II OZ 1022/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 19 lipca 2007 r., sygn. akt II SA/Bk 406/07 przyznające S. T. w punkcie pierwszym prawo pomocy w postaci zwolnienia od wpisu sądowego w kwocie powyżej 200 zł i oddalające w punkcie drugim wniosek S. T. o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi S. T. na decyzję (...) Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie nakazu wykonania określonych robót budowlanych postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 19 lipca 2007 r., sygn. akt II SA/Bk 406/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku przyznał S. T. w punkcie pierwszym prawo pomocy w postaci zwolnienia od wpisu sądowego w kwocie powyżej 200 zł i oddalił w punkcie drugim wniosek S. T. o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie z jego skargi na decyzję (...) Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie nakazu wykonania określonych robót budowlanych. W uzasadnieniu stwierdzono, że skarżący jest w stanie ponieść część kosztów sądowych. Sąd wskazał, iż S. T. jest właścicielem trzech nieruchomości - mieszkania o powierzchni (...) m kw., posesji obecnie zajmowanej przez rodziców, położonej w miejscowości G. oraz lasu o powierzchni (...) ha. Podano w tym miejscu, że posiadanie majątku co do zasady wyklucza możliwość przyznania zwolnienia od kosztów sądowych za wyjątkiem sytuacji, w których osoby wnioskujące o przyznanie prawa pomocy nie posiadają możliwości uzyskania jakiegokolwiek dochodu. Wskazano dalej, iż skarżący ma stały dochód w wysokości (...) zł. Z tej kwoty po podsumowaniu niezbędnych miesięcznych wydatków pozostaje mu (...) zł na zaspokojenie pozostałych potrzeb życiowych. Sąd stwierdził, że nie jest to wysoka kwota. Wskazał jednakże przy tym na fakt, iż skarżący zadeklarował chęć sprzedaży lasu wraz z gruntem, co w ocenie Sądu polepszyłoby jego sytuację finansową. WSA podał ponadto znaną mu z urzędu okoliczność, że posiadane przez S. T. mieszkanie o powierzchni (...) m kw. zostało uzyskane w wyniku zamiany z mniejszego o pow. (...) m kw. Powyższe zdaniem sądu zaprzecza informacjom o wyjątkowo złej sytuacji finansowej skarżącego. Wskazano ponadto, iż uczestnik postępowania - M. G. w swoich pismach kierowanych do Sądu podnosi, iż skarżący nie zamieszkuje w mieszkaniu w B. P., ale u rodziców w miejscowości G., zaś mieszkanie wynajmuje. Stwierdzono jednak przy tym, że Sąd bierze pod uwagę nie tylko rzeczywistą sytuację majątkową strony, ale i jej możliwości płatnicze. Bez względu na to czy skarżący rzeczywiście wynajmuje rzeczone mieszkanie czy też nie to jest ono potencjalnym źródłem dochodów. Dodano, iż nieposiadanie przez skarżącego na utrzymaniu innych osób oraz posiadanie przez niego samochodu, który jest przedmiotem współwłasności z J. T., ułatwia poczynienie przez skarżącego comiesięcznie choć niewielkich oszczędności. Wobec obowiązków płatniczych S. T. związanych z innymi prowadzonymi przez niego sprawami stwierdzono, że strona zachowa prawo do sądu przy częściowym uwzględnieniu wniosku w przedmiotowej sprawie. Stwierdzono, że skarżący nie wykorzystuje w pełni posiadanych możliwości płatniczych. Sąd dodał, że strona z zachowaniem wszelkiej staranności powinna gromadzić środki by w inicjowanych przez siebie sprawach koszty sądowe uiścić. W zażaleniu na powyższe postanowienie S. T. wskazał, iż we wniesionym sprzeciwie nie wymieniał danych odnoszących się do możliwości poczynienia oszczędności w opłatach za telefon komórkowy i w wydatkach związanych z korzystaniem z samochodu a wskazane informacje pochodziły od uczestnika postępowania - M. G. Skarżący stwierdził ponadto, iż nie ma możliwości sprzedaży posiadanej części lasu, gdyż pomimo podjętych prób nie może znaleźć nabywcy. Odnośnie posiadanego