przepisu art. 190 ust. 1 pkt 1a Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2007 r. sygn. akt K 8/07 (Dz. U. z 2007 r. nr 48, poz. 327) za niezgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie może mieć wpływu na wygaśnięcie z mocy samego prawa mandatu radnego na skutek zaistnienia przesłanki określonej w art. 190 ust. 1 pkt 1a ustawy Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw przed wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Utrata mocy obowiązującej norm uznanych za niekonstytucyjne następuje bowiem z datą ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw, co w konsekwencji oznacza, że skutków orzeczenia nie można rozciągać na wcześniejsze sytuacje. Do upływu terminu utraty mocy przepisu uznanego za niezgodny z Konstytucją, tj. w przedmiotowej sprawie do daty ogłoszenia wyroku trybunału, przepis taki zachowuje moc obowiązującą, zatem musi być przestrzegany i stosowany przez wszystkich jego adresatów. Jak podniósł Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z dnia 14 marca 2005 r. (sygn. akt FPS 4/04, opubl. ONSAiWSA 2005/3/50) wyroki Trybunału Konstytucyjnego mogą być dzielone na afirmatywne (stwierdzające konstytucyjność), te mają charakter deklaratoryjny, oraz negatywne (stwierdzające niekonstytucyjność zakwestionowanego aktu prawnego). Co do orzeczeń stwierdzających niekonstytucyjność wskazuje się, że mają one charakter konstytutywny, albowiem od momentu wejścia orzeczenia w życie dotychczasowa norma prawna przestaje być regułą powinnego zachowania. W zakresie, w jakim wyroki te stwierdzają niezgodność aktu z Konstytucją, bezpośrednim skutkiem jest utrata przez akt mocy obowiązującej. Orzeczenie o niekonstytucyjności ma charakter konstytutywny i jako zdarzenie prawne, powoduje następstwa w postaci zmiany stanu prawnego. Tym samym, z dniem ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego K 8/07, tj. z dniem 19 marca 2006 r. (Dz. U. z 2007 r. nr 48, poz. 327), art. 190 ust. 1 pkt 1a Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw utracił obowiązującą moc, co oznacza, że na dzień wydania uchwały nr [...] z dnia [...] grudnia 2006 r. przez Radę Gminy obowiązywał przepis uzasadniający stwierdzenie wygaśnięcia mandatu radnego w sytuacji niezłożenia przez niego w terminie oświadczenia majątkowego. Podkreślenia wymaga także dodatkowy, występujący na dzień orzekania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie element stanu faktycznego. Po przeprowadzeniu w dniu [...] marca 2007 r. wyborów uzupełniających do Rady Gminy skarżący nie uzyskał mandatu radnego. Uzyskała go J. S. Liczba radnych Rady Gminy wynosi 15 i jest zgodna z ilością radnych określona przez ustawodawcę w art. 17 pkt 1 ustawy o samorządzie gminnym (k. [...] akt sądowych). Kwestia charakteru i skuteczności orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niezgodność przepisów ustaw z konstytucją - nie są rozstrzygnięte wprost w Konstytucji i nie są postrzegane jednolicie w doktrynie i orzecznictwie. W stanie faktycznym sprawy uznać należy skuteczność orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego ex nunc, tj. od chwili wejścia w życie orzeczenia o niekonstytucyjności art. 190 ust. 1 pkt 1 a cyt. wyżej Ordynacji wyborczej do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw. Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie znane jest odmienne stanowisko, wyrażone w jednym z orzeczeń Naczelnego .Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 23 lutego 2006 r., II OSK 1403/05, Wokanda 2006/5/35), sprowadzające się do stwierdzenia, że sąd może odmówić zastosowania przepisu rozporządzenia niezgodnego z Konstytucją również w okresie odroczenia utraty mocy obowiązującej tego przepisu orzeczonej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Pogląd ten dotyczy bowiem zagadnienia konstytucyjności aktu podustawowego. W świetle powyższego należy stwierdzić, że uchwałę Rady Gminy z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] podjęto w zgodzie z obowiązującymi na dzień jej wydania przepisami obowiązującego prawa. Skarga B. D. natomiast podlega oddaleniu. Z omówionych powyżej względów działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł o oddaleniu skargi B. D. na uchwałę Rady Gminy z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego.