I OSK 171/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, Sędzia NSA Izabella Kulig – Maciszewska (spr.), Sędzia WSA del. do NSA Arkadiusz Despot – Mładanowicz, Protokolant Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Agencji Mienia Wojskowego Oddział Terenowy w Gorzowie Wielkopolskim od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 października 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 898/07 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; 2. zasądza od M. S. na rzecz Agencji Mienia Wojskowego Oddział Terenowy w Gorzowie Wielkopolskim kwotę 280 (dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 października 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 898/07 uchylił zaskarżoną przez M. S. decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2007 r. w przedmiocie reformy rolnej. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy: Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] lipca 2005 r., rozpoznając po raz kolejny wniosek M. S. stwierdził, iż zespół willowo-parkowy położony w P. przy ul. [...] na części działki o pow. 8,80 ha, będący przed przejęciem na własność Państwa własnością A. S. nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz w dalszej części sentencji umorzył postępowanie co do pozostałej części działki nr [...] stanowiącej podwórze gospodarcze – gdyż wystąpiła o to wnioskodawczyni. Pismem z dnia 15 lipca 2005 r. odwołanie od powyższej decyzji do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożyła Agencja Mienia Wojskowego Oddział Terenowy w Gorzowie Wlkp., podnosząc, iż decyzja ta wydana została z naruszeniem prawa. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2005 r., uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji, powołując się w uzasadnieniu swojej decyzji na liczne wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, orzekające w podobnych sprawach, iż do badania przejęcia na własność państwa części nieruchomości właściwy jest sąd cywilny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 21 czerwca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 2246/05 po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. S., uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2005 r., podnosząc w uzasadnieniu, iż podziela stanowisko zaprezentowane w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06, podjęte na tle takiego samego stanu faktycznego i prawnego jak przedmiotowa sprawa, w której to uchwale NSA uznał, że przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej cześć wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e/ przedmiotowego dekretu. Rozpoznając ponownie sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł, iż ww. nieruchomości podpadały pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu z dnia 6 w rzewnia 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zdaniem Ministra kluczowym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest ocena materiału dowodowego pod kątem istnienia w przedmiotowej sprawie możliwości wykorzystania wymienionej we wniosku M. S. nieruchomości, tj. zespołu willowo-parkowego na cele reformy rolnej, wskazane w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej. Jak wynika z treści art. 1 dekretu z dnia 6 września 1944 r., przejmowana na cele reformy rolnej nieruchomość ziemska nie oznaczała tylko i wyłącznie nieruchomości rolnej, przeznaczonej na powiększenie istniejących gospodarstw rolnych lub tworzenie nowych gospodarstw indywidualnych w drodze nadania ziemi. W art. 1 ust. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej wyliczone zostały różne cele reformy rolnej, których realizacji służyć miały przejmowane majątki ziemskie. Wymienione w tym przepisie cele reformy rolnej wskazują, że pojęcie nieruchomości ziemskiej "znacjonalizowanej" jest znacznie szersze od nieruchomości "parcelowanej" na rzecz rolników. Ustawodawca za nieruchomość ziemską uznawał więc nie tylko użytki rolne, ale jak wynika z art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu również inne użytki, a więc również tereny z zabudowaniami i to nie tylko gospodarczymi, wchodzącymi w skład majątku o charakterze rolniczym. Dla tworzenia wymienionych w art. 1 dekretu ośrodków przejmowane były także zabudowania, w tym pałace, dwory czy wille, z reguły położone w parku, stanowiące przed przejęciem na własność państwa tzw. ośrodek majątku, będący siedzibą jego właściciela. W ocenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi za taką definicją nieruchomości ziemskiej przemawia również treść art. 6 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Ponadto, zgodnie z § 44 ww. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r., podziałowi między beneficjentów reformy rolnej nie podlegały parki (§ 44 pkt 2) zabudowania dworskie lub przemysłowe (§ 44 pkt 3) oraz zabytki architektoniczne (§ 44 pkt 4). Oznacza to więc, że przejęciu na cele reformy rolnej podlegały także powyższe składniki przejmowanego mienia, choć nie mogły podlegać podziałowi. Na poparcie swoich twierdzeń Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi powołał się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zdaniem organu z powołanych przepisów nie wynika jakoby dom (willa) z otaczającym go parkiem podlegał wyłączeniu spod działania przepisów art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu, a wręcz przeciwnie, zarówno z art. 2 ust. 1 dekretu jak i rozporządzeń wykonawczych wynika, że przejęciu podlegały całe nieruchomości, bez wyłączeń powierzchniowych, w tym wszystkie budynki posadowione na znacjonalizowanej nieruchomości. Minister stwierdził, iż dokonując oceny, czy określona część nieruchomości podpada pod działanie dekretu o reformie rolnej, istotnym stało się ustalenie, czy istniał związek funkcjonalny pomiędzy tą częścią, a pozostałymi gruntami o charakterze rolnym. Zdaniem organu związek funkcjonalny to z pewnością związek finansowy, terytorialny, podatkowy, organizacyjny, jak również powiązania z siłą roboczą pomiędzy zespołem willowo-parkowym a majątkiem. W oparciu o wskazane kryteria Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi doszedł do przekonania, iż związek, terytorialny pomiędzy zespołem willowo-parkowym a majątkiem ziemskim w E. bezspornie istniał, gdyż wnioskodawczyni nie wykazała, że zespół willowo-parkowy był odrębną częścią nieruchomości ziemskiej, wyodrębnioną w wyniku dokonanego podziału prawnego. W myśl wyroku NSA z dnia 5 października 1998 r. (sygn. akt IV SA 1658/96) takie wyodrębnienie było konieczne, by domagać się wyłączenia tej części nieruchomości spod przejęcia na cele reformy rolnej. Z materiału dowodowego przedmiotowej sprawy nie wynika, aby opisana część nieruchomości w dacie przejęcia na własność Skarbu Państwa była w jakikolwiek sposób wyodrębniona prawnie od reszty majątku, a zwłaszcza aby posiadała oddzielnie urządzoną księgę wieczystą, czy też aby w inny sposób była wydzielona prawnie. Zasadność twierdzenia o braku wyodrębnienia zespołu willowo-parkowego od reszty przejętej nieruchomości nie może podważać tak akcentowany przez organ I instancji, jak i wnioskodawcę fakt istnienia ogrodzenia czy bram wjazdowych. Te okoliczności mieściły się w ówcześnie obowiązujących normach społecznych oraz obyczajowych, w istocie służąc zapewnieniu niezbędnej prywatności i intymności właścicielowi majątku ziemskiego, jego rodzinie, domownikom i gościom, a nie rozerwaniu więzi funkcjonalnych z majątkiem ziemskim. Majątek ziemski A. S., położony w E. wpisany był do księgi wieczystej "P. – Ł. tom II karta 47" jako jedna, zorganizowana jednostka gospodarcza o ogólnej pow. 250 ha. O funkcjonalnym powiązaniu majątku ziemskiego w E. z zespołem willowo-parkowym, świadczy również istniejący w tym majątku związek organizacyjny. M. S. złożyła skargę na powyższą decyzję wnosząc o jej uchylenie. Powołując się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r. skarżąca pokreśliła, iż dekret z 1944 r. przewidywał zarezerwowanie odpowiednich terenów – nie obiektów – dla realizacji celów przeprowadzanej reformy rolnej. Chodziło o przejmowanie nieruchomości, które mogły być wykorzystywane rolniczo, a więc nieruchomości pozostających w funkcjonalnej i gospodarczej łączności z gospodarstwem rolnym. Natomiast przedmiotowy zespół willowo-parkowy stanowił odrębną i niezależna od gospodarstwa rolnego nieruchomość. Uchylając zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż przede wszystkim należało więc ustalić, dokonując oceny zebranego sprawie materiału dowodowego czy przedmiotowa willa położona w P. przy ul. B. wraz z otaczającym ją