III SA/Wa 4321/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Małgorzata Jarecka, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.), Sędzia WSA Jakub Pinkowski, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi Z. P. i W. P. na postanowienie Minister Finansów z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie w sprawie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza nieważność postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] czerwca 2003 r. nr [...], 3) stwierdza, że postanowienia wymienione w punkcie 1) i 2) nie mogą być wykonane w całości. 1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2006 r. wydanym na podstawie art. 59 w związku z art. 58 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz.1071, z późn. zm.), dalej powoływana jako "k.p.a." oraz art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz.1954, z późn. zm.) Minister Finansów po rozpatrzeniu wniosku Z. i W. P. z dnia 27 lipca 2005 r. o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] lutego 2003 r. odmówił przywrócenia terminu. 2. Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, iż postanowieniem z dnia [...] lutego 2003 r. Dyrektor Izby Skarbowej w K. oddalił skargę na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego, błędnie pouczając skarżących o przysługującej skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego, podczas gdy zgodnie z art. 54 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, na postanowienie o oddaleniu skargi na czynności egzekucyjne przysługiwało zażalenie do Ministra Finansów. 3. Strony sugerując się błędnym pouczeniem wniosły skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie. 4. Dyrektor Izby Skarbowej w K. na etapie odpowiedzi na skargę, postanowieniem z dnia [...] czerwca 2003 r. sprostował z urzędu oczywistą omyłkę w postanowieniu z dnia [...] lutego 2003 r. i wskazał skarżącym, iż na postanowienie oddalające skargę na czynności egzekucyjne przysługuje zażalenie do Ministra Finansów w terminie siedmiu dni od daty jego otrzymania. W postanowieniu o sprostowaniu oczywistej omyłki wskazał, iż siedmiodniowy termin do wniesienia zażalenia na postanowienie w sprawie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne będzie liczony od dnia otrzymania postanowienia z dnia [...] czerwca 2003 r. 5. W dniu 27 lipca 2005 r. skarżący zwrócili się do Ministra Finansów z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] lutego 2003 r. oddalające skargę na czynności egzekucyjne, wnosząc jednocześnie zażalenie na powyższego postanowienie. 6. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2006 r. Minister Finansów stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zażalenia. 7. W dniu [...] sierpnia 2006 r. Minister wydał również postanowienie odmawiające przywrócenia terminu do złożenia zażalenia na postanowienie oddalające skargę na czynności egzekucyjne. Stwierdził w nim, że wniesienie wniosku o przywrócenie terminu nie jest wystarczającą przesłanką do jego przywrócenia, koniecznym jest bowiem także uprawdopodobnienie przez wnioskodawcę, że nie ponosi on winy w niedochowaniu terminu. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można natomiast mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie dającej się przezwyciężyć. W ocenie organu administracji w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka uprawdopodobnienia braku winy. Minister przyznał, że Dyrektor Izby Skarbowej w K. błędnie pouczył skarżących o przysługującym środku zaskarżenia, ale postanowieniem z dnia [...] czerwca 2003 r. błąd ten został zniwelowany, a siedmiodniowy termin do wniesienia zażalenia na postanowienie oddalające skargę na czynności egzekucyjne był liczony od dnia doręczenia postanowienia o sprostowaniu oczywistej omyłki, tak aby skarżący nie ponieśli negatywnych skutków błędnego pouczenia. Minister Finansów uznał, że skarżący pomimo że otrzymali postanowienie w sprawie sprostowania w dniu 9 czerwca 2003 r., potraktowali je jako niebyłe i nie wnieśli do 16 czerwca 2003 r. zażalenia na postanowienie oddalające skargę na czynności egzekucyjne. 8. Na powyższe postanowienie Ministra Finansów skarżący w dniu 13 września 2006 r. (data stempla pocztowego) wnieśli skargę, żądając uchylenia zaskarżonego postanowienia (skarżący błędnie wskazali nazwę aktu administracyjnego, pisząc, iż skarżą "decyzję Ministra Finansów"), które w ocenie skarżących zostało wydane z naruszeniem prawa i zamykało im drogę do złożenia zażalenia na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K.. Skarżący wskazali, że zgodnie z błędnym pouczeniem o przysługującej skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w terminie złożyli skargę do Sądu, zamiast zażalenia do Ministra Finansów. Dopiero gdy sprawa zawisła przed Sądem i ten zwrócił się do organu administracji o przesłanie akt sprawy, sprostowano postanowienie, wskazując, iż przysługuje na nie zażalenie do Ministra Finansów. Pomimo otrzymanego sprostowania skarżący oczekiwali, że Sąd rozpatrzy skargę lub