III SA/Wa 1177/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.), Sędzia WSA Jerzy Płusa, Protokolant Anna Armińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2007 r. sprawy ze skargi J. K. , R. C. wspólników spółki cywilnej "P." na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpoznania odwołania od decyzji odmawiającej umorzenia należnych wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości, 3) zasądza od Ministra Pracy i Polityki Społecznej na rzecz J.K., R.C. wspólników spółki cywilnej "P." kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2007 r., nr [...] wydanym na podstawie art. 49 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776, z późn. zm.), dalej "ustawa o rehabilitacji" oraz art. 228 § 1 pkt 3 w związku z art. 222 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926, z późn. zm.), dalej "ord.pod." Minister Pracy i Polityki Społecznej pozostawił bez rozpatrzenia odwołanie J.K. i R.C. wspólników spółki cywilnej "P.", dalej "skarżący" z dnia [...] stycznia 2007 r. od decyzji Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...]stycznia 2007 r., nr [...]. 2. Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, iż skarżący w dniu [...]września 2006 r. złożyli do Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych wniosek o umorzenie zaległości w obowiązkowych wpłatach na PFRON za okres od listopada 2003 r. do grudnia 2004 r. w łącznej kwocie 27.130 zł wraz z całością odsetek za zwłokę. Uzasadniając wniosek skarżący wskazali, że prowadzą działalność gospodarczą na terenie województw podlaskiego i warmińsko-mazurskiego, czyli w regionach o wysokim poziomie bezrobocia i zatrudniają 11 osób. Większość realizowanych dostaw stolarki budowlanej PCV i aluminiowej dotyczyła obiektów o charakterze szkolno-wychowawczym, sportowym i użyteczności publicznej. Skarżący wyjaśnili, że przystępując na zasadzie kupna wkładów od byłych wspólników, do wykazującej straty spółki PPUH "P " nie byli świadomi, że spółka zalega we wpłatach na PFRON, dlatego wynik kontroli Urzędu Kontroli Skarbowej w B. był dla nich zaskoczeniem. Nieprawidłowości, których dopuścili się poprzedni właściciele spółki miały poważny wpływ na utrzymanie płynności finansowej firmy i zagroziły jej dalszej działalności. Skarżący stwierdzili, że spółka znajdowała się w bardzo trudnej sytuacji ekonomicznej. Wynik finansowy za 2005 rok zamknął się stratą w wysokości 780.817,22 zł, natomiast według stanu na 31 sierpnia 2006 roku również przyniósł stratę w wysokości 385.926,15 zł. Ogłoszenie upadłości przedsiębiorstwa byłoby nie tylko osobistą klęską wspólników, ale też wiązałoby się z tragedią pracowników, którzy byli najczęściej jedynymi żywicielami rodzin. Sytuacja ta miałaby też wpływ dla kooperantów i podwykonawców. Umorzenie zaległości wobec PFRON umożliwiłoby utrzymanie obecnego poziomu zatrudnienia, regulację zobowiązań, wypracowanie środków na kontynuację działalności i poprawę sytuacji ekonomicznej spółki. Realizowane inwestycje oraz ustalona pozycja na rynku okiennym - przy możliwych do uregulowania zobowiązaniach - pozwalały mieć nadzieję i przekonanie, że działalność będzie mogła być kontynuowana. Wskazane okoliczności stanowiły w ocenie skarżących przesłankę ważnego interesu publicznego, jak też ważnego interesu podatnika. Skarżący wskazali ponadto, że nie korzystali z pomocy de minimis określonej w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków udzielania pomocy w zakresie niektórych ulg i zwolnień podatkowych (Dz.U. Nr 94, poz. 900), jak również nie występowali do innych organów o uzyskanie tej pomocy. 