II SA/Wa 721/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras, Sędziowie WSA - Ewa Pisula-Dąbrowska, - Janusz Walawski (spraw.), Protokolant - Bartosz Piwoński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi M. D. przedstawicielki ustawowej małoletniej N. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 maja 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 454/06 oddalił skargę M. D. , przedstawicielki ustawowej małoletniej N. B. , na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd stwierdził m.in., że "(...) z akt administracyjnych sprawy wynika, iż P. B. odbywał w latach 1995-1999 karę pozbawienia wolności. W trakcie odbywania tej kary P. B. nie świadczył pracy. W okresie od 7 marca 2001 r. do 28 lutego 2002 r. oraz od 1 kwietnia 2002 r. do chwili zgonu, tj. do dnia [...] czerwca 2002 r. ubezpieczony świadczył pracę. Zgon ubezpieczonego nastąpił wskutek zabójstwa. Ubezpieczony w chwili śmierci nie spełniał warunku posiadania co najmniej 3-letniego okresu składkowego i nieskładkowego. Wskazać należy, iż niewypracowanie przez ojca dziecka wymaganego 3-letniego stażu ubezpieczeniowego, będące wynikiem odbywania przez niego w latach 1995-1999 kary pozbawienia wolności oraz braku zatrudnienia w latach 1999-2001, spowodowanego sytuacją na rynku pracy, nie stanowi, w ocenie Sądu, szczególnych okoliczności, o których mowa w przepisie art. 83 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Odbywanie przez ubezpieczonego kary pozbawienia wolności było spowodowane, co istotne, popełnieniem przez niego przestępstwa, za które kara ta została wymierzona. Nie można zatem uznać, iż brak aktywności zawodowej w okresie odbywania kary pozbawienia wolności był usprawiedliwiony i to niezależnie od tego, czy zakład karny, w którym skarżący karę tę odbywał, proponował skazanemu podjęcie zatrudnienia. Dlatego też nie jest zasadny podnoszony w skardze zarzut niewystąpienia przez Prezesa ZUS, w toku postępowania administracyjnego, z zapytaniem do Zakładu Karnego w Z. o możliwości podjęcia przez ubezpieczonego pracy w okresie odbywania przez niego kary pozbawienia wolności. Okoliczność ta nie ma bowiem wpływu na prawną ocenę sprawy, a kierowanie takiego zapytania należałoby ocenić jako zbędne. Dodać też należy, iż trudności w znalezieniu pracy przez ubezpieczonego w okresie bezpośrednio po zwolnieniu go z zakładu karnego są oczywiste, zważywszy, że pracodawcy kierują się przy doborze pracowników przesłanką karalności (...)". W wyniku złożonej skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 10 stycznia 2007 r. sygn. akt I OSK 127/06 uchylił powyżej określony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. W jego uzasadnieniu podał m.in., że "za uzasadniony trzeba uznać zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że nie zaszły szczególne okoliczności, na skutek których ojciec dziecka nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego (...). Wnioskodawczyni reprezentowana w sprawie przez swą matkę jest osobą całkowicie niezdolną do pracy ze względu na wiek i jest osobą pozostałą po ubezpieczonym. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego spełniony został też warunek, iż nienabycie uprawnień do świadczenia ustawowego przez ojca dziecka nastąpiło wskutek szczególnych okoliczności. Posiadał on co prawda stosunkowo krótki okres składkowy (i nieskładkowy) wynoszący 1 rok 2 miesiące i 4 dni, był jednakże ubezpieczonym w chwili zgonu i gdyby nie nagła śmierć mógłby kontynuować zatrudnienie i spełnić warunki ustawowe (...). W ocenie NSA w okolicznościach tej sprawy przyjąć należy, że przesłanki wymienione w cyt. art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej zostały w tym przypadku spełnione (...). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny (...). Z określenia "związany wykładnią prawa" należy wyprowadzić wniosek, że wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego co do stanu faktycznego sprawy, albowiem ocena ta nie jest wykładnią przepisów prawa (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, str. 268). W pozostałym zakresie jednakże ocena wyrażona przez NSA wiąże sąd rozpoznający sprawy ponownie. Możliwość odstąpienia od zawartej w orzeczeniu wykładni prawa istnieje tylko wtedy gdy: a) stan faktyczny ustalony w wyniku ponownego rozpoznania sprawy uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego nie mają zastosowania przepisy wyjaśnione przez Naczelny Sąd Administracyjny; b) po wydaniu orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego zmieni się stan prawny (J. P. Tarno, dz. cyt. i powołane tam orzeczenie Sądu Najwyższego). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odnosząc przedstawione wyżej rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy nie stwierdził zaistnienia przesłanek umożliwiających odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w wyżej przywołanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Oznacza to, że dalsze rozważania na temat legalności zaskarżonego aktu muszą być prowadzone w oparciu o stanowisko Sądu wyższej instancji. W związku z powyższym Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ ocena legalności zaskarżonego aktu, dokonana stosownie do postanowień art. 184 zdanie pierwsze Konstytucji RP, art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) w związku z art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. 153, poz. 1270 z poźn. zm.), doprowadziła Sąd do wniosku, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została wydana z naruszeniem prawa uzasadniającym usunięcie jej z obrotu prawnego. Należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny w zasadzie przesądził, iż warunki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych do otrzymania renty rodzinnej zostały spełnione, a tym samym konieczne jest stwierdzenie, że Prezes Zakladu Ubezpieczeń Społecznych wydając zaskarżoną decyzję naruszył przepis prawa materialnego. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu odwoławczym Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zobowiązany jest dokonać ponownej merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 132 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.