I OW 77/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska Sędziowie sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz (spr.) sędzia NSA Henryk Ożóg Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 30 października 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Samorządowym Kolegium Odwoławczym w L. a Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi o wskazanie organu właściwego w sprawie rozpatrzenia wniosku E. M. w zakresie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy R. z dnia [...] nr [...] o przejęciu na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego postanawia oddalić wniosek Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wystąpiło na podstawie art. 22 § 2 i § 3 pkt 2 kpa w związku z art. 4 i 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2003 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz.1270 ze zm.) o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego między tym organem a Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi przez wskazanie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jako właściwego do rozpatrzenia sprawy z wniosku E. M. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy R. nr [...] z dnia [...] o przejęciu za świadczenia emerytalne na własność Państwa gospodarstwa rolnego położonego we wsi R. W motywach tego wniosku wskazano , iż pismem z dnia 1 marca 2007 r. E. M. zwróciła się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. o "uchylenie decyzji z dnia [...] Nr [...] Naczelnika Gminy R. w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego na Skarb Państwa..." położonego we wsi R. Zdaniem wnioskodawczyni decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa ponieważ gospodarstwo przejęte zostało od osoby, która nie była właścicielem tego gospodarstwa. Powyższe pismo stanowi zatem wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji a wnioskodawczyni wskazuje na przesłankę rażącego naruszenia prawa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. postanowieniem nr [...] z dnia [...] powyższy wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji przekazało do załatwienia jako organowi rzeczowo i miejscowo właściwemu Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w L. Pismem nr [...] z dnia [...] maja 2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. zwróciło się do organu przekazującego wniosek o wszczęcie z urzędu postępowania w zakresie stwierdzenia nieważności swojego postanowienia nr SKO [...] z dnia [...]. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. nie jest ono organem właściwym do rozpatrzenia wniosku E. M. o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] Nr [...] Naczelnika Gminy R., a organem tym jest, jak wskazał w podobnej sprawie w postanowieniu z dnia 18 października 2005r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie sygn. akt I OW 201/05 Minister do Spraw Rozwoju Wsi. W odpowiedzi Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. poinformowało Kolegium w L. pismem nr SKO [...] z dnia [...] czerwca 2007 r., iż nie znalazło podstaw do wszczęcia wskazanego postępowania. Podtrzymało jednocześnie swoje stanowisko, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. jest organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa za świadczenia rentowe, wskazanej we wniosku z dnia [...] marca 2007 r. Argumentację swoją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. poparło rozstrzygnięciem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie wydanym w przedmiocie rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego, jednakże w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęcie gospodarstwa na rzecz Państwa jako opuszczonego (wyrok w aktach sprawy). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. jednakże wyraża pogląd , że nie jest organem właściwym rzeczowo do załatwienia sprawy stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa za świadczenia emerytalne. Obowiązek przestrzegania przez organy administracji publicznej z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej wynika z art. 19 K.p.a. W niniejszej sprawie postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] przekazujące do załatwienia Kolegium w L. wniosek E. M. jako organowi właściwemu nie zostało zaskarżone przez stronę do sądu administracyjnego i stało się ostateczne. W ocenie Kolegium organ, któremu w trybie art. 68 § 1 K.p.a. zostało przekazane podanie, jest związany treścią postanowienia (art. 110 w związku z art. 126 K.p.a.). Obalenie mocy wiążącej takiego postanowienia może, w przypadku zakwestionowania przez organ, któremu przekazano podanie swojej właściwości, nastąpić wyłącznie w drodze rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego przez sąd administracyjny na zasadach wynikających z art. 22 § 2 i 3 K.p.a. oraz art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Kolegium w L. nie może już bowiem wydać kolejnego postanowienia o przekazanie sprawy organowi administracji rządowej co potwierdza treść art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. W takim przypadku zdaniem Kolegium powstaje spór kompetencyjny pomiędzy Samorządowym Kolegium Odwoławczym w L. a organem administracji rządowej. Na możliwość wystąpienia o rozstrzygnięcie podobnie ukształtowanego sporu wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu sygn. akt II OW 22/06 z dnia 12 października 2006 r. (Orzecznictwo NSA i WSA Nr 3 (18) poz. 63 z 2007 r.). Wnioskiem z dnia 1 marca 2007 r. E. M. zwróciła się o wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] Nr [...] Naczelnika Gminy R. o przejęciu na rzecz Państwa za świadczenia emerytalne gospodarstwa rolnego położonego w R. od T. B., która nie była właścicielem tego gospodarstwa. Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego określając właściwość organu do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej stanowią w art. 157 § 1, że właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. Z kolei w art. 17 K.p.a. określone zostało jakie organy są organami wyższego stopnia. Po wydaniu przedmiotowej decyzji nastąpiły jednak zmiany w strukturze organów administracji państwowej i samorządowej. Decyzja powyższa wydana została przez naczelnika gminy - terenowy organ administracji państwowej (odpowiednik występujących obecnie organów administracji rządowej). Na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40 poz. 268), której przepisy stanowiły, że naczelnik gminy jako terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego posiada kompetencje do przejmowania w drodze decyzji gospodarstw na rzecz Państwa, (art.5 ust. 3 cyt. ustawy). Z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32 poz. 291 zezm.) tego typu organy zostały zniesione. W wyniku dalszych zmian kompetencje do wydawania decyzji w zakresie przejmowania gospodarstw rolnych na podstawie cyt. przepisów nie przeszły do właściwości organów samorządu terytorialnego lecz do kompetencji organów administracji rządowej. Zgodnie bowiem z art. 5 pkt 19 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34 poz. 198) do właściwości rejonowych organów administracji ogólnej przeszło wydawanie decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego przez Państwo na wniosek rolnika (art. 59 ust.3 cyt. ustawy). Następnie na podstawie art. 122 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7 poz. 25 ze zm.) utraciła moc powyższa ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Organem właściwym do przejęcia nieruchomości w drodze decyzji ustanowiona została Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa (w późniejszym okresie - Agencja Nieruchomości Rolnych) - art. 58 ust. 2 powołanej ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. Ze wskazanych przepisów wynika więc, że od dnia 27 maja 1990 r. sprawy wydawania decyzji o przejmowaniu gospodarstw rolnych przez Państwo przeszły do właściwości organów administracji rządowej a następnie sprawy te załatwiane są w drodze decyzji Agencji Nieruchomości Rolnych. Powyższe dowodzi, że nie można przyjąć w tym zakresie domniemania kompetencji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. jako organu wyższego stopnia do rozpatrzenia złożonego wniosku o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji wynikającego z art. 17 pkt 1 K.p.a. W tej sytuacji organu właściwego do wydania decyzji o stwierdzenie nieważności wydanej przed tą datą należy doszukiwać się w ocenie Kolegium, w ustaleniu obecnie organu wyższego stopnia w stosunku do organu, który byłby właściwy do wydania decyzji w pierwszej instancji. W stosunku do Agencji Nieruchomości Rolnych organem tym jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na co wskazuje załącznik w poz. 2 do obwieszczenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 grudnia 2006 r. w sprawie wykazu jednostek organizacyjnych podległych lub nadzorowanych przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (M.P. Nr 89 poz. 927). Uwzględniając powyższe Kolegium wniosło o wskazanie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jako organu właściwego do rozpatrzenia wniosku z dnia 1 marca 2007 r. E. M. o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] października 1985 r. Nr [...] Naczelnika Gminy R. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje : Stosownie do treści art. 166 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. - spory kompetencyjne miedzy organami samorządu terytorialnego i administracji rządowej rozstrzygają sądy administracyjne. Zgodnie zaś z postanowieniami art. 4 i 15 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm.) , Naczelny Sąd Administracyjny jest sądem właściwym do rozstrzygania sporów kompetencyjnych pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego a organami administracji rządowej i stosuje w tych sprawach odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym , rozstrzygając spór na wniosek w drodze postanowienia poprzez wskazanie organu właściwego do rozpoznania sprawy . Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga sprawy, o których mowa w art. 4 w związku z art. 15 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) tylko w sytuacjach wystąpienia rzeczywistego sporu kompetencyjnego bądź sporu o właściwość . O sporze natomiast w rozumieniu ww. przepisów, można mówić dopiero wtedy, kiedy organy zainteresowane w sprawie w drodze wszelkich dostępnych metod wykładni prawa, analizując wszystkie obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa, dojdą do przekonania, że nie są w stanie jednoznacznie określić, który z nich jest właściwy w sprawie. Generalnie zaś przez spór należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia sprawy (spór pozytywny) albo gdy każdy z organów uważa się za niewłaściwy do załatwienia sprawy (spór negatywny) przy czym żaden z organów pozostając w sporze nie podejmuje stosownego rozstrzygnięcia oczekując na zajęcie stanowiska przez ten właściwy . Natomiast mając powyższe na uwadze przyjąć należy, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do sporu kompetencyjnego pomiędzy Samorządowy Kolegium Odwoławczym w L. a Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi jak wynika to z treści złożonego wniosku Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. Niewątpliwie z treści wniosku w/w Kolegium jak też analizy przesłanych akt sprawy w istocie wynika , że faktycznie spór o właściwość powstał pomiędzy Samorządowymi Kolegiami Odwoławczymi we W. i L. nie zaś Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi gdyż ten organ nie otrzymał do załatwienia według właściwości wniosku E. M. o uchylenie decyzji z dnia [...] października 1985 r. Naczelnika Gminy R.e i nie zajął stanowiska , w którym uznał by się za niewłaściwy w opisanej sprawie. Natomiast tylko w takiej sytuacji można by przyjąć , że doszło do sporu pomiędzy Samorządowym Kolegium Odwoławczym w L. a wskazanym wyżej Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi . Powołane w motywach wniosku Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. o rozstrzygniecie nieistniejącego na obecnym etapie postępowania sporu z Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2006 r. sygn. akt II OW 22/06 ( publikowane Orzecznictwo NSA i WSA Nr 3 poz. 63 z 2007 r. ) z uwagi na odmienne stan faktyczny jak i prawny sprawy nie może mieć bezpośredniego zastosowania w przedmiotowej sprawy . Dlatego też skoro w okolicznościach przedmiotowej sprawy jednoznacznie określono wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy wymienionymi wyżej organami tj. Samorządowym Kolegium Odwoławczym w L. a Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który w rzeczywistości nie wystąpił na obecnym etapie rozpatrywania zgłoszonego wniosku tak więc prowadzi to do konkluzji, że w rozpoznawanej sprawie zgłoszony wniosek nie jest uzasadniony i dlatego podlegał oddaleniu . Tym samym w okolicznościach przedmiotowej sprawy wobec nie zaistnienia sporu kompetencyjnego pomiędzy Samorządowym Kolegium Odwoławczym w L. a Ministrem, Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 15 § 2 w związku z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm.) postanowiono jak w sentencji postanowienia .