I OW 86/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska (spr.) Sędziowie sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz sędzia NSA Henryk Ożóg Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 30 października 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. W. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Samorządowym Kolegium Odwoławczym w G. W. a Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie załatwienia wniosku J. O. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przejęcia za rentę na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości rolnej postanawia wskazać jako organ właściwy do rozpoznania wniosku Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. W.., wnioskiem z dnia 31 lipca 2007 r., wystąpiło o rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego pomiędzy tym organem, a Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który z nich jest właściwy do załatwienia wniosku J. O. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] października 1973 r. nr [...], w sprawie przejęcia za rentę na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego K. i J. K., wobec tego, że Minister Rolnictwa, postanowieniem z dnia [...] marca 2007 r. nr [...], przekazał tę sprawę do załatwienia wg właściwości, w trybie art. 65 § 1 kpa. W uzasadnieniu wniosku Kolegium wskazało, że ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw, określających kompetencje organów administracji publicznej w związku z reformą ustrojową Państwa, dokonała zmiany szeregu ustaw określających kompetencje organów administracji, ale nie wskazała organu właściwego do rozpoznawania spraw w zakresie przejęcia nieruchomości w oparciu o ustawę z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Skarbu Państwa. Mając na uwadze, że od dnia 27 maja 1990 r. wydawanie decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego przez Państwo przeszło do właściwości administracji rządowej, a od 1992 r. do właściwości Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, obecnie Agencji Nieruchomości Rolnych, a organem wyższego stopnia w stosunku do Agencji jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, to ten organ jest powołany do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z [...] października 1973 r. Odpowiadając na wniosek Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi przedstawił następujące stanowisko: Podstawę prawną decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach pieniężnych z tytułu przekazania nieruchomości rolnych na własność Państwa (Dz. U. Nr 3, poz. 15), która została uchylona ustawą z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstwa rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118), tę z kolei uchylała ustawa z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140) uchylona w końcu ustawą z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133 ze zm.), która przekazywała w art. 59 ust. 3 kompetencje do przejmowania gospodarstwa rolnego terenowemu organowi administracji państwowej stopnia ogólnego. Art. 5 pkt 19 lit. b ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy, a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198), w brzmieniu obowiązującym w dniu jej wejścia w życie, sprawy wymienione w art. 59 ust. 3 ww. ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. przekazał do właściwości kierowników urzędów rejonowych. Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. została zastąpiona ustawą z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniach społecznych rolników (Dz. U. Nr 7, poz. 24), która w art. 58 przewidywała możliwość przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa za odpłatnością, jednak była to zupełnie inna instytucja aniżeli prawo do emerytury lub renty, określone w ustawie z dnia 24 stycznia 1968 r., a wobec tego, że w kolejnych aktach prawnych przekazywanie nieruchomości za rentę nie zostało uregulowane, kwestia ta nie została przypisana żadnemu organowi administracji. Jednak, zgodnie z art. 94 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 827 ze zm.), sprawy z zakresu administracji rządowej, należące do kierowników urzędów rejonowych, przeszły do właściwości starosty, zatem gdyby przedmiotowa instytucja była uregulowana w przepisach, należałaby do właściwości starosty, a odwołania do samorządowych kolegiów odwoławczych. Te organy bowiem zgodnie z art. 3 ww. ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji i art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o samorządach lokalnych, obowiązujących w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 1998 r. o zmianie ustawy o samorządach lokalnych odwoławczych, są organami wyższego stopnia, w indywidualnych sprawach administracyjnych należących do właściwości jednostek samorządu terytorialnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Niniejszy spór jest kolejnym, negatywnym sporem kompetencyjnym powstałym pomiędzy Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a Samorządowym Kolegium Odwoławczym, rozstrzyganym przez Naczelny Sąd Administracyjny, którego przedmiotem jest właściwość organu w sprawie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego w zamian za rentę. Już postanowieniem z dnia 14 grudnia 2004 r. sygn. akt OW 88/04 Naczelny Sąd Administracyjny, jako organ właściwy, wskazał Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi i od tamtej pory stanowisko Naczelnego Sadu nie uległo zmianie. Dziwić zatem może wywoływanie przez ten organ kolejnych sporów z samorządowymi kolegiami w tych sprawach. Argumentacja Naczelnego Sądu Administracyjnego jest znana, wypada ją tylko pokrótce przypomnieć. Podstawę prawną decyzji z dnia [...] października 1973 r. nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. o przejęciu na własność Państwa za rentę gospodarstwa rolnego, o stwierdzenie nieważności której wystąpiła J. O., stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach pieniężnych z tytułu przekazania nieruchomości rolnych na własność Państwa (Dz. U. Nr 3, poz.15), która została uchylona ustawą z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Ustawa ta została uchylona ustawą z dnia 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268 ze zm.), która w art. 58 ust. 3, tak jak i ustawa z 1974 r., sprawy wydawania decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na wniosek rolnika, przekazywała terenowym organom administracji państwowej stopnia podstawowego i sprawy te w wyniku reformy ustrojowej Państwa, ustawą z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy, a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198) przeszły do właściwości rejonowych organów rządowej administracji ogólnej (art. 5 pkt 19). Z kolei ustawa z 14 grudnia 1982 r. została uchylona ustawą z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24) i ten akt decyzje o przejęcie nieruchomości i ustalenie odpłatności przekazał organowi właściwemu do sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi – art. 58 ust. 1, a po nowelizacji tej ustawy (ustawa z dnia 20 czerwca 1992 r.) – Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa. Ustawa z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. Nr 64, poz. 592) w miejsce tej Agencji wprowadziła Agencję Nieruchomości Rolnych (art. 18 ust.1) upoważniając ją w art. 58 ust. 2, do wydawania decyzji o przejęciu nieruchomości i ustalaniu odpłatności. Jak z powyższego wynika od wejścia w życie ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 58, poz. 280), sprawy przejęcia nieruchomości za odpłatnością, przechodząc do Agencji Nieruchomości Rolnych, zostały wyłączone z kompetencji kierowników urzędów rejonowych, a zatem w związku z kolejną reformą ustrojową Państwa, dokonaną w 1998 r., nie przeszły do właściwości starostów. Art. 157 § 1 kpa jako organ właściwy w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, wskazuje organ wyższego stopnia nad tym, który decyzję wydał. Skoro sprawa opisana wyżej nie należy do właściwości starosty, a Agencji Nieruchomości Rolnych, to nie Samorządowe Kolegium Odwoławcze będzie właściwe do przeprowadzenia postępowania nadzorczego, ale Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jako sprawujący nadzór nad tą Agencją w zakresie zadań określonych w przepisach o kształtowaniu ustroju rolnego. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 15 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).