II SA/Sz 395/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda, Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.),, Asesor WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant Aneta Kukla, po rozpoznaniu w Wydziale II Sz na rozprawie w dniu 10 października 2007 r. sprawy ze skargi M. B. na orzeczenie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kary dyscyplinarnej nagany I. uchyla zaskarżone orzeczenie i poprzedzające je orzeczenie Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] Nr [...], II. stwierdza, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu. Naczelnik Urzędu Celnego w S. postanowieniem z dnia (...(, na podstawie art. 65 w związku z art. 64 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2004 r., Nr 156, poz. 1641 ze zm.) oraz § 4 i § 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 29 sierpnia 2003 r. w sprawie trybu przeprowadzania postępowania wyjaśniającego, dyscyplinarnego i dyscyplinarnego przyspieszonego oraz sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych w stosunkach do funkcjonariuszy celnych (Dz. U. Nr 156, poz. 1520), wszczął postępowanie dyscyplinarne przeciwko funkcjonariuszowi celnemu M.B., młodszemu aspirantowi celnemu pełniącemu służbę w Oddziale Celnym w Ś., obwinionemu o naruszenie obowiązków funkcjonariusza celnego określonych w art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej, poprzez nierzetelne wykonanie powierzonych zadań. Orzeczeniem dyscyplinarnym z dnia (...( Naczelnik Urzędu Celnego w S., powołując się na art. 69, art. 62 ust. 1, art. 63 ust. 1 pkt 2 i art. 64 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej oraz § 11 i § 21 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 29 sierpnia 2003 r. w sprawie trybu przeprowadzania postępowania wyjaśniającego, dyscyplinarnego i dyscyplinarnego przyspieszonego oraz sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych w stosunku do funkcjonariuszy celnych, uznał M.B. za winnego naruszenia obowiązków służbowych funkcjonariusza celnego, określonych w art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej, poprzez nierzetelne wykonanie powierzonych zadań i orzekł wobec niego karę dyscyplinarną w postaci nagany, określoną w art. 63 ust. 1 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że M.B. wykonywał czynności służbowe w Oddziale Celnym w Ś. w czasie służby nocnej z dnia (...( na (...(. Zgodnie z zapisami w książce podziału służby, jako kierownik zmiany sprawował nadzór nad pracą funkcjonariuszy w zmianie. Wśród zgłoszeń celnych złożonych w Oddziale Celnym w Ś., przyjęte zostały, poprzez zarejestrowanie w systemie CELINA pod pozycjami (...(, zgłoszenia celne do procedury wywozu towaru określonego w polu 31 dokumentów SAD jako "elementy stalowe żurawia" i "elementy stalowe żurawia z wyposażeniem", z kodem CN w polu 33 właściwym dla tego towaru. Do zgłoszeń (...( określających towar jako elementy stalowe żurawia, dołączone były nieposiadające cech specyfikacji faktury z nazwą towaru. Z dołączonych specyfikacji wynikało, iż towar stanowią elementy wyrzutni rakiet. Przeprowadzona analiza wykazała niezgodność dokumentów załączonych do zgłoszenia celnego z samym zgłoszeniem. Zakres zadań funkcjonariuszy celnych komórki zgłoszeń celnych wynika z postanowień zarządzenia Ministra Finansów nr 8 z 22 kwietnia 2004 r. w sprawie nadania statutów izbom celnym i urzędom celnym (Dz. Urz. Ministra Finansów Nr 4, poz. 21 ze zm.), które przewidują, między innymi, kontrolę danych zawartych w zgłoszeniach celnych oraz w dołączonych do nich dokumentach. Powyższe rozporządzenie wskazuje na konieczność kontroli wszystkich załączonych dokumentów oraz nakłada ponadto obowiązek kontroli warunków i wymogów określonych w przepisach odrębnych, dotyczących przywozu i wywozu towarów. Ponadto, Naczelnik Urzędu Celnego w S. wydał decyzję Nr (...( z (...