II FZ 254/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Jan Rudowski po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 kwietnia 2008 r. sygn. akt I SA/Gl 733/07 w zakresie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 30 maja 2007 r. nr (...) w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2008 r., sygn. akt: I SA/GI 733/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił K. B. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 30 maja 2007 r., w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdzono, że sytuacja majątkowa strony jest niewątpliwie bardzo trudna. Wskazano, że otrzymuje ona świadczenie emerytalne w wysokości 727 zł (z uwagi na pomniejszenie go z tytułu egzekucji administracyjnej). Zamieszkuje w lokalu stanowiącym mieszkanie zakładowe oraz jest właścicielem nieruchomości położonej przy ul. W. w O. o wartości oszacowanej w roku 2006 na kwotę 677.500,00 zł, obciążonej hipotecznie na kwotę 134.295,20 zł. Niemniej jednak zdaniem Sądu pierwszej instancji zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w kwocie 100 zł. Jak wynika z informacji zawartej w piśmie z dnia 15 lipca 2007 r., stanowiącym pełnomocnictwo udzielone przez skarżącą radcy prawnemu zamieszkuje ona wraz z synem. Zatem stosownie do przepisu art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jest on zobowiązany do udzielenia jej pomocy finansowej. Sąd pierwszej instancji zwrócił również uwagę na fakt, że skarżąca uiściła wpis od zażalenia na postanowienie w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł, które jest wolne od wpisu, zatem nienależnie uiszczony wpis od tego środka zaskarżenia podlegać będzie zwrotowi. W zażaleniu na postanowienie z dnia 24 kwietnia 2008 r. K. B. wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, ewentualnie (z ostrożności procesowej) o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zwolnienie jej od kosztów sądowych. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca stwierdziła, że jej sytuacja majątkowa jest bardzo trudna, co oznacza, że poniesienie kosztów sądowych może spowodować uszczerbek dla koniecznego jej utrzymania. Wskazała, że zobowiązania pieniężne stanowią dla niej "ogromną kwotę", która wyczerpuje jej możliwości finansowe. Ponadto podniosła, że nie posiada przedmiotów wartościowych, ani żadnych oszczędności, a nieruchomość, której jest właścicielką została zajęta przez organ egzekucji administracyjnej, obciążona hipotecznie i nie może nią dysponować. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest wstanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) Należy wskazać, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przy tym ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. leży na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych w formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z możliwości tej skorzystał Sąd pierwszej instancji wzywając skarżącą do nadesłania dokumentów mogących pomóc w ustaleniu jej sytuacji majątkowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z przedstawionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy informacji oraz przedłożonych dokumentów wynika, że sytuacja finansowa skarżącej nie uzasadnia, jak trafnie stwierdził Sąd pierwszej instancji, przyznania jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Należy zwrócić uwagę, że stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, sytuacja taka nie zachodzi w rozpatrywanej sprawie. Skarżąca posiada bowiem stałe dochody z tytułu renty. Ponadto, jak wynika z materiału dowodowego sprawy (pełnomocnictwo udzielone przez skarżącą radcy prawnemu, pismo o zmianie opłaty abonamentowej) mieszaka on wraz z synem, który stosownie do treści art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zobowiązany jest do udzielenia jej pomocy finansowej. Istotne jest również to, jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, iż skarżąca uiściła wpis od zażalenia na postanowienie w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł, które jest wolne od wpisu (art. 220 p.p.s.a.), zatem nienależnie uiszczony wpis od tego środka zaskarżenia podlegać będzie zwrotowi. Wobec powyższego należy stwierdzić, że skarżąca jest w stanie pokryć koszty postępowania w kwocie 100 zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze fakt, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.