3. Prezes Zarządu PFRON decyzją z dnia [...]stycznia 2007 r. odmówił skarżącym umorzenia należnych wpłat w kwocie 25.286,10 zł wraz z odsetkami w kwocie 7.782 zł za okres od stycznia do grudnia 2004 r. oraz rozłożył płatność należnych wpłat w kwocie 25.286,10 zł wraz z odsetkami w kwocie 7.782 zł za okres od stycznia do grudnia 2004 r. na 36 rat. W uzasadnieniu decyzji organ administracji powołał przepisy art. 67 b § 1 pkt 2 i art. 67 a § 1 pkt 2 i 3 ord.pod. Stwierdził, że rozpatrując wniosek skarżących, podjął wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz poddał wnikliwej analizie dostarczone przez skarżących dowody. Uznał, iż zachodzą przesłanki do udzielenia ulgi z tytułu wpłat na PFRON na podstawie art. 67 a § 1 pkt 2 i art. 67 b § 1 pkt 2 ord.pod. poprzez rozłożenie na raty płatności zaległości, brak jest natomiast podstawy do umorzenia zaległości wraz z odsetkami, w związku z art. 67 a § 1 pkt 3 ord.pod. Prezes Zarządu PFRON podkreślił, iż rozstrzygając sprawę był zobowiązany do wzięcia pod uwagę nie tylko interesu skarżących, ale także interesu publicznego, wyrażonego w ustawowych celach działalności Funduszu. Nadmierne uszczuplenie środków PFRON mogłoby doprowadzić do znacznego ograniczenia finansowania zadań w zakresie integracji osób niepełnosprawnych ze społeczeństwem. Finansowanie - między innymi - tworzenia nowych i utrzymania istniejących miejsc pracy w skali całego kraju dla osób niepełnosprawnych, jest ważnym interesem publicznym, uzasadniającym nie zmniejszanie tych środków w sposób nadmierny. Organ podatkowy poinformował również, że ulgę zastosował w ramach pomocy de minimis, zgodnie z § 1 pkt 5 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków udzielenia pomocy w zakresie niektórych ulg i zwolnień podatkowych w ramach pomocy de minimis (Dz.U. Nr 94, poz. 900). 4. Pismem z [...] stycznia 2007 r. skarżący wnieśli do Ministra Pracy i Polityki Społecznej odwołanie od wymienionej wyżej decyzji Prezes Zarządu PFRON. Stwierdzili, że zobowiązania na rzecz PFRON dotyczą okresu styczeń - grudzień 2004 r. tj. okresu, gdy skarżący się nie byli wspólnikami spółki "P.". W związku z tym skierowali oni do PFRON wniosek o umorzenie zaległych zobowiązań wobec tego organu, uzasadniając, że spółka znajduje się w bardzo trudnej sytuacji ekonomicznej, wynik finansowy za rok 2005 zamknął się stratą w wysokości 780.817,22 zł, na dzień 31 sierpnia 2006 r. również wskazywał stratę, a skarżącym zależy na ratowaniu firmy, która daje miejsca pracy 11 osobom. Następnie wnieśli o umorzenie decyzji w całości w oparciu o przepis art. 864 kodeksu cywilnego, wskazując, iż dotyczy on wyłącznie solidarności wspólników jak i dłużników i ma na celu ochronę interesów wierzycieli. Każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki powstałe od dnia wstąpienia do spółki do dnia wystąpienia. Zobowiązania wcześniejsze, powstałe przed wstąpieniem wspólnika do spółki, jak i zobowiązania późniejsze, powstałe po wystąpieniu ze spółki nie są objęte odpowiedzialnością takiego wspólnika (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 sierpnia 1967 r., II CR 187/6). 5. Pismem z dnia [...] marca 2007 r. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej wezwało stronę do usunięcia braków złożonego odwołania poprzez określenie zarzutów przeciw zaskarżonej decyzji, istoty i zakresu żądania będącego przedmiotem odwołania oraz wskazania dowodów uzasadniających to żądanie. 6. Postanowieniem z [...] kwietnia 2007 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej pozostawił odwołanie bez rozpoznania. W uzasadnieniu stwierdził, że skarżący nie odpowiedzieli w terminie na wezwanie do usunięcia braków formalnych odwołania, doręczone im [...] marca 2007 r. 8. W dniu [...] maja 2007 r. skarżący wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra. W skardze powtórzyli, że sporne zobowiązania na rzecz PFRON dotyczą okresu styczeń - grudzień 2004 r. tj. okresu, gdy skarżący nie byli wspólnikami spółki "P.". W związku z tym, skierowali do PFRON wniosek o umorzenie zaległych zobowiązań wobec tego organu, wskazując w jego uzasadnieniu, że spółka znajduje się w bardzo trudnej sytuacji ekonomicznej, wynik finansowy za rok 2005 zamknął się stratą w wysokości 780.817,22 zł, na dzień 31 