II FZ 496/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Jarmasz po rozpoznaniu w dniu 1 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 9 lipca 2007 r., sygn. akt I SA/Sz 152/07 odmawiające przyznania prawa pomocy w całości w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 28 grudnia 2006 r., numer [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych za wrzesień 2006 r. postanawia oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 9 lipca 2007r., sygn. akt I SA/Sz 152/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, po rozpoznaniu sprzeciwu wniesionego od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 kwietnia 2007r., odmówił przyznania L. J. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, czyli w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że z wniosku skarżącego wynika, iż przebywa on na rencie inwalidzkiej otrzymując zasiłek rehabilitacyjny z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. w kwocie 648,25 zł miesięcznie, nie uzyskując przy tym żadnych innych dochodów, gdyż z dniem 14 października 2006r. zlikwidował prowadzoną działalność gospodarczą, a cały majątek został mu odebrany i zniszczony przez Urząd Kontroli Skarbowej w S. We wniosku podano także wielkość zadłużenia na kwotę 200 000 zł , stwierdzono brak oszczędności pieniężnych , ani żadnych wartościowych przedmiotów. Podano nadto, że na utrzymaniu skarżącego pozostaje ucząca się 20 – letnia córka K. Do wniosku skarżący dołączył przekaz pocztowy z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. na kwotę 648, 25 tytułem świadczenia chorobowego za okres od 13 stycznia 2007r. do 6 lutego 2007r. oraz zaświadczenie o pobycie w szpitalu i kartę informacyjną z leczenia szpitalnego na Oddziale Psychiatrycznym w okresie od 11 grudnia 2006r. do 29 grudnia 2006r. Ponadto w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do złożenia dokumentów potwierdzających przedstawioną sytuację materialną wnioskodawca złożył w dniu 29 marca 2007r. oświadczenie, że on i jego córka nie posiadają konta bankowego, lokat oszczędnościowych oraz że jest osobą bezdomną, nie ma żadnego mieszkania, posiada jedynie zameldowanie dla doręczania korespondencji, dlatego też nie może wskazać wydatków za mieszkanie, prąd, gaz. Przedłożył kopię zaświadczenia Dyrektora Zespołu Szkół Zawodowych w G. z dnia 28 marca 2007r. potwierdzającą fakt uczęszczania córki K. w roku szkolnym 2006/2007 do klasy czwartej 4 – letniego Technikum Ekonomicznego w G. oraz to, że nie pobiera stypendium, a kwietniu bieżącego roku ukończy naukę. Ponadto przedstawiając dokumenty do innej sprawy o sygn. akt I SA/Sz 273/07 podatnik dodatkowo oświadczył, że nie zamieszkuje z żoną , jest po rozwodzie, nie jest w stanie doręczyć wymaganych przez Sąd dokumentów, które zaginęły, a stan schorzenia psychicznego ( co potwierdza karta leczenia szpitalnego) nie pozwala mu na logiczne myślenie. Przedstawione powyżej okoliczności nie uzasadniały w ocenie Sądu I instancji uwzględnienia przedmiotowego wniosku, bowiem skarżący nie wykazał w dostateczny sposób, że znajduje się w sytuacji, którą przedstawił. Sąd podniósł, że wskazane przez niego informacje są wzajemnie sprzeczne. W oświadczeniu z dnia 12 marca 2007r., strona podała, że otrzymuje rentę inwalidzką w wysokości 648,25 zł, natomiast w innej sprawie (sygn. akt I SA/Sz 273/07), z której dowody dołączono do akt niniejszej sprawy, oświadczyła w dniu 11 maja 2007r., że dopiero ubiega się o rentę inwalidzką z ZUS – oczekując na badanie lekarza orzecznika ZUS. Po drugie wnioskodawca , w odpowiedzi na wezwanie dotyczące posiadania i stanu środków na rachunkach bankowych oświadczył w niniejszej sprawie, że ich nie posiada, natomiast dnia 2 czerwca 2007r. przedłożył w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 273/07 wyciągi z posiadanego rachunku bankowego między innymi za okres od 6 marca 2007r. do 3 kwietnia 2007r. Zdaniem Sądu powyższa okoliczność