I FSK 123/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Wasilewska (sprawozdawca), Sędzia NSA Janusz Zubrzycki, Sędzia WSA del. Ewa Michna, Protokolant Dariusz Rosiak, po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2009 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 października 2007 r. sygn. akt I SA/Po 1110/07 w sprawie ze skargi K. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 20 kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od K. S. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w P. kwotę 1800 (słownie: jeden tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z 25 października 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę K.S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z 20 kwietnia 2007 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Stan sprawy przedstawiał się następująco. Na podstawie 22 tytułów wykonawczych z 8 stycznia 2007 r. o numerach (...) obejmujących należności z tytułu podatku od towarów i usług za okres od marca do grudnia 2003 r. wystawionych wobec K.S., Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. wszczął postępowanie egzekucyjne. Na podstawie art. 80 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 229, poz. 1954 ze zm. – dalej "ustawa o postępowaniu egzekucyjnym") 11 stycznia 2007 r. zawiadomiono zobowiązanego o zajęciu prawa majątkowego, stanowiącego wierzytelność, z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności. Pismem z 7 lutego 2007 r. Skarżący wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. o umorzenie wszczętego postępowania egzekucyjnego, powołując się na błąd organu w określeniu kwoty należności głównej zobowiązania podatkowego. Naczelnik Urzędu Skarbowego pismem z 9 lutego 2007 r. zawiadomił bank oraz zobowiązanego o zmianie wysokości zajęcia. W kolejnym piśmie z 13 lutego 2007 r. Skarżący podkreślił zaś, że powyższe zawiadomienie o zmianie wysokości zajęcia jest bezprzedmiotowe, gdyż 9 lutego 2007 r. zaległość wraz z odsetkami uregulowana została w całości, dlatego zasadne jest umorzenie całego postępowania egzekucyjnego. Naczelnik Urzędu Skarbowego 22 lutego 2007 r. powiadomił zobowiązanego o zmianie wysokości zajęcia w związku z dokonaną wpłatą zaległości bezpośrednio na konto podatków pośrednich. Postanowieniem z 6 marca 2007 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego na podstawie art. 17 § 1 i art. 59 § 1, 3, 4 i 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr (...) oraz umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr (...) wobec zaistnienia przesłanek określonych w art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. Na powyższe postanowienie K.S. wniósł do Dyrektora Izby Skarbowej w P. zażalenie, podnosząc, że egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z wydanych decyzji, w związku z czym na podstawie art. 59 § 1 pkt 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym postępowanie egzekucyjne powinno zostać umorzone. Zdaniem Skarżącego w sprawie zostało wszczęte tylko jedno postępowanie egzekucyjne (na podstawie 22 tytułów wykonawczych), w którym egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji, stąd winno ono zostać umorzone w całości, gdyż przepisy prawa nie przewidują częściowego umorzenia postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z 20 kwietnia 2007 r. Dyrektor Izby Skarbowej w P. uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr SM6/20/07 i umorzył postępowanie w tej sprawie jako bezprzedmiotowe, w pozostałym zaś zakresie utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem skargi do WSA w Poznaniu. W skardze podniesiony został zarzut rażącego naruszenia przepisów art. 59 § 1 pkt 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. Skarżący zauważył, że decydujące znaczenie winien mieć fakt prawidłowego określenia egzekwowanego obowiązku, tj. zgodnie z treścią zobowiązania wynikającego z wydanych decyzji. Postępowanie egzekucyjne winno zostać umorzone na podstawie art. 59 § 1 pkt 3 ustawy egzekucyjnej, gdyż wystawiając tytuły wykonawcze i przesyłając zawiadomienie, w którym owe tytuły wyszczególniono z podaniem kwoty należności głównej, odsetek oraz kosztów egzekucyjnych, określono niezgodnie z wysokością zobowiązania wynikającego z wydanych decyzji. Uregulowanie zaległości podatkowej wraz z należnymi odsetkami naliczonymi z własnej inicjatywy do 9 lutego 2007 r. spowodowało wygaśnięcie zaległości podatkowej. Skarżący podkreślił ponownie, że egzekucja prowadzona była w celu wykonania zobowiązania wynikającego z decyzji wymiarowej. Nie było 22 decyzji wymiarowych i nie było prowadzonych 22 egzekucji. Postępowanie podatkowe dotyczyło jednego typu podatku (VAT) i była to jedna egzekucja zmierzająca do wyegzekwowania należnego zobowiązania. W oparciu o powyższą argumentację skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, uznając przedstawione w niej zarzuty za bezpodstawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał skargę za bezzasadną i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł o jej oddaleniu. Sąd podkreślił, iż w niniejszej sprawie kwestią sporną jest to, czy organ egzekucyjny zasadnie odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o