IV SA/Gl 365/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędzia WSA del. Daria Sachanbińska Protokolant Starszy referent Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2007 r. sprawy ze skargi J.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uprawnień do kierowania pojazdami 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi [...] kwotę [...] tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Skarżący prawo jazdy kategorii uzyskał we [...] Postanowieniem Kolegium Do Spraw Wykroczeń w B. z dnia [...] zatrzymano prawo jazdy skarżącego z dniem [...], przy czym postanowieniem z dnia [...] postępowanie w tej sprawie umorzono. Postanowieniem Kolegium Do Spraw Wykroczeń w Ż. z dnia [...] zatrzymano wtórnik prawa jazdy skarżącego z dniem [...] przy czym postępowanie w tej sprawie umorzono w dniu [...] W podaniu z dnia [...] skarżący zażądał od Prezydenta Miasta K. zwrotu zatrzymanego prawa jazdy. Potraktowanym jako decyzja administracyjna zaświadczeniem z dnia [...] Prezydent K. stwierdził, że skarżący może poddać się kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji w zakresie prawa jazdy kategorii [...] Na skutek odwołania skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] uchyliło to rozstrzygnięcie i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Dostrzegło bowiem wadliwości proceduralne, zwłaszcza w zakresie przedmiotu postępowania i sposobu jego wszczęcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 23 lutego 2004 r. (sygn. akt 4 II SA/Ka 3614/01) oddalił skargę J. J. na powyższą decyzję ostateczną. Uznał bowiem, że mimo błędnych motywów, odpowiada ona prawu. W szczególności wskazał, iż w istniejącym stanie faktycznym kontrolne sprawdzenie kwalifikacji na podstawie art.114 ust.1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. Nr 98, poz.602 ze zm.) nie następuje w drodze decyzji administracyjnej. Takie rozstrzygnięcie dodatkowo uznał za wadliwe, gdyż skarżący żądał wydania prawa jazdy. Postępowanie wszczęte w tej materii należało więc umorzyć. Tym bardziej, że istniały wątpliwości co do charakteru decyzji organu pierwszej instancji, nazwanej zaświadczeniem oraz skutków niepoddania się temu aktowi. Żądanie wydania prawa jazdy w konsekwencji tego pozostało nie rozpatrzone. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta K. umorzył na podstawie art.105 § 1 k.p.a. postępowanie wszczęte z urzędu w przedmiocie skierowania skarżącego na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji do kierowania pojazdami. Natomiast w dniu [...] wydał zaświadczenie stwierdzające spełnienie przez skarżącego warunków do poddania się kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji na podstawie art.114 ust.1 pkt 2 lit.b Prawa o ruchu drogowym. Postanowieniem z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wyznaczyło Prezydentowi Miasta K. 7-dniowy termin do załatwienia sprawy wydania prawa jazdy skarżącemu, uznając, że powyższe czynności nie zostały podjęte w tej sprawie i nie stanowią rozstrzygnięcia tego żądania. W szczególności organ ten wskazał, iż należy je rozpatrzyć na podstawie art.138 Prawa o ruchu drogowym. Decyzją z dnia [...] na zasadzie m.in. art.138 ust.2 i art.114 ust.4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, Prezydent Miasta K. odmówił J. J. zwrotu zatrzymanego prawa jazdy. W uzasadnieniu tegoż rozstrzygnięcia organ ten podał, iż wnioskodawca był pozbawiony prawa jazdy w okresie od [...] do [...] tj. na okres przekraczający rok. W takiej sytuacji zwrot prawa jazdy może nastąpić po pozytywnym sprawdzeniu kwalifikacji do prowadzenia pojazdów. Tymczasem skarżący stosownego wyniku badania nie przedstawił, a nawet nie odebrał skierowania na egzamin. W odwołaniu od tej decyzji J. J. domagał się jej uchylenia i "rozpoznania sprawy z powodu niezałatwienia sprawy w terminie przez organ I instancji". W uzasadnieniu wskazał na brak wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu prawa jazdy oraz niezachowanie ustawowego terminu przewidzianego dla załatwienia sprawy administracyjnej. W jego ocenie kwestionowana decyzja zapadła bez przeprowadzenia postępowania dowodowego, z naruszeniem