(, która specyfikuje czynności jakie winny być wykonane oraz określa sposób ich wykonania przez funkcjonariuszy w poszczególnych etapach kontroli zgłoszenia celnego, między innymi po to, aby nie dopuścić do wywozu towarów, których eksport może się odbyć jedynie po spełnieniu określonych wymogów. Do przepisów odrębnych, z których wymogami winna być kontrolowana zgodność zgłoszenia celnego i załączonych dokumentów, należy, m.in. ustawa z 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, a także dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa (Dz. U. z 2004 r., Nr 229, poz. 2315). Z załączonych do zgłoszenia celnego specyfikacji wynikało, iż wobec towarów przeznaczonych do objęcia procedurą wywozu powinien zostać zastosowany tryb określony dla postępowania z towarami o znaczeniu strategicznym, gdyż instalacje startowe rakiet figurują zarówno w wykazie uzbrojenia (ML4 (b)), jak i w wykazie towarów podwójnego zastosowania (9A 115a). Zdaniem organu, kierownik zmiany M.B. nie zastosował się do trybu postępowania właściwego w przypadku towarów podwójnego zastosowania. O nieprawidłowościach w treści zgłoszeń celnych poinformowano agentkę celną, która składała przedmiotowe zgłoszenia. Złożyła ona wniosek o anulowanie zgłoszeń celnych z powodu niekompletności dokumentów. Poprzez adnotację dokonaną na wniosku, kierownik zmiany M.B. wyraził zgodę na anulowanie zgłoszeń celnych oraz cofnięcie towaru na obszar celny Wspólnoty. Na karcie 1 dokumentów SAD brak jest jakichkolwiek zapisów odnoszących się do weryfikacji, która faktycznie została dokonana oraz do jej wyników. Anulowanie zgłoszeń celnych nie jest przewidziane przepisami prawa celnego. Przepisy te dopuszczają co najwyżej możliwość unieważnienia zgłoszeń celnych w drodze wydania decyzji administracyjnych. Poprzez swoją zgodę na anulowanie zgłoszeń, kierownik zmiany M.B. doprowadził do sytuacji, w której faktycznie niewyjaśniona była sytuacja towaru oraz samych zgłoszeń celnych. Po stwierdzeniu strategicznego charakteru towaru, prawidłowym postępowaniem byłoby powiadomienie oddziałowego koordynatora do spraw towarów o znaczeniu strategicznym i skonsultowanie z nim dalszych posunięć. Towar winien być zatrzymany pod dozorem celnym, zaś o nieprawidłowościach powinny być powiadomione odpowiednie organa. M.B. złożył odwołanie od powyższego orzeczenia dyscyplinarnego, w którym podniósł zarzuty: pominięcia w ustaleniach faktu, że do zgłoszenia celnego dołączone były również specyfikacje z nazwą towaru zgodną z nazwą zawartą w samym zgłoszeniu, pominięcia faktu, że towar załadowany był na samochody w sposób widoczny i znany funkcjonariuszowi, nie udostępnienia w Oddziale przepisów z zakres obrotu towarami strategicznymi, nie wskazania przez prowadzącego postępowanie dyscyplinarne, w której części przepisów dotyczących towarów strategicznych opisano tryb postępowania właściwy do zaistniałej sytuacji, zasadności taryfikowania towaru i jego charakteru (podwójnego zastosowania), dotyczący możliwości anulowania zgłoszenia, selektywnego podejścia do funkcjonariuszy i nieprzychylnej opinii ze strony bezpośredniego przełożonego - kierownika oddziału celnego. W wyniku rozpatrzenia sprawy na skutek wniesionego odwołania Dyrektor Izby Celnej w S. orzeczeniem z dnia (...( na podstawie art. 437 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 ze zm.) w związku z art. 79 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej, utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne organu I instancji. Zdaniem Dyrektora Izby Celnej w S., zebrany w toku postępowania dyscyplinarnego materiał dowodowy bezspornie wskazuje, że M.B., jako kierownik zmiany, nie wykazał należytej staranności w wykonywaniu powierzonych mu zadań, przez co naruszył przepisy art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej. Dyrektor Izby Celnej w S. w pełni podzielił ustalenia faktyczne i prawne poczynione przez organ I instancji uznając, że przeprowadzone postępowanie dyscyplinarne wykazało, że naruszenia obowiązków służbowych przez M.B. są istotne. Prócz nie zastosowania właściwej dla towarów strategicznych procedury obwiniony polecił podległemu funkcjonariuszowi celnemu wykonanie czynności, której nie przewidują przepisy prawa. Z uwagi na to, że kierownik zmiany nie może dopuszczać się do tego typu zaniedbań zastosowana kara winna być współmierna do popełnionego czynu. Konieczne jest bowiem, aby osoba, której powierzono kierownicze