I FZ 142/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Janusz Zubrzycki po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z.J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 grudnia 2007 r. sygn. akt III SA/Gl 1214/07 w przedmiocie zwolnienia z kosztów sądowych w zakresie przekraczającym każdorazowo kwotę 200 zł w sprawie ze skargi Z.J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 14 czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2007 r., sygn. akt III SA/Gl 1214/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, po rozpoznaniu wniosku o przyznanie Z.J. prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 14 czerwca 2007 r., Nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego, zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w zakresie przekraczającym każdorazowo kwotę 200 zł i oddalił wniosek w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z przedstawionymi przez wnioskodawcę informacjami ponosi on uzasadnione wydatki związane z podeszłym wiekiem i złym stanem zdrowia swoim i małżonki. Z uwagi na stan konta i konieczność spłaty zadłużeń nie dysponuje on zdolnością kredytową, a prowadzona działalność gospodarcza w ciągu ostatnich dwóch lat podatkowych przyniosła stratę. Nieruchomość, której jest właścicielem, w chwili obecnej jest wykorzystywana do prowadzenia działalności gospodarczej, co dyskwalifikuje ją jako ewentualne źródło przychodu. Branie pod uwagę posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę zasobów nieruchomych jako ewentualnego zabezpieczenia zaciągniętego zobowiązania Sąd I instancji uznał za bezprzedmiotowe ze względu na znikome szanse skarżącego na uzyskanie nowego kredytu. Sąd I instancji podkreślił jednakże, że skarżący dysponuje stałym dochodem w postaci uzyskiwanej emerytury, natomiast w utrzymaniu mieszkania pomaga mu wnuk wraz z rodziną - z przedłożonych dokumentów wynika też, iż wnuk ponosi związane z utrzymaniem mieszkania opłaty. W ocenie Sądu I instancji oświadczenie skarżącego, iż to na nim spoczywa ciężar ponoszenia tych opłat, nie znalazło pokrycia w innych dowodach. Niezależnie od relacji wiążących skarżącego z wnukiem na tym ostatnim ciąży obowiązek alimentacyjny (art. 128 k.r.o.), a i sam fakt udzielenia darowizny mieszkania wiąże się z podobnym obowiązkiem określonym w art. 897 k.c. Nawet gdyby skarżący nie znajdował się w niedostatku, winien w pierwszej kolejności szukać pomocy w uzyskaniu środków potrzebnych na uiszczenie opłat sądowych u wnuka, a dopiero później korzystać z dofinansowania z budżetu państwa. Sąd I instancji wskazał również, iż zarówno w 2005, jak i w 2006 r. skarżący osiągnął stosunkowo wysokie przychody z tytułu działalności gospodarczej, a z racji kontynuowania działalności również w pierwszym półroczu 2007 r. wnioskować należy o możliwości sfinansowania w pewnym zakresie kosztów postępowania sądowego z bieżącego przychodu. W zażaleniu na powyższe postanowienie zawartym w piśmie z dnia 28 stycznia 2008 r. skarżący wniósł o uchylenie postanowienia i całkowite zwolnienie go z kosztów sądowych sprawy, wskazując, że nie jest w stanie ponieść opłaty sądowej w wysokości 200 zł, ponieważ poza emeryturą (1.078,64 zł netto) nie posiada majątku ani dochodów, a jego sytuacja nie rokuje poprawy. Skarżący podkreślił ponownie, iż na nim spoczywa ciężar ponoszenia opłat utrzymania mieszkania, mimo iż na książeczkach opłat figuruje nazwisko wnuka. Wnuk wraz z żoną opiekują się skarżącym i jego żoną, nie może one więc żądać pomocy finansowej od wnuka tylko dlatego, że podarował mu z żoną mieszkanie. Wnuk zarabia około 2.500 zł miesięcznie i ma na utrzymaniu czteroosobową rodzinę oraz dodatkowo opiekuje się babką swojej żony mającą 90 lat. Skarżący podniósł też, iż mimo pozytywnego wyroku WSA nie otrzymał jeszcze zezwolenia na produkcję oleju opałowego, bez którego nie może uruchomić produkcji przynoszącej zysk. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazać przede wszystkim należy, że w rozpatrywanym zażaleniu skarżący zawęził zakres wnioskowanego prawa pomocy - o ile w pierwotnym wniosku wnosił on o zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, w zażaleniu wnosi jedynie o całkowite zwolnienie z kosztów sądowych w sprawie. Z tej też przyczyny przy badaniu przesłanek przyznania prawa pomocy Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się do przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie do przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), dalej powoływana jako "P.p.s.a.", osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podkreślić, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową. Zasadą jest bowiem ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowoadministracyjnego (art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przy tym uznaniu Sądu pozostawił ustawodawca ocenę przytoczonych przez wnioskodawcę okoliczności, uzasadniających jego zdaniem wyjątkowe traktowanie wynikające z art. 246 P.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sytuacja skarżącego nie uzasadnia całkowitego zwolnienia go z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sprawie. Przemawia za tym fakt posiadania stałego źródła dochodu, a przede wszystkim okoliczność darowania wnukowi mieszkania spółdzielczego własnościowego. Nie jest zasadne w ocenie Sądu stwierdzenie skarżącego, iż podarowanie wnukowi mieszkania nie uprawnia skarżącego do uzyskania od obdarowanego pomocy finansowej. Zgodzić się należy z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, iż w takim przypadku uzasadnione jest zwrócenie się do wnuka o pomoc w poniesieniu w znacznym już stopniu zredukowanych kosztów sądowych. Wskazać bowiem należy na to, iż darowizna mieszkania spowodowała znaczne przysporzenie majątkowe po stronie wnuka skarżącego, uzyskane - co wynika z samego charakteru umowy darowizny - bez ekwiwalentu. Z racji powołanej już wyżej wyjątkowości instytucji prawa pomocy należy mieć na uwadze to, iż koszty sądowe, z których uiszczenia zwolniony jest podmiot, któremu prawa pomocy w tym zakresie udzielono, obciążają ogół obywateli. W sytuacji gdy podmiot ten nieodpłatnie przekazał znaczny składnik majątkowy członkowi rodziny, zasadny jest wniosek, iż obdarowany powinien pomóc darczyńcy w poniesieniu finansowego ciężaru związanego z prowadzeniem postępowania sądowego, jeśli darczyńca nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych we własnym zakresie. Za prawidłowe należy uznać tutaj powołanie przez Sąd I instancji art. 897 Kodeksu cywilnego. Stąd też w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego strona nie wykazała, iż spełnia przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. uprawniające do uzyskania prawa pomocy w zakresie przewyższającym już uzyskane zwolnienie, wskazane w zaskarżonym postanowieniu. Argumenty i wnioski zawarte w punkcie 2 i 3 pisma procesowego z dnia 28 stycznia 2008 r., jako niezwiązane merytorycznie z rozpatrywanym zażaleniem, nie podlegają rozpatrzeniu przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z uwagi na powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.