I OSK 632/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch (spr.) Sędziowie NSA: Jan Paweł Tarno Jolanta Sikorska Protokolant Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 stycznia 2008 r. sygn. akt II SA/Lu 998/06 w sprawie ze skargi Z. W. o wznowienie postępowania sądowego w sprawie II SA/Lu 777/05 dotyczącej zwrotu nienależnie pobranego zasiłku stałego wyrównawczego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 22 stycznia 2008r. sygn. akt II SA/Lu 998/06 oddalił skargę Z. W. o wznowienie postępowania sądowego w sprawie rozstrzygniętej prawomocnym wyrokiem tego Sądu z dnia 11 lipca 2006 r. sygn. akt II SA/Lu 777/05 w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku stałego wyrównawczego. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd wskazał na następujące okoliczności sprawy: Powołanym wyrokiem z dnia 11 lipca 2006 r. II SA/Lu 777/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z [...] czerwca 2005 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku stałego wyrównawczego, wskazując w uzasadnieniu, że organy obu instancji zasadnie przyjęły, iż zaniechanie przez skarżącego faktu przyznania mu od dnia 1 grudnia 2002 r. stałej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, skutkować musi uchyleniem przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. decyzji z dnia [...] listopada 2002 r. przyznającej skarżącemu zasiłek wyrównawczy i orzeczeniem o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Powołany wyrok uprawomocnił się w dniu 22 października 2006 r. W dniu 15 grudnia 2006 r. Z. W. wniósł skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego w powyższej sprawie opierając swoje żądanie na treści art. 273 § 2 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a." Skarżący wskazał, że do akt niniejszej sprawy nie dołączono jego wniosku z dnia [...] marca 2005 r. o wyłączenie od załatwiania jego spraw W. K. pracownicy MOPS w N. Ponadto skarżący podniósł, że w przedmiocie świadczenia z pomocy społecznej "tutejszy Sąd wydał wyrok w sprawie II SA/Lu 358 - 364/06". Wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi Z. W. pismem z dnia 10 lutego 2007 r. poinformował, że o fakcie niedołączenia wniosku z dnia [...] marca 2005 r. do akt sprawy II SA/Lu 777/05 przez organ pierwszej instancji dowiedział się w dniu [...] września 2006 r., kiedy doręczono mu wyrok. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, że skarga Z. W. jest niezasadna i nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie zachodzi żadna ze wskazanych przez skarżącego przesłanek wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że zgodnie z art. 273 § 2 i § 3 P.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu (§ 2), a także w razie późniejszego wykrycia prawomocnego orzeczenia dotyczącego tej samej sprawy (§ 3 zd. 1- sze). Podstawą wznowienia postępowania, o której mowa w art. 237 § 2 P.p.s.a., mogą być tylko takie okoliczności faktyczne i dowody nieujawnione w tym postępowaniu, które istniały już przed zakończeniem sprawy sądowoadministracyjnej, w której ma nastąpić wznowienie postępowania. Ponadto muszą to być okoliczności i dowody, które mogły mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy w poprzednim postępowaniu. W ocenie Sądu I instancji wskazywana przez Z. W. przesłanka wznowienia w niniejszej sprawie nie występuje. Udział pracownika podlegającego wyłączeniu w wydaniu decyzji może być jedynie podstawą ewentualnego wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 kpa, nie stanowi natomiast przesłanki wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego w oparciu o art. 273 § 2 P.p.s.a. W związku z powyższym Sąd uznał, że niedołączenie przez organ administracji wniosku o wyłączenie wskazanego we wniosku pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. nie może być podstawą wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie art. 273 § 2 P.p.s.a., gdyż okoliczność ta nie mogła mieć wpływu na rozstrzygnięcie sprawy w tym postępowaniu. Nie ulega wątpliwości, że w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 777/05 nie występuje również druga ze wskazanych przez skarżącego przesłanek wznowienia postępowania określona w art. 273 § 3 P.p.s.a. Jest ona związana z istnieniem bezwzględnej negatywnej przesłanki procesowej, jaką jest przysługująca prawomocnym orzeczeniom powaga rzeczy osądzonej. Zatem podstawę skargi o wznowienie postępowania sądowego stanowić może tylko takie wykryte