nr (...), po umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie dwóch tytułów wykonawczych (...), jak również to, czy organ odwoławczy zasadnie utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy, umarzając jedynie postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr (...). Poza sporem jest, w opinii WSA, umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie trzech powyższych tytułów (...). Sąd zauważył, że z akt sprawy wynika, że wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego tytuły wykonawcze były konsekwencją nieuregulowania przez zobowiązanego zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług określonych decyzją wymiarową Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P. Sąd podkreślił, że podatnicy podatku VAT są obowiązani, bez wezwania naczelnika urzędu skarbowego, do obliczania i wpłacania podatku za okresy miesięczne w terminie do 25 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy, na rachunek urzędu skarbowego (...). A zatem, po upływie powyższego terminu podatek niezapłacony w terminie płatności staje się zaległością podatkową. Zasadnie zatem, na podstawie art. 26 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, wystawiono tyle tytułów wykonawczych, ile było zaległości podatkowych w podatku VAT. Nie ma też podstaw do wydania przez organ egzekucyjny postanowienia o wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Klauzula organu egzekucyjnego o skierowaniu tytułu do egzekucji administracyjnej nie jest postanowieniem, ale czynnością materialno-techniczną. Następnie Sąd podkreślił, że w niniejszej sprawie wszczęcie egzekucji nastąpiło 11 stycznia 2007 r., tj. w dniu doręczenia zobowiązanemu zawiadomienia o zajęciu wierzytelności wraz z odpisami tytułów wykonawczych. Późniejsze doręczenie zobowiązanemu zawiadomienia o zmianie wysokości zajęcia nie miało, wbrew stanowisku skarżącego, wpływu na datę wszczęcia egzekucji. Zapłata przez zobowiązanego, która nastąpiła 9 lutego 2007 r. miała zatem miejsce już po wszczęciu egzekucji. Sąd przywołał treść przepisu art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, po czym uznał, że zasadnie organ egzekucyjny stwierdził, że w niniejszej sprawie brak jest przesłanek dających podstawę do umorzenia postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie tytułów wykonawczych o nr (...) (oprócz tytułu o nr 20), gdyż wykazane w nich zobowiązania były zgodne z decyzją wymiarową Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P., zaś co do dwóch tytułów wykonawczych stwierdzono, że postępowanie egzekucyjne podlega umorzeniu na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej. Sąd zauważył również, że, wbrew temu, co twierdzi skarżący, postępowanie egzekucyjne może być umorzone w całości lub w części. Konkludując Sąd stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia art. 59 § 1 pkt 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. Skoro bowiem możliwe było umorzenie postępowania egzekucyjnego w części na skutek uwzględnienia podniesionych przez skarżącego zarzutów, nie było konieczności umarzania prowadzonych wszystkich postępowań egzekucyjnych, co do których tytuły wykonawcze wystawiono w sposób zasadny i uprawniony. Powyższy wyrok został w całości zaskarżony skargą kasacyjną K.S. Orzeczeniu WSA zarzucono: 1).Naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, w tym w szczególności naruszenie art. 59 § 1 pkt 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym przez brak uwzględnienia, że obowiązek zapłaty należności został wykonany przez skarżącego przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, co stanowi podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego, 2).Naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, w tym w szczególności naruszenie art. 134 P.p.s.a. w zw. z art. 33 w zw. z art. 34 § 4 i art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym przez brak uwzględnienia przez Sąd pierwszej instancji okoliczności, iż postępowanie egzekucyjne kończy się w przypadku wyegzekwowania dochodzonej należności, a zatem również w sytuacji dobrowolnego wykonania przez skarżącego zobowiązania w całości organ egzekucyjny powinien umorzyć postępowanie egzekucyjne - co miało istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy, albowiem spowodowało błędne uznanie ze strony WSA, iż postępowanie egzekucyjne w takiej sytuacji nie podlega umorzeniu. W związku z powyższymi zarzutami wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz o zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania w niniejszej sprawie według norm przepisanych wraz z kosztami zastępstwa adwokackiego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, odnośnie pierwszego z podniesionych zarzutów, że wobec niewłaściwego określenia zobowiązania podatkowego skarżącego organ egzekucyjny zobowiązany był do wydania postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, o co wnosił skarżący w piśmie z dnia 7 lutego 2007 r. Sąd pierwszej instancji błędnie uznał, iż możliwe było dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego. W odniesieniu do drugiego zarzutu skargi kasacyjnej podniesiono, iż postępowanie egzekucyjne