przekaże sprawę organowi właściwemu, ponieważ w ich ocenie nie mogły toczyć się w sprawie dwa postępowania jednocześnie. Skarżący zarzucili Sądowi i organowi administracji naruszenie art. 6 oraz art. 8 i 9 k.p.a. W ich ocenie, aby skarżący mogli dochodzić swoich praw, wskazane organy powinny poinformować ich o konieczności niezwłocznego wycofania skargi z Sądu i złożenia zażalenia do Ministra Finansów, zgodnie z nowym pouczeniem. Za niewystarczające uznali postępowanie organu administracji, który uznał kwestię za załatwioną przesyłając nowe pouczenie oraz Sądu, który ograniczył swoje działanie do wydania postępowania o odrzuceniu skargi. W wyniku takiego procedowania organów, skarżący ponieśli negatywne konsekwencje wprowadzenia w błąd przez organ administracji, pomimo że działali w przeświadczeniu, że nawet błędne, lecz przez nią niezawinione skierowanie sprawy na drogę sądową nie może doprowadzić do zamknięcia możliwości dochodzenia słusznych praw. 9. Odpowiadając na skargę Minister Finansów powtórzył argumentację przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Ponadto wskazał, iż podnoszona w skardze okoliczność, że wniesienie zażalenia po terminie uwarunkowane było oczekiwaniem na rozpoznanie przez sąd administracyjny uprzednio wniesionej skargi nie mogła zostać uznana jako przesłanka uprawdopodobniająca brak winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej. Strony zostały pouczone o przysługującym im uprawnieniu do złożenia środka zaskarżenia i aby prawidłowo dochodzić swoich praw nie były zobligowane do wycofania skargi z WSA w K.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. 10. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.") lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione, jak również ma prawo uwzględnić jedynie część wniosków skargi. 11. Niniejsza sprawa dotyczy oceny legalności postanowienia Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2006 r. wydanego w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] lutego 2003 r. w sprawie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne. Z akt sprawy wynika, że organ administracyjny wydając postanowienie z [...] lutego 2003 r. nieprawidłowo pouczył skarżących o przysługującym środku zaskarżenia i swój błąd usiłował naprawić przez wydanie w dniu [...] czerwca 2003 r. postanowienia w sprawie sprostowania oczywistej omyłki, zawierającego pouczenie o przysługującym stronie zażaleniu. Zauważyć należy, że Minister odmawiając przywrócenia terminu, w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stwierdził, że błąd polegający na nieprawidłowym pouczeniu strony o przysługujących jej środkach odwoławczych został zniwelowany poprzez wydanie postanowienia prostującego omyłkę i poprzez poinformowanie skarżących, że mogą złożyć zażalenie w terminie siedmiu dni od otrzymania tego postanowienia. Ponieważ skarżący potraktowali postanowienie w sprawie sprostowania "jako niebyłe", organ administracji uznał, że uchybienie terminowi zostało przez nich zawinione. 12. Stwierdzić należy, że postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]czerwca 2003 r., które w ocenie Ministra zniwelowało błąd organu polegający na błędnym pouczeniu strony, jest nieważne. Postanowienie to zostało wydane na podstawie art. 113 § 1 k.p.a. stosownie do którego organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. W ocenie organu błędne pouczenie o środku zaskarżenia stanowi "oczywistą omyłkę". Taka interpretacja powołanego przepisu nie jest dopuszczalna. W wyroku z dnia 10 lutego 1994 r. (sygn. akt SA/Kr 723/93, ONSA 1995, nr 2, poz.65) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że oczywista omyłka w rozumieniu wyżej wymienionego przepisu to widoczne, niezgodne z zamierzonym, niewłaściwe użycie wyrazu, widocznie mylna pisownia, czy też opuszczenie jakiegoś wyrazu. Sąd w niniejszym składzie podziela ten pogląd. Błędne pouczenie co do przysługującego środka zaskarżenia jak i organu, który jest właściwy do rozpoznania tego środka nie podlega trybowi prostowania orzeczenia przewidzianemu w art. 113 k.p.a. Oznacza to, że organ podatkowy wydał postanowienie z dnia [...] czerwca 2003 r. rażąco naruszając przepis art. 113 k.p.a., który w tej sprawie nie miał zastosowania. 13. Podkreślić należy, że ustawodawca przewidział inny tryb naprawienia błędu, którym było obarczone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. oddalające skargę na czynności egzekucyjne. Jest nim uregulowana w art. 111 k.p.a. procedura uzupełnienia i prostowania decyzji. Zgodnie z powołanym przepisem strona może w terminie czternastu dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji zażądać jej uzupełnienia co do rozstrzygnięcia bądź co do prawa odwołania, wniesienia w stosunku do decyzji powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego albo sprostowania zamieszczonego w decyzji pouczenia w tych kwestiach. Podkreślić jednak należy, że postępowanie takie może wszcząć tylko strona i to w przewidzianym w ustawie terminie. W