stanowisko dawała gwarancję prawidłowego wykonania powierzonych zadań teraz i w przyszłości. Przy orzekaniu kary Dyrektor Izby Celnej wziął pod uwagę: 24-letni okres pełnienia służby, w tym przeszło 15-letni staż na stanowisku kierownika zmiany, oceny okresowe zgromadzone w aktach osobowych, opinię bezpośredniego przełożonego - Kierownika Oddziału Celnego L.S., wnioski o udzielenie wyróżnień, nie wzbudzające zastrzeżeń zachowanie obwinionego po popełnieniu czynu. Taki stan rzeczy stanowi podstawę do zastosowania wobec kierownika zmiany M.B. kary dyscyplinarnej - nagany. Po przeanalizowaniu treści odwołania oraz akt sprawy Dyrektor Izby Celnej w S. stwierdził, że podniesione w odwołaniu zarzuty są bezzasadne, a orzeczona kara jest współmierna do stopnia zawinienia. M.B. złożył skargę na powyższe orzeczenie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. wnosząc o jego uchylenie. W skardze sformułował następujące zarzuty: 1) naruszenia prawa procesowego, które miało istotny wpływ na jego treść, tj. § 11 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 29 sierpnia 2003 r. w sprawie trybu przeprowadzania postępowania wyjaśniającego, dyscyplinarnego i dyscyplinarnego przyspieszonego oraz sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych w stosunkach do funkcjonariuszy celnych, poprzez brak określenia w sentencji orzeczenia rozstrzygnięcia obowiązku, którego zaniechał ze wskazaniem czasu, miejsca i okoliczności; 2) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia, który miał istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, poprzez przyjęcie, że wykonywał powierzone mu zadania służbowe w sposób nierzetelny, zgłoszenie celne dokonane przez agenta celnego B.P. nie zostało unieważnione. Dyrektor Izby Celnej w S. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym orzeczeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Skarga okazała się zasadna. Postępowanie dyscyplinarne funkcjonariuszy celnych uregulowane jest w rozdziale 12 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2004 r., Nr 156, poz. 1641 ze zm.), z zastrzeżeniem art. 79, który stanowi, że w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego. Postępowanie dyscyplinarne wobec funkcjonariusza celnego jest quasi postępowaniem karnym, dlatego też podlega ścisłym rygorom prawnym, określającym, m.in., obowiązki organu prowadzącego postępowanie i prawa obwinionego. Zgodnie z art. 62 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej, funkcjonariusze celni ponoszą odpowiedzialność dyscyplinarną za naruszenie obowiązków służbowych. Przepisem zawartym w art. 80 powyższej ustawy, upoważniono właściwego ministra do spraw finansów publicznych do określenia w drodze rozporządzenia, trybu przeprowadzania postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego, dyscyplinarnego przyspieszonego oraz sposób wykonywania kar dyscyplinarnych. Na podstawie tej delegacji Minister Finansów wydał rozporządzenie z dnia 29 sierpnia 2003 r. w sprawie trybu przeprowadzania postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego, dyscyplinarnego przyspieszonego oraz sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych (Dz. U. Nr 156, poz. 1520). W myśl § 1 ust. 3 w/w rozporządzenia, postanowienie o wszczęciu postępowania wyjaśniającego powinno zawierać w szczególności: 1) stopień, imię, nazwisko i stanowisko służbowe rzecznika dyscyplinarnego; 2) stopień, imię, nazwisko i stanowisko służbowe funkcjonariusza celnego, którego postępowanie wyjaśniające dotyczy; 3) zwięzły opis okoliczności mogących świadczyć o naruszeniu lub zaniechaniu przez funkcjonariusza celnego obowiązku służbowego (czyli tzw. zarzut); 4) informację o przysługujących funkcjonariuszowi celnemu uprawnieniach związanych z wszczęciem postępowania wyjaśniającego; 5) datę i miejsce wydania postanowienia. Postanowienie o wszczęciu postępowania wyjaśniającego jest kierowane do konkretnego funkcjonariusza celnego i jest równoznaczne z postanowieniem o wszczęciu dochodzenia (śledztwa) przeciwko osobie oraz zastępuje postanowienie o przedstawieniu zarzutów znanych w postępowaniu karnym. Postanowienie o wszczęciu postępowania