zasad m.in. czynnego udziału stron w postępowaniu. Podważył fakty przedstawione w motywach decyzji, wywodząc, iż nigdy nie został pozbawiony prawa jazdy. Wreszcie zaakcentował, iż sprawa winna zostać rozpatrzona na podstawie przepisów obowiązujących w dacie złożenia podania ją inicjującego. Argumentów tych nie podzielił organ drugiej instancji i zaskarżoną decyzją, opartą m.in. o przepis art.138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie. W jej uzasadnieniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze opisało przebieg postępowania, jak też istotne dla sprawy fakty i dokonując rozważań prawnych doszło do przekonania, iż zasadnie organ pierwszej instancji odmówił zwrotu prawa jazdy odwołującemu się. W istocie bowiem prawo jazdy zatrzymano mu dwukrotnie, a to od [...] do [...] i od [...] do [...] Po myśli art.114 ust.1 pkt 2 lit.b Prawa o ruchu drogowym osoba ubiegająca się o zwrot prawa jazdy, którego była pozbawiona na okres ponad 1 roku, podlega kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji. Odwołujący się był pozbawiony prawa jazdy na okres przekraczający rok i nie poddał się owemu sprawdzeniu kwalifikacji. Przeto brak było podstaw do uwzględnienia jego żądania zwrotu prawa jazdy. W ocenie tego organu rozstrzygnięcie to ma charakter decyzji związanej, zatem niepozostawiającej organowi swobody. Uznając dalsze zarzuty za chybione, nie uwzględnił złożonego odwołania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji, albo rozpoznania sprawy merytorycznie. Podniósł zarzuty i okoliczności zaprezentowane już w odwołaniu, podważając przede wszystkim poczynione ustalenia faktyczne co do zatrzymania prawa jazdy, eksponując zwłaszcza okoliczność, że nie wydano żadnego orzeczenia w tej materii, a on sam nigdy nie odpowiadał karnie ani w sprawie wykroczeniowej. Poza tym naprowadził na brak przeprowadzenia postępowania dowodowego i uniemożliwienie mu czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym Nadto wskazał na niezastosowanie się organów administracyjnych do wiążących wytycznych zawartych w uzasadnieniu opisanego powyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, jak też pominięcie jego dotychczasowych zarzutów. W piśmie uzupełniającym z dnia [...] skarżący dodatkowo przedstawił argumenty zaczepiające trafność decyzji organu pierwszej instancji, w istocie przyznając, iż w okresach podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jego prawo jazdy było zatrzymane. Wywodził jednak, iż nie otrzymał żadnego orzeczenia w tym przedmiocie, zaś postępowania w sprawach o wykroczenia nigdy nie zakończyły się orzeczeniami skazującymi. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie zawiera uzasadnionych zarzutów, przeto – przy braku zarzutów branych pod rozwagę z urzędu – nie mogła odnieść skutku. Na wstępie należy wszak wyjaśnić, iż – po myśli art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269) sądy te powołane są do kontroli zgodności z prawem wykonywania administracji publicznej, w tym w zakresie legalności decyzji administracyjnych, bo tak głosi art.1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.). W toku postępowania sądy te badają czy zaskarżone decyzje nie uchybiają przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź stanowiącym podstawę wznowienia postępowania, jak też badają czy nie są one dotknięte kwalifikowaną wadą prawną uzasadniającą ich nieważność (p. art.145 ostatnio przywołanej ustawy). Jak stanowi art.134 § 1 tej ustawy sądy administracyjne nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przeto kontroli legalności dokonują również z urzędu. Przeprowadzona w tych ramach ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazała, iż nie uchybia ona przepisom prawa materialnego ani procesowego. Zapadła bowiem na skutek pełnego wyjaśnienia sprawy, przeprowadzenia potrzebnych dowodów, poprawnej ich oceny i na skutek dokonania trafnych ustaleń faktycznych. Ustalenia te stały się podstawą do zasadnego zastosowania przepisów prawa materialnego. Podjęte rozstrzygnięcie organ w przepisany sposób umotywował. Jeżeli nadto prawidłowo zakwalifikowano żądanie skarżącego i zachowane