I GZ 151/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janusz Zajda po rozpoznaniu w dniu 11 września 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażaleń B. J. i S. J. na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 31 maja 2007 r.; sygn. akt III SA/Po 65/07 w zakresie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Spedycji Międzynarodowej [...] s.c. w Poznaniu – B. J. i S. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia [...] listopada 2006 r.; nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe; postanawia: 1. oddalić zażalenie B. J.; 2. oddalić zażalenie S. J.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniami z 31 maja 2007 r., wydanymi w sprawie sygn. akt III SA/Po 65/07, odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych B. J. oraz S. J. w sprawie ze skargi B. i S. J., wspólników spółki cywilnej [...] Spedycja Międzynarodowa w Poznaniu, na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z 13 listopada 2006 r., nr [...], którą organ m.in. uchylił decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w Lesznie z 17 stycznia 2005 r. w części dotyczącej wezwania do zapłaty odsetek wyrównawczych i umorzył postępowanie w tym zakresie. W uzasadnieniu obu rozstrzygnięć podkreślił, że z uwagi na istnienie obowiązku ponoszenia danin publicznych, do których zalicza się opłaty sądowe, każdy ubiegający się o zwolnienie od kosztów sądowych powinien poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, zanim zwróci się o pomoc państwa. Zdaniem Sądu zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy nie potwierdza, że skarżący nie są w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny uiścić wpis od skargi w kwocie 613 zł. Skarżący posiadają bowiem stałe comiesięczne źródło dochodu w postaci wynagrodzenia za pracę w kwocie 1.000 zł każde, a także premie uznaniowe z tytułu pracy jako Prezes (Wiceprezes) Zarządu Spółki z o.o. [...] w Poznaniu. Oboje pobierają także świadczenia emerytalne. Sąd podkreślił, że środki finansowe pozostające w faktycznej dyspozycji wnioskodawczyni, to także środki pochodzące od [...] spółki z o.o., których wysokość znacznie przewyższa dochody z emerytur i wynagrodzeń za pracę (ponad 80.000 zł przelane na rachunek bankowy skarżących pod tytułem "przelew środków", w okresie od września 2006 r. do marca 2007 r.). Miesięczne wpływy na wolny od egzekucji rachunek bankowy są o ponad 25% wyższe niż suma wszystkich wpisów od skarg wniesionych przez nich do WSA w Poznaniu (21 skarg, w których łączna kwota wpisów wynosi ok. 15.000 zł). Skarżący korzystają z nich w sposób dowolny, co potwierdzają wyciągi bankowe, z których wynika, że środki przekazywane przez [...] spółkę z o.o. są wykorzystywane na ponoszenie opłat bieżących (opłaty za gaz, wodę, abonamenty). W zażaleniach na postanowienia z 31 maja 2007 r. B. i S. J. wnieśli o ich uchylenie i przyznanie prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, a mianowicie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 613 zł, ewentualnie o uchylenie zaskarżonych postanowień i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu. W uzasadnieniu podnieśli, że prowadzili – zakończoną już – działalność gospodarczą jako wspólnicy spółki cywilnej [...], zajmującej się spedycją i wykonywaniem czynności agencji celnej. Obecnie zatrudnieni są w spółce Spedycja Międzynarodowa [...] spółka z o.o. w Poznaniu. Utrzymują się z emerytur oraz uzyskiwanych wynagrodzeń. W ocenie skarżących nie powinno dochodzić do sytuacji, gdy Sąd wydaje odmienne rozstrzygnięcia w jednakowych stanach faktycznych. Tymczasem Sąd zwolnił już skarżących z połowy wpisu w większości z 39 spraw toczących się przed WSA w Poznaniu. Zdaniem skarżących, Sąd błędnie ocenił ich obecną sytuację finansową. Podkreślili, że w latach 2005-2006 z udziałem spółki prowadzone były, dotąd niezakończone, postępowania sądowe, których koszty pochłonęły wszelkie rezerwy, jakie przygotowano na prowadzenie sporów sądowych. Skarżący podnieśli, że środki finansowe w wysokości ok. 127.000 zł, które wpłynęły na rachunek bankowy wnioskodawców, nie były przekazane do ich swobodnej dyspozycji, gdyż celem środków było pokrycie kosztów prowadzonej działalności gospodarczej. Podkreślili, że prowadzenie działalności gospodarczej wymaga ponoszenia niezbędnych, bieżących kosztów. Koszty sądowe mają natomiast charakter wyjątkowy, a ich zaistnienie trudno przewidzieć z dużym wyprzedzeniem, jak też trudno jest gromadzić rezerwę na ich ponoszenie. Skarżący wskazali ponadto na wynikające z art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, sporządzonej w Rzymie 4 listopada 1950 r., prawo strony do rozpoznania sprawy przez niezawisły i niezależny sąd, tj. prawo do sądu i wiążące się z nim prawo dostępu do sądów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenia nie zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpatrując zażalenie Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 p.p.s.a., dokonuje oceny, czy Sąd I instancji naruszył prawo przez uchybienie przepisom prawa materialnego w wyniku przeprowadzenia jego błędnej wykładni lub niewłaściwe zastosowanie lub też przez uchybienie przepisom postępowania, jeśli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się bowiem odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej (art. 197 § 2 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie uchybił przepisom dokonując oceny zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego. Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy ma na celu wsparcie w dochodzeniu swoich praw przed sądem jednostek znajdujących się w obiektywnie trudnej sytuacji materialnej. Z akt sprawy wynika tymczasem, że skarżący posiadają trzy źródła dochodów, z których regularnie uzyskują środki na życie. Sąd I instancji ustalił, strona zaś tego nie zanegowała, że miesięczny dochód każdego ze skarżących z osobna, z tytułu wynagrodzenia za pracę wykonywaną na rzecz [...] Spółki z o.o. w Poznaniu oraz z tytułu otrzymywanej emerytury, wynosi około 2.000 zł. Dodatkowo otrzymują comiesięczne premie za pracę jako Prezes i Wiceprezes Zarządu wspomnianej spółki. Ponadto, co również nie zostało zakwestionowane w zażaleniu, na rachunek bankowy skarżących w okresie sześciu miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy wpłynęły środki w wysokości około 127.000 zł. Skarżący nie zgodzili się z oceną Sądu I instancji, że środki te pozostają do ich dowolnej dyspozycji, stanowiska tego nie poparli jednak konkretnymi dowodami. Sąd I instancji stwierdził, że wyciągi bankowe z konta, na które wpłynęła rzeczona kwota, dotyczą opłat bieżących, niezwiązanych z działalnością gospodarczą prowadzoną przez skarżących. Nie można uznać, że ustalenie to zostało skutecznie podważone przez stwierdzenie, że środki te były przekazywane na pokrywanie kosztów prowadzonej działalności gospodarczej, wymagającej ponoszenia niezbędnych, bieżących kosztów, do których nie zaliczają się koszty sądowe mające charakter wyjątkowy. O ile bowiem koszty sądowe istotnie mają incydentalny charakter, to jednak wiążą się ściśle z prowadzoną działalnością. Sytuacja, w której strona ponosi wszelkie koszty poza kosztami postępowania przed sądem, jest niedopuszczalna. Skarżąca sama przyznała, że gromadziła rezerwy na prowadzenie sporów sądowych, w obliczu licznych postępowań okazały się one jednak niewystarczające. Skoro strona posiadała środki na prowadzenie sporów sądowych, jak również posiadała na dzień złożenia wniosku wolne od zajęcia w trybie egzekucji środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym, to podważając prawidłowość oceny Sądu I instancji, iż jej sytuacja finansowa nie uzasadnia częściowego zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, powinna wykazać rzeczywiste przeznaczenie tych środków. W tym celu należało przedłożyć stosowną dokumentację, popierającą twierdzenie o braku dowolności w dysponowaniu kwotą uzyskaną z przelewu od spółki [...]. Odnosząc się do podniesionej w zażaleniu okoliczności, że skarżący złożyli 39 skarg na decyzje organu celnego i w części spraw mieli zostać zwolnieni z obowiązku ponoszenia połowy wpisu sądowego, należy podkreślić, iż sąd administracyjny rozpoznając konkretną sprawę nie jest związany rozstrzygnięciami zapadłymi w innych sprawach. Z przepisów art. 133 oraz 134 p.p.s.a. wynika, że sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, jak również w jej granicach. Wskazuje to na odrębność każdego postępowania wszczętego przez skuteczne wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Zwolnienie strony od połowy wpisu sądowego w innych sprawach może wiązać się z inną wysokością opłaty, a także z wpływem kolejnych spraw do sądu I instancji, co było okolicznością nieznaną w dacie wydawania pierwszych rozstrzygnięć. Tych danych skarżąca jednak nie podała do wiadomości sądu, od którego nie można oczekiwać, że badając sprawę wpadkową w jednej sprawie, jako fakt znany sądowi z urzędu potraktuje informacje o wpisie w kilkunastu odrębnych sprawach. Nawet jednak znając w chwili obecnej liczbę toczących się postępowań przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu (na dzień wydawania zaskarżonego orzeczenia było ich, zgodnie ze stwierdzeniem Sądu I instancji, 21), nie można – z uwagi na wolne od zajęcia w trybie egzekucji sądowej czy administracyjnej kwoty znajdujące się na koncie skarżącej – zarzucić Sądowi I instancji, że dokonał błędnej oceny stanu faktycznego sprawy. Przedstawił w uzasadnieniu postanowienia stan faktyczny w sposób wyczerpujący, bazując na dokumentach dostarczonych przez stronę. Ponieważ Sąd I instancji nie naruszył przepisów postępowania, za niezasadny należy uznać również zarzut naruszenia przepisu art. 45 Konstytucji RP oraz art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Wysokość wpisu od skargi w niniejszej sprawie nie ogranicza stronie tzw. dostępu do sądu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji orzeczenia.