wyjaśniającego musi zawierać stawiany funkcjonariuszowi celnemu zarzut (§ 1 ust. 3 pkt 3 w/w rozporządzenia). Jest to gwarancja procesowa obwinionego związana z prawem do obrony, bowiem dopiero po wydaniu i doręczeniu funkcjonariuszowi celnemu powyższego postanowienia o wszczęciu może organ przystąpić do przesłuchiwania go w charakterze obwinionego, zaś przy zmianie zarzutu w toku prowadzonego postępowania dyscyplinarnego należy zastosować odpowiednio art. 314 Kpk. W rozpoznawanej sprawie postanowienie o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego wobec skarżącego nie zawiera określenia zarzutu, a jedynie zapis o naruszeniu obowiązków funkcjonariusza celnego, określonych w art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej, poprzez nierzetelne wykonanie powierzonych zadań. Zgodnie z § 11 powołanego rozporządzenia, orzeczenie dyscyplinarne powinno być sporządzone na piśmie i zawierać: 1) stopień, imię, nazwisko i stanowisko służbowe osoby wydającej orzeczenie; 2) stopień, imię, nazwisko i stanowisko służbowe obwinionego; 3) określenie czynu zarzucanego lub obowiązku, którego zaniechał obwiniony, ze wskazaniem czasu, miejsca i okoliczności; 4) rozstrzygnięcie w sprawie; 5) uzasadnienie prawne i faktyczne orzeczenia; 6) pouczenie o prawie do wniesienia odwołania lub złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz o terminie i trybie wniesienia odwołania; 7) podpis osoby, która wydała orzeczenie, miejsce i datę wydania. W uzasadnieniu prawnym należy wyjaśnić w szczególności podstawy prawne orzeczenia, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne orzeczenia powinno zawierać w szczególności wskazanie faktów, które zostały uznane za udowodnione, dowodów, na których się oparto, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej. W uzasadnieniu należy wskazać okoliczności, które zostały wzięte pod uwagę przy wymiarze kary. Orzeczeniem dyscyplinarnym nr (...( z dnia (...( wydanym przez Naczelnika Urzędu Celnego w S. uznano M.B. "za winnego naruszenia obowiązków służbowych funkcjonariusza celnego określonych w art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej, poprzez nierzetelne wykonanie powierzonych zadań". Z zacytowanej treści tego rozstrzygnięcia wynika, że zarzut nie określa czasu popełnienia zarzucanego czynu, ani miejsca, ani nawet okoliczności, bowiem za takowe nie można uznać ogólnikowe stwierdzenie "naruszenia obowiązków służbowych funkcjonariusza celnego określonych w art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej, poprzez nierzetelne wykonywanie powierzonych zadań". Dodać należy, że art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej stanowi jedynie, iż "funkcjonariusz celny jest obowiązany w szczególności rzetelnie i bezstronnie, sprawnie i terminowo wykonywać powierzone zadania", nie nakłada więc obowiązków, a jedynie określa sposób ich wykonania. Przepisy w/w rozporządzenia, nakazując dokładne określenie zarzucanego obwinionemu czynu, jednocześnie wskazują, że ma ono zawierać czas, miejsce i okoliczności jego popełnienia. Precyzyjne sporządzenie sentencji ma o tyle istotne znaczenie, że zakreśla ona przedmiotowe granice prowadzonego postępowania dyscyplinarnego. Ma to być dokładny, aczkolwiek zwięzły, opis czynu. Powyższe stanowi gwarancję procesową obwinionego w zakresie realizacji jego prawa do obrony. Zdaniem Sądu, uzasadnienie orzeczenia dyscyplinarnego nie może zastępować zarzutu zawartego w postanowieniu o wszczęciu postępowania i w orzeczeniu dyscyplinarnym, bowiem M.B. uznano winnym popełnienia czynu określonego w zarzucie, a nie w uzasadnieniu orzeczenia dyscyplinarnego (por. wyrok NSA z 9 kwietnia 2002 r., sygn. akt SA/Rz 2608/01, wyroki WSA w Szczecinie z dnia 1 sierpnia 2007 r. sygn. akt II SA/Sz 396/07 i 397/07). Z uwagi na niezgodne z przepisami rozporządzenia określenie zarzutu postawionego M.B., Sąd nie mógł w sposób prawidłowy przystąpić do oceny kwestii winy przypisanej obwinionemu. Uznając tym samym, że naruszenie przepisów postępowania dyscyplinarnego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. na podstawie art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.