poddaje w wątpliwość prawdziwość oświadczenia strony o jej sytuacji materialnej. Ponadto Sąd podkreślił, że skarżący nie przedłożył na żądanie Sądu między innymi dokumentów potwierdzających złożone oświadczenie o wystąpieniu z wnioskiem o przyznanie renty inwalidzkiej, ani faktu utraty posiadanego majątku, w szczególności wskazanych w zapytaniu Sądu trzech nieruchomości. Poza tym nie przedstawił odpisu deklaracji podatkowej za 2006r. o wysokości osiąganych dochodów z prowadzonej do dnia 14 października 2006r. działalności gospodarczej. Okoliczność ta czyni jego wniosek gołosłownym i mało wiarygodnym, co pozwala uznać, że oświadczenie nie spełnia wymogu , o którym mowa w art. 252 p.p.s.a. Ponadto Sąd stwierdził, że wnioskodawca powołuje się na schorzenie psychiatryczne, na dowód czego przedstawia kopię karty informacyjnej leczenia szpitalnego w okresie od 11 -29 grudnia 2006r. , jednakże Sąd ten uznał, że brak reprezentacji wnioskodawcy przez profesjonalnego pełnomocnika w żaden sposób nie wpływa na dostęp do sądu, który stosownie do art. 134 p.p.s.a. rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołana podstawą prawną , co gwarantuje stronie , działającej bez adwokata lub radcy prawnego , obronę jej praw. 2. W zażaleniu na powyższe orzeczenie skarżący domagał się jego uchylenia w całości, zasądzenia zwolnienia od kosztów sądowych od wniesionego zażalenia na postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 26 maja 2007r., a także dopuszczenia dowodu, że nie prowadzi on żadnej działalności gospodarczej i uwzględnienia faktu, iż stał się osobą bezdomną i przez to nie mógł przedstawić wydatków za mieszkanie prąd , gaz. W uzasadnieniu zażalenia L. J. podniósł, że przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy pominięto stan jego zdrowia związany ze schorzeniami psychiatrycznymi. Konsekwencją tego stanu jest jego ograniczona zdolność prawna i procesowa, co uzasadnia w jego ocenie przyznanie mu adwokata z urzędu. Poza tym wskazał, że Sąd I instancji nie uwzględnił jego aktualnej sytuacji materialnej, tj. faktu, że nie prowadzi działalności gospodarczej , jest osobą bezdomną , nie posiadającą żadnych środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3. Na gruncie przepisów dotyczących postępowań sądowych obowiązuje zasada, zgodnie którą koszty sądowe, jak również koszty wynagrodzenia fachowego pełnomocnika, pokrywa strona dochodząca swych roszczeń. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Na prawo pomocy składa się zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Według treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako ustawa P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia fachowego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Stosownie do treści art. 246 ustawy p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udowodnienie tych okoliczności daje Sądowi podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Należy też zauważyć, że przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia przez skarżącego kosztów związanych z jego uczestnictwem w postępowaniu sądowoadministacyjnym (art. 199 ustawy P.p.s.a.). Dlatego też należy traktować tę instytucję jako wyjątkową , zaś jej zastosowanie jest dopuszczalne tylko przy spełnieniu przez wnioskodawcę wymagań wskazanych w art. 246 § 1 lub § 2 ustawy p.p.s.a. Z drugiej strony nie można zapomnieć, że prawo pomocy ma umożliwić i zabezpieczać stronie procesowej realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997r. ) Ważąc te dwie wartości Sąd rozpatrując wniosek powinien możliwie jak najdokładniej ustalić faktyczne położenie materialne wnioskodawcy. W niniejszej sprawie skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata i taki też wniosek Sąd I instancji obowiązany był rozpoznać. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego WSA w Szczecinie należycie przeprowadził postępowanie wyjaśniające, co do ustalenia i w konsekwencji oceny rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych. Należy mieć tu na względzie szczegółową analizę danych będących w posiadaniu Sądu, a dotyczących zarówno jego sytuacji finansowej jak i rodzinnej. Podkreślenia wymaga fakt, że Sąd w celu dogłębnego zapoznania się z w/w sytuacją skarżącego zastosował art. 255 ustawy p.p.s.a. stanowiący o tym, iż Sąd w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy budzi wątpliwości i jest niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i rodzinnego wzywa ją do złożenia dodatkowego oświadczenia i przedłożenia stosownych dokumentów źródłowych. Tak też w niniejszej sprawie uczynił Sąd I instancji zobowiązując skarżącego do przedłożenia w zakreślonym terminie oświadczeń i dokumentów ( w tym między innymi odpisu zeznania podatkowego za 2006r., wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na utrzymanie siebie i rodziny, odpisu złożonego wniosku o świadczenie rentowe z ZUS –u w S., a przede wszystkim, co jest istotne, dokumentów potwierdzających utratę lub zbycie posiadanego majątku, w szczególności nieruchomości gruntowych i lokalu wymienionych przez Sąd, które to skarżący miał utracić w wyniku działania Urzędu Kontroli Skarbowej w S.). Skarżący nie uczynił zadość powyższemu wezwaniu, przez co naruszył wywiedziony z art. 255 p.p.s.a. obowiązek współdziałania strony z sądem w zakresie gromadzenia materiału dowodowego potrzebnego do ustalenia stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony. Jak bowiem podkreśla się w doktrynie (S. Babiarz. B. Dauter, M. Niezgódka – Medek - Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych Lexis Nexis Warszawa 2007r.) brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonaną przez sąd ocenę wniosku o prawo pomocy. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy jedynie ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Nie wskazanie źródeł utrzymania i nie podanie wysokości dochodów nie odzwierciedlają faktycznej sytuacji finansowej strony i utrudniają sądowi dokonanie właściwej , rzetelnej oceny, czy skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego. ( tak postan. NSA sygn. akt II FZ 810/04 , II FZ 875/05, II OZ 412/05 , I GZ 3/05 , II FZ 875/05.) Na niekorzyść wnioskodawcy przemawia także fakt, podniesiony zresztą w uzasadnieniu orzeczenia Sądu I instancji, że składa on oświadczenia wzajemnie się wykluczające, poddające ich treść w uzasadnioną wątpliwość co do ich prawdziwości. Dotyczy to szczególnie twierdzenia, że otrzymuje rentę inwalidzką w wysokości 648,25 zł, gdy innym razem oświadczył, że dopiero ubiega się o przyznanie w/w świadczenia. Dlatego też zasadny jest pogląd Sądu I instancji , że skarżący w odpowiedzi na wezwanie Sądu przedłożył tylko takie dokumenty, które mają potwierdzić, iż jego sytuacja jest zła. W świetle powyższych okoliczności zasadny jest więc wniosek Sądu I instancji, że oświadczenie skarżącego nie spełnia wymogu o którym mowa w art. 252 p.p.s.a. Należy powtórzyć, że L. J. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie, a więc musiałby wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Sądu fakt nie wskazania dokumentów potwierdzających utratę nieruchomości skarżącego oraz nierzetelne informacje w zakresie posiadanych kontach bankowych, a także złożenie oświadczenia o pobieraniu renty inwalidzkiej mogą świadczyć, że skarżący w rzeczywistości posiada środki, których wysokości nie chce ujawnić. Odnosząc się do zarzutu skarżącego zawartego w zażaleniu, iż Sąd w wydanym orzeczeniu nie uwzględnił jego sytuacji zdrowotnej i materialnej, należy uznać, że jest on bezzasadny. W ocenie Sądu II instancji WSA w Szczecinie szczegółowo zanalizował jego sytuację materialną i rodzinną , skarżący natomiast poprzez swoją postawę nie udowodnił faktów z których wywodziłby korzystne dla siebie skutki prawne tj. przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy p.p.s.a orzeczono jak w sentencji postanowienia.