później prawomocne orzeczenie dotyczące tego samego stosunku prawnego, które było już prawomocne, zanim zapadł wyrok w postępowaniu, którego wznowienia się żąda. Orzeczenie, o którym mowa w art. 273 § 3 P.p.s.a., musi dotyczyć tej samej sprawy, a warunek ten jest spełniony w wypadku tożsamości przedmiotu i stron postępowania, a więc w sytuacji, w której w późniejszym procesie mógł i powinien być zgłoszony zarzut powagi rzeczy osądzonej. Jest bezspornym, że wyrok z dnia 11 lipca 2006 r. był pierwszym i jedynym prawomocnym wyrokiem wydanym w sprawie pobranego nienależnie świadczenia przez Z. W. Wskazane przez skarżącego sygnatury akt sądowych II SA/Lu 358 - 364/06 dotyczyły innych spraw w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej, o które skarżący od wielu lat regularnie się ubiega. W sprawie o sygnaturze akt II SA/Lu 358/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie rozpoznał skargę Z. W. na decyzję organu pomocy społecznej w sprawie zasiłku celowego, zaś w sprawie o sygnaturze akt II SA/Lu 364/06 ten sam Sąd badał legalność decyzji w przedmiocie zasiłku okresowego. Tymczasem w sprawie o sygnaturze akt II SA/Lu 777/05, której wznowienia domaga się skarżący, Wojewódzki Sąd Administracyjny rozstrzygał w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku stałego wyrównawczego. Z powyższych względów, na podstawie art. 282 § 2 P.p.s.a., Sąd oddalił skargę o wznowienie postępowania sądowego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Z. W., reprezentowany przez adwokata ustanowionego z urzędu. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 270 i art. 271 pkt 2 w związku z art. 105, art. 183 § 2 pkt 5 i art. 106 § 4 P.p.s.a., art. 145 § 1 pkt. 3 k.p.a., a także art. 273 § 2 i § 3 P.p.s.a. - z powodu traktowania skarżącego, pomimo braku u niego zdolności postulacyjnej, a więc zdolności do samodzielnego występowania w postępowaniu z powodu choroby psychicznej (zespołu urojeniowego obejmującego paranoję) i niepoczytalności całkowitej, jako pełnosprawnej strony, od której można żądać osobistego wywiązania się z wymogów prawnych z art. 279 w zw. z art. 49 § 1 P.p.s.a. i innych dotyczących wznowienia postępowania, co spowodowało, że nie rozpoznano istoty sprawy. Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Ponadto wniesiono o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika skarżącego nieopłaconych kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że pomimo faktu, iż skarżący ma od lat rozpoznaną chorobę psychiczną, co doprowadziło do stwierdzenia u niego całkowitej niepoczytalności, traktowany był w postępowaniu sądowoadministracyjnym jakby był osobą pełnosprawną, jakby nie widziano, że tym samym narusza się prawo do obrony jego interesów. Choroba psychiczna, na którą cierpi skarżący, ma charakter postępujący, będzie więc coraz gorzej i jest to fakt powszechnie znany, a fakty powszechnie znane wchodzą zawsze w zakres procedowania, bez potrzeby powoływania się na ten fakt, bo o jego istnieniu każdy wie lub może się dowiedzieć ze źródeł powszechnie dostępnych, bo jest to fakt przyrodniczy. Sprawa o wznowienie postępowania ze względu na ogólnikowość przepisów i mały dorobek orzecznictwa jest sprawą trudną dla profesjonalistów. Tym bardziej więc trudno jest zrozumieć wzywanie skarżącego, aby osobiście podał "w jakiej dacie dowiedział się o istnieniu podstaw do wznowienia postępowania w sprawie II SA/Lu 777/05". W czasie zaostrzenia choroby kontakt ze skarżącym jest w ogóle niemożliwy. Nie wiadomo nawet, czy skarżący składając skargę o wznowienie postępowania chciał w istocie tylko wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego, czy też obu postępowań, czy może tylko postępowania administracyjnego. Skoro podawane lakoniczne podstawy wznowienia w aspekcie wyłączenia pracowników administracyjnych odnoszą się zarówno do decyzji administracyjnej jak i wyroku sądu utrzymującego w mocy tę decyzję, można by sądzić, że może chodzić o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego, ale pewności nie ma. W ocenie pełnomocnika skarżącego, nie jest też takie oczywiste stwierdzenie przez Sąd I instancji, że "udział pracownika podlegającego wyłączeniu w wydawaniu decyzji może być jedynie podstawą ewentualnego wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 kpa, a nie stanowi przesłanki wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego w oparciu o art. 273 § 2 P.p.s.a." w aspekcie wznowienia postępowania z powodu nieważności, gdy wskutek naruszenia przepisów prawa strona była pozbawiona możności działania, a okoliczności faktyczne istniały już przed zakończeniem sprawy sądowej, w której ma nastąpić wznowienie postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 174 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w myśl art. 183 § 1 jest związany podstawami skargi kasacyjnej, co oznacza że rozpoznaje sprawę wyłącznie w granicach zarzutów skargi kasacyjnej; z urzędu może wziąć pod rozwagę jedynie nieważność postępowania sądowego. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w skardze. Oznacza to konieczność powołania w skardze kasacyjnej konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd pierwszej instancji, określenia, jaką postać miało to naruszenie, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w przypadku podniesienia zarzutu uchybienia przepisom postępowania wykazania dodatkowo, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna nieodpowiadająca tym wymaganiom podlega oddaleniu jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw kasacyjnych. Ze względu na te właśnie wymogi ustawodawca ustanowił przymus adwokacko - radcowski postanawiając w art. 175 § 1, że skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego. Skarga kasacyjna złożona w niniejszej sprawie nie odpowiada wymienionym wymogom. Opierając podstawy skargi kasacyjnej na zarzucie naruszenia przez Sąd I instancji szeregu przepisów procedury sądowoadministracyjnej sporządzający skargę pełnomocnik nie wyjaśnił w uzasadnieniu skargi, na czym polegały owe naruszenia. Istota wywodu uzasadnienia skargi kasacyjnej skupia się na stanie zdrowia psychicznego skarżącego i próbie wykazania, że postępowanie wszczęte wnioskiem Z. W. o wznowienie postępowania administracyjnego w sprawie nienależnie pobranych świadczeń stawiało zbyt trudne dla niego wymagania, w szczególności, by wskazał, kiedy dowiedział się o okoliczności zgłoszonej jako podstawa wznowienia. Podsumowując pełnomocnik stwierdza, iż nie wiadomo w końcu, czy skarżącemu chodziło o wznowienie postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a., czy o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego z powodu nieważności, na podstawie art. 273 § 2 P.p.s.a. Tak sformułowana skarga kasacyjna nie może być merytorycznie rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny. Związanie granicami skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny może rozważać wyłącznie kwestie objęte treścią zarzutów wyjaśnionych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Z tych powodów ustawodawca postawił sporządzającemu skargę kasacyjną pełnomocnikowi konkretne wymagania, które określił w art. 176 P.p.s.a. Braków skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny, związany przepisem art. 183 § 1 P.p.s.a., nie może uzupełniać ani też korygować jej treści. W szczególności Sąd ten nie może domyślać się intencji autora skargi kasacyjnej oraz wyjaśniać za niego zarzuty skargi kasacyjnej. Z tych względów podniesione w skardze kasacyjnej nie mogły być skuteczne. Odnosząc się do prezentowanego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej poglądu o niedopuszczalnym, zdaniem pełnomocnika, prowadzeniu postępowania sądowego wobec Z. W. jak wobec osoby w pełni poczytalnej, należy wyjaśnić, że w postępowaniu administracyjnym, jak również w postępowaniu sądowoadministracyjnym, nie występuje prawna kategoria poczytalności będąca instytucją prawa karnego. W postępowaniu administracyjnym, a także w postępowaniu sądowoadministracyjnym bierze się pod uwagę zdolność prawną oraz zdolność do czynności prawnych osoby fizycznej, które to kategorie oceniane są według przepisów prawa cywilnego. Z dokumentów przedstawionych w postępowaniu w niniejszej sprawie nie wynika, aby Z. W. był pozbawiony zdolności do czynności prawnych (art. 12 k.c.), albo by zachodził w jego przypadku stan ograniczonej zdolności do czynności prawnych (art. 13 k.c.). Jak wynika z dokumentacji sprawy, skarżący nie wykazuje nieporadności i braku konsekwencji w dochodzeniu zgłaszanych przez siebie żądań z zakresu świadczeń z pomocy społecznej. Przeciwnie Z. W. precyzyjnie określa swoje żądania oraz dochodzi ich realizacji w przewidzianym prawem trybie. Mając na względzie powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 P.p.s.a. Stosownie do § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) pełnomocnik powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.