parkiem stanowiła nieruchomość ziemską, która mogła być wykorzystywana na cele rolnicze, ewentualnie czy istniały powiązania funkcjonalne z wchodzącym w skład nieruchomości ziemskiej gospodarstwem rolnym. Zdaniem Sądu właściwe w tym zakresie ustalenia poczynił organ pierwszej instancji, tj. Wojewoda Wielkopolski uznając, iż między przedmiotowym zespołem willowo-parkowym, a majątkiem ziemskim położonym w E. nie istniał związek funkcjonalny uzasadniający twierdzenie, iż willa mogła być wykorzystana na cele reformy rolnej. Z ustaleń Wojewody Wielkopolskiego wynika, iż zespół willowo – parkowy stanowił terytorialnie wydzieloną część majątku ziemskiego stanowiącego przed przejęciem na rzecz Skarbu państwa własność A. S. Nieruchomość otoczona był ceglanym murem, a na jej terenie nie było posadowionego żadnego obiektu gospodarczego, który mógłby przesądzać o innym niż mieszkalno-reprezentacyjnym charakterze tego majątku. Ponadto od gospodarstwa rolnego willa oddzielona była wykładaną brukiem drogą co również wskazywało na funkcjonalną odrębność budynku mieszkalnego właściciela od gospodarstwa rolnego. Powyższe potwierdza dokumentacja Miejskiego Konserwatora Zabytków, z której jednoznacznie wynika, iż zespół folwarczny E. zawierał trzy odrębne części o różnym przeznaczeniu. Do akt sprawy dołączono również dokumentację fotograficzną. Budynki zamieszkiwane przez pracowników, budynki gospodarcze, stajnie i obory umiejscowione był poza zespołem willowo-parkowym i te niewątpliwie związane były funkcjonalnie z przejętym na cele reformy rolnej gospodarstwem rolnym. Dodatkowo funkcje związane z zarządzeniem gospodarstwem rolnym pełnił zarządca J. W. Ponadto Sąd stwierdził – ustosunkowując się do argumentacji Organu w przedmiocie istnienia związku funkcjonalnego między zespołem willowo-pałacowym a resztą gospodarstwa z uwagi na osobę właściciela – iż, gdyby za decydujące przyjąć kryterium podmiotowe, bezprzedmiotowe wydaje się prowadzenie dalszego postępowania administracyjnego, gdyż w przeważającej większości przypadków właścicielem takiego zespołu oraz gospodarstwa rolnego była ta sama osoba. Oczywistym jest, że właściciel musiał mieć decydujący głos w sprawach związanych z funkcjonowaniem prowadzonego gospodarstwa rolnego. Jako właściciel miał również prawo czerpać pożytki z uprawianej przez niego ziemi. Nie zmienia to jednak faktu, iż funkcjonowanie gospodarstwa rolnego nie było uzależnione od funkcjonowania przedmiotowego zespołu. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd podzielił stanowisko zaprezentowane w decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lipca 2005 r., iż zespół willowo-parkowy położony w P. przy ul. B. na części działki o pow. 8,80 ha, będący przed przejęciem na własność Państwa własnością A. S. nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Agencja Mienia Wojskowego Oddział Terenowy w Gorzowie Wielkopolskim złożyła skargę kasacyjną od powyższego wyroku zarzucając naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt e/ dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz w zw. z § 5 i 6 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) i art. 46 k.c. poprzez: a) błędną wykładnię art. 1 i 2 dekretu i przyjęcie, że willa wraz z parkiem położona na działce zapisanej jako Ł. tom II k. 47 stanowiła odrębną nieruchomość, co do której organ może orzec odrębnie, czy podpada ona pod działanie tego przepisu, b) przyjęcie, że decyzja przewidziana w § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. może dotyczyć także "podpadania" pod działanie niewydzielonej części nieruchomości w postaci zespołu willowo-parkowego, c) przyjęcie (wbrew art. 46 k.c.), że willa wraz z parkiem stanowią odrębną nieruchomość mogącą być wpisaną do księgi wieczystej, d) przyjęcie, że pomiędzy częścią nieruchomości – obejmującą willę i park – a pozostała częścią tejże nieruchomości brak jest związku funkcjonalnego; 2) naruszenie przepisów postępowania: a) art. 113 § 1 i 145 pkt c/ p.p.s.a. poprzez uznanie, że decyzja Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lipca 2005 r. odpowiada prawu, podczas, gdy z decyzji tej nie wynika, na jakiej podstawie Wojewoda Wielkopolski przyjął i na jakich w tej mierze oparł się dowodach, że zespół willowo-parkowy obejmuje powierzchnię 8,8 ha, a tym