kończy się w przypadku wyegzekwowania dochodzonej należności pieniężnej lub w sytuacjach określonych w art. 33 w zw. z art. 34 § 4 i art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym wskutek jego umorzenia. W zażaleniu na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. skierowanym do Dyrektora Izby Skarbowej w P. skarżący podniósł zarzut, iż dokonał zapłaty na konto Urzędu Skarbowego całej kwoty zaległości podatkowych wraz z odsetkami. Organ egzekucyjny zobowiązany był więc do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec wykonania w całości obowiązku przez podatnika. Zdaniem autora skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji zobowiązany był na zasadzie art. 134 P.p.s.a. wziąć pod uwagę wskazaną okoliczność. Zapłata przez skarżącego zobowiązania podatkowego skutkować powinna umorzeniem postępowania w całości. Uchybienie to miało więc oczywisty i znaczny wpływ na wynik sprawy. Ponadto wskazane zostało, że Sąd dokonał nietrafnej wykładni obowiązujących w niniejszej sprawie regulacji prawnych, tj. art. 59 § 1 pkt 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, nie uwzględniając, iż, jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa postępowanie egzekucyjne podlega umorzeniu. Wszczęta egzekucja administracyjna powinna więc być umorzona, a nowa nie powinna być prowadzona, o ile w międzyczasie doszło do zapłaty całości należności. W wypadku jej ponownego wszczęcia podlegała ona umorzeniu. Strona przeciwna nie skorzystała z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawidłowo dokonał kontroli zaskarżonego postanowienia i zasadnie stwierdził, że brak jest podstaw do uwzględnienia skargi, gdyż prawidłowo ustalono, że w sprawie nie zaistniały wymienione w art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a., przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Tym samym Sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył art. 1 § 2 P.u.s.a. oraz art. 3 § 2, art.134, ani art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 3, art. 33 oraz art. 34 § 4 u.p.e.a.. Sąd administracyjny, zgodnie z treścią art. 134 § 1 P.p.s.a., rozstrzyga sprawę w jej granicach, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie będąc związany granicami skargi sąd zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu (zasada oficjalności) wszelkich naruszeń prawa, a także wszystkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze. W tej sprawie, Sąd pierwszej instancji po ustaleniu stanu faktycznego wydał rozstrzygnięcie biorąc pod uwagę obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa, w szczególności dotyczące umorzenia postępowania egzekucyjnego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić, gdy na skutek zgłoszonych zarzutów wyjdą na jaw przeszkody lub wady postępowania, albo wtedy, gdy okoliczności te zostaną ujawnione w toku kontroli postępowania, przeprowadzonej z urzędu przez organ egzekucyjny, a także na wniosek zobowiązanego lub wierzyciela. Istotą umorzenia jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Przyczyny uzasadniające umorzenie zostały enumeratywnie wymienione w art. 59 u.p.e.a. Wśród nich można wyróżnić przeszkody trwałe i przemijające. Przy przeszkodzie trwałej, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą, w tej sprawie nie będzie już można wszcząć postępowania egzekucyjnego. Jeżeli występuje przeszkoda przemijająca - np. brak doręczenia zobowiązanemu upomnienia - po doręczeniu upomnienia będzie można ponownie wszcząć postępowanie, o ile obowiązek w dalszym ciągu nie będzie wykonany. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Ostateczne postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie oznacza wszakże, że na zobowiązanym przestał ciążyć obowiązek, którego wykonanie było przedmiotem umorzonego postępowania. Nie można mu również przypisywać waloru res iudicata, ponieważ organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym ( art. 29 § 1 u.p.e.a.). Przepis art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. stanowi, że "Postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa". Sposób jego sformułowania nie pozostawia wątpliwości, co do obowiązku obligatoryjnego zastosowania go przez organ egzekucyjny, jeśli zaistnieją określone w nim przesłanki, a takie nie zaistniały w rozpatrywanej sprawie. Należy bowiem podkreślić, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte 11 stycznia 2007 r., a zapłata należności, na podstawie tytułów wykonawczych zgodnych z decyzją wymiarową, nastąpiła 9 lutego 2007 r.. Tym samym nie zostały spełnione przesłanki do zastosowania art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a.. W odniesieniu do tytułów wykonawczych, których wszczęcie nastąpiło w sposób nieuprawniony, bądź obowiązek został wykonany przed wszczęciem egzekucji, postępowanie egzekucyjne w tej części uległo umorzeniu. Jednak nie dotyczyło to tytułów będących przedmiotem skargi kasacyjnej, które wystawiono w sposób zasadny i uprawniony, a ich wykonanie nastąpiło po wszczęciu postępowania egzekucyjnego. W tym stanie rzeczy wobec braku usprawiedliwionych podstaw skargę kasacyjną należało oddalić, stosownie do art. 184 oraz art. 204 pkt 1 P.p.s.a.