konsekwencji wada aktu administracji polegająca na błędnym pouczeniu o przysługującym stronie prawie do wniesienia środka zaskarżenia, może być naprawiona przez organ administracyjny w formie procesowej, jedynie gdy strona o to wystąpi, a nie z urzędu. Tym samym organ, chcąc - bez stosownego żądania strony - naprawić wadliwość wydanego przez siebie aktu w postaci braku pouczenia o przysługujących środkach zaskarżenia, która to wada nie daje podstaw, co podkreśla się w doktrynie (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 6 zaktualizowane i rozszerzone, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2004, s. 520), do uchylenia tego aktu, powinien skierować do skarżących pismo informujące o błędnym pouczeniu i wskazać właściwy tryb odwoławczy. W niniejszej sprawie postanowienie w sprawie sprostowania pouczenia o środku odwoławczym, organ administracji wydał bez podstawy prawnej, ponieważ skarżący nie złożyli wniosku o przeprowadzenie takiego postępowania. 14. W konsekwencji stwierdzić należy, że błędne pouczenie zawarte w postanowieniu z dnia [...]lutego 2003 r., wobec braku wniosku skarżących o jego sprostowanie, organ administracji powinien ocenić mając na uwadze art. 112 k.p.a., który to przepis ma chronić strony przed skutkami błędu organu. Stosownie do art. 112 k.p.a. w związku z art. 126 k.p.a. błędne pouczenie co do prawa odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. W rozpoznawanym przypadku skarżący zgodnie z pouczeniem wnieśli skargę na postanowienie Ministra do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie, który postanowieniem z dnia [...] czerwca 2005 r. postanowił skargę odrzucić. Zaaprobować należy działanie skarżących, którzy podjęli dalszą próbę obrony swoich interesów i po otrzymaniu w dniu 21 lipca 2005 r. odpisu postanowienia Sądu, w dniu 27 lipca 2005r. złożyli wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K.. Podkreślić należy, iż wprawdzie mylne pouczenie strony nie powinno jej szkodzić, gdy strona zastosowała się do tego pouczenia, lecz nie wpływa ono na bieg terminu do wniesienia środka zaskarżenia, który jest terminem ustawowym i rozpoczyna się od daty ściśle określonej w przepisach. Termin ten nie przedłużyłby się nawet na skutek właściwego pouczenia strony o trybie i terminie złożenia zażalenia. Oznacza to, że w niniejszej sprawie termin ten upłynął siedem dni od otrzymania postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej oddalającego skargę na czynności egzekucyjne i nie przedłużył się na skutek pouczenia strony o trybie jego zaskarżenia postanowieniem z dnia [...] czerwca 2003 r., które wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa. Fakt mylnego pouczenia strony o trybie i sposobie złożenia (...) zażalenia nie wpływa na bieg terminu do wniesienia tego środka, lecz może stanowić podstawę do przywrócenia terminu (patrz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 grudnia 2005 r., sygn. akt I OSK 271/05, LEX nr 188813). Jeśli więc, tak jak w tej sprawie, skarżący działając w oparciu o błędne pouczenie złożyli skargę na wymienione postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej do Naczelnego Sądu Administracyjnego zamiast złożyć zażalenie do Ministra Finansów, Dyrektor Izby Skarbowej powinien skierować do skarżących pismo informujące o błędnym pouczeniu, wskazać właściwy tryb odwoławczy jak również dalszy tok postępowania. W szczególności organ administracji powinien również pouczyć skarżących o możliwości złożenia na podstawie art. 58 k.p.a. prośby o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności, co należało uczynić w terminie siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi. W niniejszej sprawie organy administracji zaniedbały wymienionym obowiązkom, a w konsekwencji nie wypełniły obowiązku nie szkodzenia stronie błędnym pouczeniem i nie wypełniły dyspozycji art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. 15. Jak wynika z akt sprawy skarżący dowiedzieli się o upływie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie oddalające ich skargę na czynności egzekucyjne dopiero w dniu otrzymania postanowienia WSA w K. tj. 21 lipca 2005 r. Skarżący złożyli wniosek o przywrócenie terminu, w terminie siedmiu dni od ustania przyczyny jego uchybienia (27 lipiec 2005 r.), tj. w terminie siedmiu dni od otrzymania postanowienia WSA w K.. Wniosek o przywrócenie terminu Minister Finansów powinien rozpoznać ponownie. Oparcie zaskarżonego postanowienia odmawiającego przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na okoliczności wydania postanowienia w sprawie sprostowania pouczenia i przyjęcie, że termin do złożenia zażalenia upłynął siedem dni od otrzymania tego postanowienia było niedopuszczalne. W konsekwencji organ administracji, nie może też twierdzić, że skarżący nie uprawdopodobnili braku winy w uchybieniu terminowi. Mając na względzie powyższe, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt c) oraz art. 145 § 2 ustawy P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.