sierpnia 2006 r. również wskazywał stratę, a skarżącym zależy na ratowaniu firmy, która daje miejsca pracy 11 osobom. Powołując decyzje określające wysokość zobowiązania wobec PFRON z dnia [...] stycznia 2007 r. oraz z dnia [...]stycznia 2007 r. wskazali art. 864 kodeksu cywilnego, wyjaśniając, iż dotyczy on wyłącznie solidarności wspólników jak i dłużników i ma na celu ochronę interesów wierzycieli. Każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki powstałe od dnia wstąpienia do spółki do wystąpienia wspólnika ze spółki. Zobowiązania wcześniejsze, powstałe przed wstąpieniem wspólnika do spółki, jak i zobowiązania późniejsze, powstałe po wystąpieniu ze spółki nie są objęte odpowiedzialnością takiego wspólnika (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 sierpnia 1967 r., II CR 187/6). Skarżący stwierdzili, że płatnikiem zobowiązanym do obliczenia i wpłacenia składek na PFRON byli wspólnicy z 2004 r., a organ podatkowy powinien wydać decyzję o odpowiedzialności poprzednich wspólników. 9. Odpowiadając na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej powtórzył argumentację przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. 10. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a." lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione, jak również ma prawo uwzględnić jedynie część wniosków skargi. 11. Skargę należało uwzględnić, aczkolwiek z innych powodów niż w niej wskazane. Niniejsza sprawa dotyczy oceny legalności postanowienia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...]kwietnia 2007 r. wydanego na podstawie art. 228 § 1 pkt 3 w związku z art. 222 ord. pod. i pozostawiającego bez rozpoznania podanie skarżących, w którym odwołali się od decyzji wydanej przez Prezes Zarządu PFRON odmawiającej umorzenia należnych wpłat wraz z odsetkami za okres od stycznia do grudnia 2004 r. oraz rozkładającej płatność części należnych wpłat wraz z odsetkami za ten sam okres na 36 rat. 12. Stosownie do przepisu art. 228 § 1 pkt 3 ord. pod. organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia pozostawienie odwołania bez rozpatrzenia, jeżeli odwołanie nie spełnia warunków wynikających z art. 222 ord. pod. W myśl tego ostatniego przepisu odwołanie od decyzji organu podatkowego powinno zawierać zarzuty przeciw decyzji, określać istotę i zakres żądania będącego przedmiotem odwołania oraz wskazywać dowody uzasadniające to żądanie. Przepis ten ustanawia wymogi formalne, jakie powinno spełniać odwołanie w postępowaniu podatkowym. Sprostanie tym wymogom może nastręczać określone problemy podatnikom, którzy nie mają wykształcenia prawniczego i w postępowaniu nie korzystają z usług fachowego pełnomocnika. Z tych względów, zarówno w piśmiennictwie podatkowym, jak i w orzecznictwie sądowoadministracyjnym silnie prezentowany jest pogląd, iż przepis ten powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nadmierny rygoryzm w jego stosowaniu może prowadzić do ograniczenia jednego z podstawowych praw strony w postępowaniu podatkowym, jakim jest prawo do instancyjnej kontroli decyzji. W związku z tym podkreśla się konieczność zachowania, przy stosowaniu tego przepisu, zasady proporcjonalności, a więc takiego podejścia do kwestii spełnienia warunków w nim ustanowionych, które zakłada jako punkt wyjścia do dokonywania oceny, prawo do odwołania strony, a nie dążenie do ograniczenia tego prawa (por. B.Adamiak, J.Borkowski, R. Mastalski, J Zubrzycki Ordynacja podatkowa, Komentarz 2004, wyd. Unimex, Wrocław 2004 r., str. 752). W orzecznictwie sądowym najpełniejszy wyraz takiego sposobu interpretacji tego przepisu znalazł swoje odzwierciedlenie w wyroku z dnia 16 grudnia 1998 r. I SA/Gd 152/97 (ONSA 1999 r., nr 4, poz.127), w którym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, m.in. – "Wymagania formalne stawiane środkom zaskarżenia w postępowaniu podatkowym (art. 170 kodeksu postępowania administracyjnego i obecnie