zostały ogólne reguły postępowania, oczywistą jawi się konkluzja, że nie doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. W tym aspekcie godzi się wskazać po pierwsze, że przedmiotowe postępowanie administracyjne zostało wszczęte na wniosek - przez skarżącego pismem z dnia 19 czerwca 2001 r. Toteż brak było podstaw do wydawania odrębnego aktu o wszczęciu postępowania, gdyż ma to miejsce tylko wówczas, gdy dochodzi do wszczęcia postępowania z urzędu. Sprawa inicjowana wnioskiem strony jest wszczynana w dniu złożenia podania (p. też art.61 § 3 k.p.a.). Po wtóre w sprawie przeprowadzono postępowanie dowodowe, które pozwoliło na poczynienie ustaleń istotnych dla jej wyniku i podjęcie rozstrzygnięcia. Co prawda w aktach administracyjnych brak jest dowodu na fakt powiadomienia skarżącego o poszczególnych czynnościach procesowych, wszak w sprawie przeprowadzono jedynie dowody z dokumentów, co nie wymaga zawiadomienia jak w przypadku zeznań świadków, czy dowodu z biegłych i oględzin (p. art.79 § 1 k.p.a.). W aktach administracyjnych brak też jest dowodu na powiadomienie skarżącego o możliwości zapoznania się z aktami, składania wniosków dowodowych, czy wypowiedzenia się o dowodach i materiałach oraz żądaniach. Jednakowoż w ocenie Sądu uchybienie zasadzie czynnego udziału stron w postępowaniu administracyjnym, aby mogło skutkować uchyleniem decyzji administracyjnej, jako uchybienie procesowe, musiałoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 25 kwietnia 2005 r., sygn. akt FPS 6/04, ONSAiWSA z 2005 r., nr 4, poz.66). W przekonaniu Sądu uchybienie tej zasadzie w niniejszej sprawie nie miało istotnego znaczenia dla jej wyniku. Skarżący bowiem sam wszczął postępowanie, licznymi pismami był zaznajamiany z jego tokiem, składał szereg wniosków i środków, miał więc realną możliwość nie tylko śledzenia przebiegu postępowania i zgłaszania żądań, ale jeszcze z niej skorzystał. Nie poniósł zatem żadnej szkody z tego tytułu. Tymczasem celem zasady wyrażonej w art.10 § 1 k.p.a. jest uchronienie stron przed negatywnymi skutkami samowoli organów administracyjnych i przewlekłości postępowania, zapobieżenie wypaczeniu istoty żądań stron, nadanie właściwego kierunku postępowaniu. Zdaniem Sądu, w okolicznościach sprawy uchylenie decyzji z powodu braku właściwego pouczenia skarżącego w tej materii byłoby zbytnią formalnością. Tym bardziej, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż zarzut naruszenia prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu może być skutecznie postawiony wówczas, gdy uchybienie to uniemożliwiło stronie dokonanie konkretnych czynności procesowych (tak Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 maja 2006 r., sygn. akt II OSK 831/05, ONSAiWSA z 2006 r., nr 6, poz.157). W niniejszej sprawie skarżący takiej okoliczności nawet nie podnosił. Po trzecie nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia przekroczenie terminu zastrzeżonego dla załatwienia sprawy administracyjnej, jakkolwiek rzeczywiście toczyła się ona zbyt długo, zasadniczo z powodu obrania niewłaściwej drogi jej załatwienia. Wszak w tym zakresie skarżącemu służyły stosowne środki. Po czwarte w przekonaniu Sądu organy wypowiedziały się co do jego zarzutów, zastosowały się też do wykładni WSA w Gliwicach w zakresie, w jakim w tej sprawie było to możliwe i uprawnione (wyrok z dnia 23 lutego 2004 r. bezpośrednio niniejszej sprawy nie dotyczy). Wreszcie przyszło zważyć, iż ostatecznie (mimo kwestionowania tego ustalenia w toku postępowania administracyjnego, czego nie dostrzegło SKO, oraz w treści skargi) skarżący przyznał, iż w okresach wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji był pozbawiony prawa jazdy, bo jednoznacznie wynika to z pisma jego pełnomocnika przywołanego powyżej. Okresy wskazane przez organy i skarżącego prowadzą do jednoznacznej konkluzji, iż był on pozbawiony prawa jazdy (pozbawienie wtórnika jest tu równoprawne) na okres ponad jednego roku. Toteż ustalenia faktyczne poczynione przez organy w tym zakresie są trafne, bo zasadniczo już nie budzą sporu, nadto mają oparcie w materiale dowodowym (p. postanowienia i orzeczenia k [...], k. [...], k. [...], k. [...] akt administracyjnych). W tym miejscu trzeba wyjaśnić skarżącemu, iż dla obecnej sprawy podstawowe znaczenie ma tylko to czy doszło do faktycznego zatrzymania prawa jazdy, gdyż bez względu na przyczynę zatrzymanie go na okres ponad roku powoduje skutek określony w art.114 ust.1 pkt 2 lit.b i ust.4 Prawa o ruchu drogowym (pogląd ten jest utrwalony – p. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 stycznia 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 1566/04 – LEX 206539). Tym bardziej nie jest istotny dla rozstrzygnięcia tej sprawy fakt czy skarżący został skazany za popełnienie wykroczenia (przestępstwa) czy też nie, bowiem skazanie to nie należy do znamion cytowanego przepisu, a jego brak nie niweczy skutków zatrzymania dokumentu (tak orzeczenia cytowane w uzasadnieniu przywołanego wyżej wyroku). Na koniec tej części rozważań należy wskazać, iż organy administracyjne, jak i sądy administracyjne są związane prawomocnymi orzeczeniami, zatem także postanowieniami i orzeczeniami w zakresie zatrzymania prawa jazdy. Przy czym w niniejszej sprawie prawomocność orzeczeń nie wymagała badania, skoro na ich podstawie doszło do faktycznego zatrzymania prawa jazdy, a tylko ten fakt jest doniosły z punktu widzenia wyniku sprawy. Poza tym zatrzymanie prawa jazdy jest środkiem zabezpieczającym, który jest natychmiast wykonalny. Organy administracyjne i sądy administracyjne nie są uprawnione do oceny czy orzeczenia innych podmiotów są prawidłowe, w szczególności czy odzwierciedlające je działania są zasadne, czy noszą znamiona bezprawności (dostrzegając jawną nielegalność obowiązane są do powiadomienia właściwego organu). Jeśli więc skarżący nie dostarczył organom orzekającym dowodów prezentujących odmienne fakty, niż wynikające ze wspomnianych orzeczeń, organy te miały podstawy do oparcia na nich swych ustaleń. Wynika to z brzmienia art.76 § 1 k.p.a. Nota bene brak faktycznego doręczenia skarżącemu orzeczeń w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy mógł wynikać z niepowiadomienia o zmianie adresu i uznaniu za skuteczne doręczeń na poprzedni adres, jak to wynika z treści pisma Sądu Rejonowego w Ż. z dnia [...] (k. [...] akt administracyjnych). Skarżący z tego powodu był nawet poszukiwany przez prokuraturę (p. postanowienie Prokuratora Rejonowego w K. z dnia [...] – k. [...] akt administracyjnych). Niepodobna dopatrzyć się także uchybienia przepisom prawa materialnego, gdyż wskazane wyżej normy trafnie przyjęte jako podstawa zapadłych rozstrzygnięć zostały prawidłowo zastosowane. Nie ma racji skarżący, iż rzeczą organów orzekających było oparcie się na przepisach w brzmieniu obowiązującym w dacie składania żądania. Utrwaloną bowiem zasadą jest orzekanie na podstawie przepisów obowiązujących w dacie orzekania. W przeciwnym wypadku organy musiałyby opierać się o nieobowiązujące normy prawne. Zatem w istocie w sprawie znalazł poprawne zastosowanie przepis art.138 w związku z art.114 ust.4 i ust.1 pkt 2 lit.b Prawa o ruchu drogowym w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Wedle tej regulacji zwrot zatrzymanego prawa jazdy na okres ponad jednego roku może nastąpić po zdaniu przez osobę ubiegającą się o jego wydanie odpowiedniego do rodzaju uprawnienia egzaminu państwowego sprawdzającego kwalifikacje. Poza sporem jest, że skarżący takiego egzaminu nie zdał. Przeto, trafnie uznając, iż decyzja w tym zakresie ma charter związany, przy braku spełnienia ustawowych wymogów, żądanie skarżącego nie zostało przez organy wypowiadające się w sprawie uwzględnione. Wydane decyzje są przeto prawidłowe i zgodne z prawem, zaś skarga chybiona. Przywołana konstatacja uzasadnia oddalenie skargi po myśli art.151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wyrzeczenie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej oparte zostało o przepis art.250 tej ustawy oraz § 18 ust.1 pkt 1 lit.c w związku z § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (D. U. Nr 163, poz.1348 ze zm.). Koszty te obejmują wynagrodzenie adwokata w kwocie [...] zł, należny podatek VAT oraz opłatę od pełnomocnictwa w kwocie [...] zł.