mieszkania wskazał, iż wymaga ono gruntownego remontu, na który to środków finansowych nie posiada. Wskazał, iż mimo poczynienia prób nieodpłatnego jego wynajęcia, nikt zainteresowany się nie zgłosił. Podał ponadto, iż wynajem jest niemożliwy ze względu na fakt, iż przedmiotowe mieszkanie znajduje się w B. P.. Wskazał, iż poczynienie oszczędności na koszty sądowe jest niemożliwe bez uszczerbku na jego zdrowiu. Wniósł o zwiększenie kwoty zwolnienia z kosztów sądowych lub o całkowite zwolnienie z konieczności ich opłacenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie posiada usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa do pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy powstała z myślą o zabezpieczeniu prawa do dochodzenia swoich praw dla osób, które w żaden sposób nie są w stanie ponieść ewentualnych kosztów postępowania ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego S. T. jest w stanie ponieść w części ciężar kosztów sądowych w niniejszej sprawie, bez uszczerbku dla swojego utrzymania. Skarżący posiada samodzielne źródło utrzymania w postaci świadczenia rentowego w wysokości (...) zł. Z materiału dowodowego sprawy wynika, iż po dokonaniu wszystkich niezbędnych wydatków skarżącemu na własne potrzeby pozostaje kwota ok. (...) zł miesięcznie. Mimo, iż nie jest to kwota wysoka to sytuacji skarżącego nie można uznać za uniemożliwiający dostęp do sądu stan ubóstwa, nawet przy wzięciu pod uwagę wskazywanego przez niego stanu niepełnosprawności i związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów leczenia. Wskazać należy bowiem, iż skarżący jest właścicielem mieszkania o powierzchni (...) m kw. oraz posesji obecnie zajmowanej przez rodziców, położonej w miejscowości G. a co z tym jest związane - ma możliwość dysponowania posiadanym majątkiem i osiągania z tego tytułu przychodów. Należy podzielić stanowisko, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania) wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. post. NSA z 20 października 2004 r., FZ 454/04, niepubl.). Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nie przynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeżeli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. W szczególności odnosi się to do sytuacji, w których wpis od skargi nie jest duży( wynosi np. 100 - 200 zł). Zdaniem NSA brak jest wystarczających przesłanek do uwzględnienia wniosku skarżącego, który został zwolniony z obowiązku uiszczania wpisu sądowego w kwocie ponad 200 zł (pełna kwota wpisu w przedmiotowej sprawie to 500 zł). W ocenie NSA skarżący jest w stanie ponieść pozostałą kwotę tegoż wpisu tj. równowartość 200 zł. Należy podkreślić, iż w ramach planowania wydatków skarżący, przewidując możliwość dochodzenia swoich praw przed sądem, powinien uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego i dokonać stosownych oszczędności. Biorąc pod uwagę dochód skarżącego, jego możliwości płatnicze związane z własnością nieruchomości oraz wysokość wymaganej kwoty stwierdzić należy, iż zgromadzenie przez S. T. środków na jej pokrycie nie jest niemożliwe. Poczynienie oszczędności ułatwia w sytuacji skarżącego fakt, iż S. T. nie posiada na utrzymaniu innych osób oraz że posiadany przez niego samochód jest przedmiotem współwłasności z J. T., co umożliwia podzielenie kosztów eksploatacji na dwie osoby. Biorąc pod uwagę wysokość dochodu skarżącego oraz posiadany przez niego majątek stwierdzić należy, iż nie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Skoro zatem brak jest przesłanek do uznania zażalenia skarżącego, to stwierdzić należy iż zaskarżone postanowienie wydano zgodnie z prawem. Z tych względów należało orzec jak w sentencji, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.