II FSK 1906/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Grzegorz Krzymień, Sędziowie NSA Włodzimierz Kubiak, Jerzy Rypina (sprawozdawca), Protokolant Justyna Nawrocka, po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2009 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 września 2007 r. sygn. akt I SA/Po 985/07 w sprawie ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 15 marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, 2) zasądza od Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w P. kwotę 280 (dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 14 września 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (sygn. akt I SA/Po 985/07) uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 15 marca 2007 r. oraz postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego P. z dnia 27 grudnia 2006 r. w sprawie ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku A. P. na podstawie wystawionych przez wierzyciela tytułów wykonawczych. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji stwierdził, że organ egzekucyjny umarzając, na podstawie art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku A. P. nie wyjaśnił wszystkich okoliczności pozwalających na przyjęcie, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Sąd wskazał, że o ile fakultatywne umorzenie postępowania jest możliwe to jednak nie zwalnia ono organu egzekucyjnego od obowiązku zbadania wszystkich okoliczności sprawy mogących mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia i ich oceny w świetle ustawowych przesłanek oraz obowiązku przedstawienia tej oceny w uzasadnieniu. W ocenie Sądu organ egzekucyjny nie podjął żadnych czynności, które weryfikowałby przekazane przez zobowiązanego informacje zawarte w protokole o stanie majątkowym. Miało to w rozpatrywanej sprawie istotne znaczenie zważywszy na wcześniejsze udaremnienie egzekucji przez zobowiązanego przez sprzedaż osobie trzeciej zajętego samochodu osobowego. Sąd zaznaczył, że przedmiotowy protokół oprócz informacji, iż miesięczny dochód zobowiązanego wynosi 1.200 zł, a za mieszkanie o powierzchni 89 m2 czynsz wynosi 900 zł, nie zawiera szczegółowego opisu takiego jak: jakie są środki utrzymania zobowiązanego, jak wyposażony jest warsztat, w którym prowadzona jest działalność gospodarcza oraz mieszkanie. Sąd podkreślił, iż organ egzekucyjny może z mocy, samego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Zobowiązany, zgodnie z przepisem § 2 art. 67a, ma obowiązek udzielić organowi egzekucyjnemu wszelkich wyjaśnień, potrzebnych do dochodzenia należności pieniężnych. W przypadku odmowy udzielenia informacji lub wyjaśnień albo udzielenia fałszywych informacji (wyjaśnień) organ egzekucyjny może nałożyć stosowną porządkową karę pieniężną. W skardze kasacyjnej Dyrektor Izby Skarbowej zaskarżył przedmiotowy wyrok w całości i zarzucił mu naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 59 § 2 oraz art. 61 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit a, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 141 § 4 oraz art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.). Mając na uwadze powyższe zarzuty wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia i oddalenie skargi ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor nie zgodził się ze stanowiskiem Sądu jakoby dochód z działalności gospodarczej w wysokości 1.200 zł jaki osiąga zobowiązany nie dawał podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na fakt, że w tym postępowaniu nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Dodaje, że organ egzekucyjny nie ujawnił żadnego majątku zobowiązanego, do którego można by skierować skutecznie egzekucję. W szczególności pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej nie podziela stanowiska Sądu administracyjnego, że organ egzekucyjny nie dokonał (poza spisaniem protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego) żadnych czynności egzekucyjnych. Organ bowiem zweryfikował posiadane informacje poprzez analizę danych zawartych w systemie "Poltax", dokonał zajęcia samochodu osobowego zobowiązanego marki Fiat Croma, wystąpił do Sadu Rejonowego w Poznaniu z wnioskiem o wyjawienie majątku, które nie ujawniło składników majątkowych, do których można by skierować egzekucję. W końcowej części uzasadnienia pełnomocnik stwierdził, że Sąd pierwszej instancji pominął uregulowania zawarte w art. 61 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z tym przepisem wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych. Umorzenie postępowania w niniejszej sprawie nie ma charakteru definitywnego i po spełnieniu przesłanek wskazanych w przepisie art. 61 ustawy, postępowanie może być podjęte. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Na wstępie należy wyjaśnić, że ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest zliczana do procesowych aktów normatywnych, niemniej jednak zawiera ona zarówno przepisy postępowania (regulujące tryb postępowania egzekucyjnego), jak i przepisy prawa materialnego (stanowiące podstawę prawną rozstrzygnięć zapadających w tym postępowaniu). Tych ostatnich jest stosunkowo dużo, ponieważ w naszym systemie prawa nie ma materialnoprawnej ustawy egzekucyjnej. Jeśli chodzi o instytucję umorzenia postępowania egzekucyjnego, to przepisami prawa materialnego są zarówno art. 59 § 1 i 2 (regulujący przesłanki umorzenia postępowania), jak i art. 61, w którym określono przesłanki wszczęcia ponownej egzekucji należności pieniężnych. Istotą umorzenia jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygniecie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Przyczyny uzasadniające umorzenie zostały enumeratywnie wymienione w art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jedną z przyczyn umożliwiającą organowi egzekucyjnemu umorzenie postępowania jest ustalenie, że w postępowaniu dotyczącym wyegzekwowania należności pieniężnych nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (art. 59 § 2). Wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji, organ egzekucyjny przeprowadził postępowania w sposób wyczerpujący i kompleksowy. Z akt administracyjnych wynika jednoznacznie, że w celu poszukiwania składników majątkowych wystąpił do Sądu Rejonowego z wnioskiem o wyjawienie przez dłużnika majątku i w dniu 11 kwietnia 2005 r. odbyło się posiedzenie Sądu, które nie ujawniło składników majątkowych, do których możnaby skierować skutecznie egzekucję. Faktem jest, że dłużnik A. P. prowadzi działalność gospodarczą (usługi dekarskie) opodatkowane w formie karty podatkowej co powoduje, że organy podatkowe nie są w stanie określić osiąganego przez podatnika dochodu. Faktem jest również, że dłużnik prowadzący działalność gospodarczą w zakresie dekarstwo-blacharstwa nie posiada warsztatu pracy, posługuje się prostymi narzędziami ręcznymi, które nie przedstawiają większej wartości dla celów egzekucyjnych. W świetle powyższych dowodów i okoliczności stwierdzenie Sądu pierwszej instancji, że organ egzekucyjny nie podjął żadnych czynności, które zweryfikowałyby przekazane przez dłużnika do protokołu oświadczenie o stanie majątku jest bezzasadne. Ponadto należy podnieść, że uzasadnienie wyroku jest sformułowane wadliwie, z naruszeniem przepisu art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd wskazując na braki postępowania, które sprowadzały się do ustaleń faktycznych miał obowiązek wskazania przepisów procesowych naruszonych przez organ egzekucyjny (na mocy odesłania zawartego w art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – w postępowaniu egzekucyjnym stosuje się przepisy regulujące ogólne zasady postępowania administracyjnego). W analizowanym wyroku tych przepisów zabrakło. Sąd ograniczył się jedynie do "opisowego" wskazania naruszenia przez organ egzekucyjny prawa, a tym samym naruszył powołany wyżej przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. Na koniec należy wskazać, że umorzenie postępowania egzekucyjnego ma na celu zakończenie tego postępowania, gdy w konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wyegzekwowanie należności od dłużnika jest niemożliwe. Ostateczne postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie oznacza zwolnienia dłużnika od ciążącego na nim obowiązku, ani też nie można mu nadać waloru powagi rzeczy osądzonej, gdyż organ egzekucyjny nie jest do tego uprawniony. Oznacza to, że postępowanie egzekucyjne, które umorzono z przyczyn określonych w art. 59 § 2 cytowanej ustawy można ponownie wszcząć, gdy zostanie ujawniony majątku lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych. Powyższa kwestia została przez wierzyciela a także przez Sąd pierwszej instancji pominięta a w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego ma ona istotne znaczenie przy rozstrzyganiu spornego zagadnienia. Z tych też względów, na podstawie art. 185 § 1 i art. 203 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.