samym organ I instancji naruszył: – art. 7–9 k.p.c. – niedokładne wyjaśnienie sprawy, oddalenie wniosku strony o wyjaśnienie na jaką okoliczność organ zamierza przeprowadzić dowód z opinii biegłego geodety oraz, jaki jest zakres tezy dowodowej, – art. 79 k.p.a. poprzez brak powiadomienia strony o przeprowadzeniu oględzin nieruchomości i dowodu z przesłuchania świadków, – art. 76 k.p.a. w zw. z art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz.U. Nr 39, poz. 233 ze zm.) poprzez pominięcie zaświadczenia Prezesa Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z dnia 3 grudnia 1946 r., z którego wynika, że cała nieruchomość wpisana do KW Ł. tom II karta 47 przeznaczona została na cele reformy rolnej, a nie jej część z wyłączeniem zespołu willowo-parkowego, poprzez pominięcie decyzji Miejskiego Konserwatora Zabytków w Poznaniu z dnia [...] grudnia 1992 r. Nr [...], z której wynika, że willa z parkiem zajmuje obszar nie 8,8 ha, ale 4 ha, – art. 107 § 1 k.p.a. poprzez brak uzasadnienia faktycznego, na jakiej podstawie przyjęto, że wyłączeniu spod działania przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej podlega obszar 8,8 ha oraz na jakich dowodach oparł się w tej kwestii organ; b) art. 190 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez oparcie rozstrzygnięcia na wykładni prawa zawartych w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego nie dotyczących niniejszej sprawy. Wskazując na powyższe strona wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od Wojewody Wielkopolskiego, bądź od strony: M. S. kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że m.in. o odrębności funkcjonalnej czterech budynków mieszkalnych wybudowanych przez właściciela majątku dla robotników rolnych świadczyć może to, iż od pozostałej części majątku oddziela je ulica B. Jeżeli więc Wojewoda Wielkopolski orzekł o jednej części nieruchomości, to winien orzec o wszystkich częściach nieruchomości ziemskiej A. S., a więc także o własności czworaków. Ponadto, sporna część nieruchomości nie została wydzielona, a M. S. – wbrew zapisom § 6 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. nie przedłożyła organowi żadnych dowodów potwierdzających dokładny obszar nieruchomości. Także Wojewoda Wielkopolski nie wyjaśnił, na jakiej podstawie geodeta przyjął, że obszar "nie podpadający" pod działanie reformy rolnej wynosi 8,8 ha. W odpowiedzi na skargę kasacyjną M. S. wniosła o jej odrzucenie, jako niedopuszczalnej, gdyż Agencja Mienia Wojskowego mając status uczestnika postępowania nie brała udziału w postępowaniu przed sądem I instancji, ewentualnie o oddalenie skargi z uwagi na treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/2006. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy odnieść się do wniosku M. S. o odrzucenie skargi kasacyjnej jako niepochodzacej od strony, ale od uczestnika postępowania. Stanowisko to nie jest trafne. Zgodnie z art. 173 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., skargę kasacyjną może wnieść strona, prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich. Jednakże zgodnie z art. 12 p.p.s.a. ilekroć w ustawie mowa jest o stronie, rozumie się przez to również uczestnika postępowania. Skarżący kasacyjnie był zgodnie z art. 33 § 1 p.p.s.a. uczestnikiem postępowania sądowego i w związku z tym przysługiwało mu prawo wniesienia skargi kasacyjnej. Odnosząc się do skargi kasacyjnej stwierdzić należy, iż opiera się ona na obu podstawach i w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania. Zarzut ten jest częściowo zasadny. W niniejszej sprawie organy wydały krańcowo odmienne rozstrzygnięcia. Organ I instancji uznał, że przedmiotowa nieruchomość nie podpada pod przepisy dekretu o reformie rolnej. Natomiast Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, że podpada pod te przepisy. Sąd I instancji uchylając zaskarżoną decyzję Ministra uznał, że zostały naruszone przepisy prawa materialnego i całkowicie podzielił pogląd Wojewody Wielkopolskiego zajmując jednoznaczne stanowisko co do prawidłowości wydanej przez ten organ decyzji. Jednakże dokonując oceny legalności tej decyzji skoncentrował się na kwestii interpretacji i zastosowania prawa materialnego, natomiast w żaden sposób nie odniósł się do prawidłowości przeprowadzenia postępowania