II GZ 246/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Z. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt VII SA/Wa 898/07 w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. B. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2007 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy przekazać Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. do ponownego rozpoznania Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 lipca 2009 r. sygn. akt VII SA/Wa 898/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. po rozpoznaniu wniosku Z. B. na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. – odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi Z. B. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2007 r. w przedmiocie stwierdzenia objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał, że w dniu [...] czerwca 2007 r. Z. B. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Wniosek ten postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 9 października 2007 r. został rozpatrzony negatywnie, a zażalenie na to postanowienie Naczelny Sąd Administracyjny oddalił w dniu 9 stycznia 2008 r. (sygn. akt II GZ 207/07), wskazując w uzasadnieniu, iż skarżący nie udowodnił wystarczająco, że jego stan majątkowy uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Sąd I instancji stwierdził też, że Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2008 r. odmówił Z. B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd wskazał, że wobec powyższego zarządzeniem z dnia 18 czerwca 2008 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Z. B. pismem z dnia [...] czerwca 2008 r. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Wobec nadesłanych zbyt ogólnych informacji na formularzu PPF został wezwany do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pismem z dnia [...] czerwca 2009 r. Z. B. nadesłał żądane wyjaśnienia, jednakże żadnych nowych okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy nie wskazał. Sąd I instancji rozpatrując wniosek wskazał – odwołując się do uregulowań zawartych w art. 239 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. w zw. z art. 241, art. 244 i art. 262 p.p.s.a. – iż przepisy te nie dają podstaw do przyjęcia, że zostały one w tej sprawie rażąco naruszone. Sąd wywiódł, że skarżący nie posiada statusu bezrobotnego od dnia [...] czerwca 2004 r. Sprawa dotyczy zaś okresu objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, nie odnosi się do kwestii związanych z posiadaniem przez skarżącego statusu bezrobotnego. Sąd I instancji odwołując się do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wskazał, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Skarżący został wezwany w trybie art. 255 p.p.s.a. do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku. Zdaniem Sądu złożone przez skarżącego oświadczenia (o których mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierają dostatecznych danych koniecznych do rozpoznania wniosku. Skarżący nie podał bowiem żadnej kwoty pieniężnej jaką uzyskuje z posiadanego gruntu o pow. 0,58 ha. Nadto nie wyjaśnił skąd posiada środki finansowe na opłacenie ewentualnych rachunków za energię elektryczną w wysokości 15 zł, od jakiego okresu jest bez pracy, czy podejmował próby jej znalezienia oraz z jakiego powodu nie podejmuje prac dorywczych. W ocenie Sądu podane przez wnioskodawcę informacje dotyczące jego sytuacji finansowej nie są wyczerpujące i dostatecznie przekonywujące. Mało wiarygodnym jest, aby strona nie posiadała żadnych dochodów bądź też nie uzyskiwała żadnej pomocy finansowej od innych osób umożliwiającej chociażby minimalny poziom egzystencji. Sąd wskazał, że w piśmie z dnia [...] czerwca 2009 r. skarżący nie powołał nowych, nieznanych wcześniej okoliczności dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie Z. B. wniósł o jego zmianę zgodnie z wnioskiem zarzucając rażące naruszenie przepisów postępowania, tj. ustalenia stanu faktycznego i prawnego. Skarżący zarzucił, iż z uwagi na przedmiot sprawy i treść art. 239 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. zachodzi wątpliwość czy wymagana jest pomoc prawna w postaci prawa pomocy czy też nie przysługuje ona z mocy ustawy. Skarżący zarzucił, że stosowne wnioski złożył na druku PPF wraz z dodatkowymi wyjaśnieniami wykazując zadłużenie kredytowe dokumentami, tak jak to wynika z postanowienia NSA z dnia 17 marca 2009 r., sygn. akt II GZ 51/09. Sąd I instancji w ogóle do tych okoliczności się nie ustosunkował. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 239 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., gdyż przedmiot sprawy w niniejszym postępowaniu nie dotyczy pomocy i opieki społecznej. Natomiast pozostałe zarzuty zażalenia zasługiwały na uwzględnienie. Przede wszystkim należy zauważyć, że sprawa z wniosku skarżącego o udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitym została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2008 r., sygn. akt. II GZ 207/07, w którym zostało oddalone zażalenie skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 9 października 2007 r. Orzeczeniem tym rozstrzygnięto, że skarżący nie udowodnił wystarczająco, iż jego stan majątkowy uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Skarżący złożył ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w dniu [...] maja 2008 r. (k. 135 akt). Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 20 listopada 2008 r. rozpoznając ten wniosek odmówił zmiany postanowienia z dnia 9 października 2007 r. odmawiającego skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowienie to zostało wydane na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 i 165 p.p.s.a. Zażalenie na to postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 17 marca 2009 r. (sygn. akt II GZ 51/09). Postanowienie w przedmiocie prawa pomocy należy do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne, co wynika z art. 165 p.p.s.a. Zatem w świetle tego przepisu ponowny wniosek strony o przyznanie prawa pomocy należy traktować jako wniosek o zmianę wcześniej wydanego postanowienia w tym przedmiocie. Powyższe oznacza zatem, że kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy Sąd I instancji powinien był potraktować jako wniosek złożony w trybie art. 165 p.p.s.a. i w tym trybie powinien być rozpatrzony. Zarówno treść sentencji zaskarżonego postanowienia jak i jego uzasadnienie nie daje wystarczających podstaw do przyjęcia, że wniosek skarżącego z dnia [...] maja 2009 r. (k. 189 akt) został w tym trybie rozpatrzony. Przede wszystkim w tzw. części sprawozdawczej uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji nie wskazuje wprost na to, że rozstrzyga o wniosku z dnia [...] maja 2009 r., bowiem powołuje się na pismo skarżącego z dnia [...] czerwca 2008 r. Z akt sprawy wynikałoby, że pismo skarżącego oznaczone datą [...].06.2008 r. (k. 124 akt) stanowiło odpowiedź na wezwanie Sądu z 18 czerwca 2008 r. W konsekwencji dalszych odwołań skarżącego, złożył on wniosek o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] sierpnia 2008 r. (k. 135 akt), o którym rozstrzygnięto w w/w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 20 listopada 2008 r. Zatem wbrew temu co wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia pismo skarżącego z dnia [...] czerwca 2009 r. (k. 201 akt) stanowiące wyjaśnienia w sprawie zostało złożone nie w związku z pismem skarżącego z dnia [...] czerwca 2008 r., lecz w związku z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] maja 2009 r. (k. 189 i 197 akt). Oznacza to, że wniosek ten powinien być rozpoznany przez Sąd I instancji w trybie art. 165 p.p.s.a. Obowiązkiem Sądu było zatem zbadanie czy skarżący wskazuje i wykazuje okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, odnoszące się do zmiany stanu faktycznego lub prawnego uzasadniające zmianę lub uchylenie postanowienia w trybie art. 165 p.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie daje podstaw do przyjęcia, że Sąd I instancji w powyższym zakresie rozpoznał wniosek skarżącego w sposób wnikliwy i wszechstronny. Sąd bowiem w swej ocenie co prawda wskazuje, że skarżący w piśmie z dnia [...] czerwca 2009 r. nie powołał nowych, nieznanych wcześniej okoliczności dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy, co wskazywałoby, iż miał na uwadze treść art. 165 p.p.s.a. Jednakże w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd nie tylko wprost nie odniósł się do treści wniosku z dnia 21 maja 2009 r., ale przede wszystkim nie odniósł się do załączonych do tego wniosku dokumentów. Na kartach 191 – 194 akt sądowych załączono bowiem dokumenty dotyczące sytuacji finansowej skarżącego, który wskazując na zadłużenie kredytowe powoływał się na okoliczności z nich wynikające. Zatem wymagało oceny, czy dokumenty te wskazują na zmianę stanu faktycznego polegającą na pogorszeniu sytuacji materialnej Z. B. w stosunku do stanu faktycznego wykazanego w ostatnim prawomocnym postanowieniu rozstrzygniętym w tym przedmiocie. Treść wezwania skierowanego do skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. z dnia [...] czerwca 2009 r. (k. 196 akt) nie wskazuje też, aby Sąd I instancji w wezwaniu tym miał na uwadze okoliczności wynikające ze złożonych przez Z. B. dokumentów załączonych do wniosku z dnia [...] maja 2009 r. Z przyczyn wyżej wskazanych Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wniosek skarżącego wymaga ponownego wnikliwego rozważenia i dlatego na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.