odpowiadający mu przepis art. 222 ord. pod.) oraz skardze w postępowaniu sądowoadministracyjnym (art. 37 pkt 4 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym) muszą być oceniane w sposób nie kolidujący z zasadami dwuinstancyjności postępowania administracyjnego oraz sądowej kontroli decyzji administracyjnych. Jeśli zatem z odwołania lub ze skargi można wyczytać zarzuty stawiane decyzji oraz żądanie wnoszącego odwołanie (skargę), środkowi zaskarżenia nie można przypisać braków formalnych i uznać go za niedopuszczalny. Powyższy pogląd wynika po pierwsze z tego, że zasada dwuinstancyjności postępowania, zawsze stanowiąca gwarancję wolności i praw obywatelskich, dzisiaj została podniesiona do rangi zasady konstytucyjnej (art. 78 Konstytucji). Po drugie zaś, brak przymusu adwokackiego w administracyjnym postępowaniu podatkowym i w postępowaniu sądowoadministracyjnym oraz powszechnie znany stopień świadomości prawnej obywateli wykluczają nadmierny formalizm przy badaniu, czy środek zaskarżenia spełnia warunki postawione przez odpowiednie przepisy prawa." Przedstawiony w tym wyroku kierunek i sposób interpretacji przepisu art. 222 ord. pod. należy w pełni zaakceptować. 13. Konfrontując treść przedmiotowego odwołania z wymogami tego środka zaskarżenia ustanowionymi na mocy przepisu art. 222 ord. pod. stwierdzić należy, że skarżący wskazali, iż odwołują się od decyzji Prezesa Zarządu PFRON z dnia [...] stycznia 2007 r. i wnieśli o jej umorzenie w całości. Powołali również dowody uzasadniające to żądanie, a więc wskazali, że spółka znajduje się w bardzo trudnej sytuacji ekonomicznej, wynik finansowy za rok 2005 zamknął się stratą w wysokości 780.817,22 zł, na dzień 31 sierpnia 2006 r. również wskazywał stratę, a skarżącym zależy na ratowaniu firmy, która daje miejsca pracy 11 osobom. Zgodnie z przyjętym poglądem w piśmiennictwie, skarżący w odwołaniu od decyzji podatkowej nie musi używać terminu "zarzutu". Wystarczy, że ze sformułowań odwołania wynika kwestionowanie rozstrzygnięcia. Taka sytuacja niewątpliwie zaistniała w niniejszej sprawie. Z treści odwołania wynika, że skarżący kwestionują wydaną w pierwszej instancji decyzję i nie zgadzają się z podjętym rozstrzygnięciem. Powołane w odwołaniu okoliczności organ odwoławczy powinien zbadać i ocenić. Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że obowiązek wskazania dowodów w odwołaniu nie zwalnia organu odwoławczego od ustalenia stanu faktycznego zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej przez przeprowadzenie w toku postępowania odwoławczego innych dowodów niż tylko te wskazane w odwołaniu. 14. Poprzez zastosowanie omówionych wcześniej dyrektyw interpretacyjnych, stwierdzić należy, iż odwołanie skarżących spełniało w istocie rzeczy wymogi określone przepisem art. 222 ord. pod. i pozwalało na podjęcie postępowania odwoławczego. Ewentualne wątpliwości co do jego treści mogły być usunięte w toku tego postępowania, w ramach czynności wyjaśniających prowadzonych przez organ odwoławczy, ale już bez sankcji odmowy podjęcia postępowania, co zostało w niniejszej sprawie uczynione. 15. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w oparciu o przepis art. 228 § 1 pkt 3 ord. pod. stanowiący podstawę do pozostawienia bez rozpatrzenia odwołania nie spełniającego wymogów określonych w art. 222 ord. pod. Jeżeli jednak wymogi te zostały spełnione i to w dacie złożenia tego odwołania, to dla kwestii możliwości rozpoznania tego odwołania i tym samym zainicjowania postępowania odwoławczego nie miał znaczenia brak odpowiedzi skarżących na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych odwołania, tym bardziej, że organ odwoławczy odwołanie to powinien rozpoznać bez wzywania strony do uzupełnienia odwołania. W konsekwencji zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów, t.j. art. 228 § 1 pkt 3 w związku z art. 222 ord. pod. 16. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.