dowodowego oraz dokonanych ustaleń faktycznych, jak to słusznie podniesiono w skardze kasacyjnej. Podstawą zaś uchylenia zaskarżonej decyzji było jedynie naruszenie prawa materialnego art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/. Należy zwrócić uwagę, iż w przypadku uprawomocnienia się tego wyroku, przy tak kategorycznym i jednoznacznym stanowisku Sądu, organ odwoławczy stosownie do art. 153 p.p.s.a. związany byłby wyrażoną oceną prawną i nie mógłby już kwestionować dokonanych przez organ I instancji ustaleń. Sąd zobligowany był również do badania prawidłowości przeprowadzonego postępowania dowodowego i dokonanych przez organ ustaleń, którego ocena winna być zawarta w uzasadnieniu wyroku. Ma to zasadnicze znaczenie, bowiem właściwe zastosowanie normy prawa materialnego uzależnione jest od prawidłowości dokonanych ustaleń. W niniejszej sprawie Sąd odnosi się do stanu prawnego i faktycznego sprzed wielu lat, a zapadła decyzja ma skutek dla prawa własności. Niezbędna jest więc ocena czy został zgromadzony pełny materiał dowodowy i czy przy jego gromadzeniu nie doszło do naruszenia przepisów postępowania. Jak podniesiono w skardze kasacyjnej w aktach sprawy brak jest informacji czy wszystkie strony postępowania administracyjnego były powiadomione o terminie przeprowadzenia dowodów z oględzin czy też z przesłuchania strony i świadka. Brak jest wyjaśnień na jakiej podstawie uznano, iż właśnie obszar 8,8 ha podlega wyłączeniu spod działania dekretu o reformie rolnej. Samo określenie takiej powierzchni przez geodetę nie może być wystarczające, bowiem decyzja organu wydana w trybie § 5 powołanego rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. odnosi się do stanu z przejęcia nieruchomości. W aktach sprawy brak jest stosownych dokumentów z tego przejęcia. Wprawdzie organ zwracał się o takie dokumenty do archiwum państwowego w Poznaniu, ale należałoby podjąć dalsze czynności do ich odnalezienia również w innych organach. Zgodnie bowiem z powołanym rozporządzeniem, przejęcie majątku odbywało się przez protokolarny spis objętych nieruchomości. Protokół taki był sporządzany w 4 egzemplarzach i przekazywany różnym organom. Przy czym zauważyć należy, iż prawdopodobnie przedmiotowa nieruchomość została przejęta nie na cele związane z gospodarką rolną, ale na potrzeby wojska. Notabene kwestia ta też nie została wyjaśniona, a ma znaczenie w sprawie. Należałoby ustalić czy stosowne dokumenty z przejęcia nieruchomości nie znajdują się w archiwach ministerstwa rolnictwa – zgodnie z § 1o ust. 4 pkt 4 ww. rozporządzenia – protokół przejęcia przekazywano m.in. Ministerstwu Rolnictwa i Reform Rolnych – a zwłaszcza w organach wojskowych, które dysponowały nieruchomością. Reasumując, stwierdzić należy, iż Sąd I instancji nie ustosunkował się do przeprowadzonego przez organy postępowania, które naruszało jego przepisy. Natomiast nie jest trafny zarzut naruszenia przepisu art. 190 p.p.s.a., bowiem przepis ten nie miał zastosowania w niniejszej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny w postępowaniu kasacyjnym nie rozpoznawał wcześniej sprawy i nie dokonywał wykładni prawa. Powoływanie się Sądu I instancji na wykładnię przepisu dokonaną przez Trybunał Konstytucyjny czy też uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego, w żaden sposób nie narusza powołanego przepisu. Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego należy stwierdzić, że dopiero dokonanie prawidłowych ustaleń pozwoli na ocenę czy doszło do błędnej subsumcji, tj. czy ustalony w sprawie stan faktyczny został błędnie uznany za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w przepisach dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, względnie czy też do ustalonego stanu faktycznego błędnie nie zastosowano danej normy. Natomiast można już stwierdzić, iż dokonana przez Sąd I instancji wykładnia dotyczące możliwości orzekania w trybie § 5 ww. rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. o nieruchomości lub nawet o jej części, która nie została wydzielona hipotecznie, jest prawidłowa. Z tych wszystkich względów uznając, iż skarga kasacyjna ma częściowo uzasadnioną podstawę, Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 185 § 1 oraz art. 203 pkt 2 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.