I FSK 853/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zubrzycki, Sędzia NSA Maria Dożynkiewicz (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Tomasz Kolanowski, Protokolant Marek Kleszczyński, po rozpoznaniu w dniu 1 października 2009 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej "A." spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 listopada 2007 r. sygn. akt III SA/Gl 1113/07 w sprawie ze skargi "A." spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 26 kwietnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołana od decyzji w sprawie podatku od towarów i usług 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od "A." spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w K. kwotę 120 ( słownie: sto dwadzieścia ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z 5 listopada 2007 r., sygn. akt III SA/GI 1113/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę "A." Sp. z o.o. w K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 26 kwietnia 2005 r. nr ... w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że wyrokiem z 14 marca 2007 r., sygn. akt I FSK 535/06 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił w całości poprzedni wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 31 stycznia 2006 r., sygn. akt I SA/Gl 1086/05, w którym uchylono wymienione wyżej postanowienie organu odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Zdaniem NSA pracownica spółki, która osobiście odebrała 7 września 2004 r. decyzje podatkowe, była w pełni i samodzielnie uprawniona do wniesienia odwołań od tych decyzji. Uznanie zaś braku winy spółki w uchybieniu terminu do wniesienia środka odwoławczego w ustawowym terminie, będące warunkiem przywrócenia terminu, wymaga wykazania braku winy osoby legitymowanej do podejmowania czynności prawnej w jej imieniu. W żadnym razie o braku winy w dopełnieniu wymogów procesowych nie mogą stanowić nieprawidłowości organizacyjne spółki czy zaniedbania jej pracowników. NSA stwierdził w swoim wyroku, że wobec nieodniesienia się przez WSA do wszystkich podniesionych w postanowieniu organu podatkowego argumentów nie było możliwe przeprowadzenie pełnej kontroli co do trafności zastosowania w sprawie art. 162 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny po ponownym rozpoznaniu sprawy, biorąc pod uwagę stosownie do art. 190 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) związanie wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, uznał, że w niniejszej sprawie organ odwoławczy nie naruszył prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi i oddalił skargę. Skoro decyzje organu pierwszej instancji zostały doręczone spółce 7 września 2004 r. do rąk głównej księgowej, upoważnionej do reprezentowania spółki przed organami podatkowymi na mocy upoważnienia udzielonego jej 1 marca 2004 r. przez prezesa zarządu spółki, a odwołanie wniesiono dopiero 3 marca 2005 r., to oznacza, że uchybiono czternastodniowemu terminowi do wniesienia odwołania. WSA wskazał, że zgodnie z art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej niezbędną przesłanką przywrócenia terminu na wniosek zainteresowanego jest uprawdopodobnienie, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Do oceny tych okoliczności należało przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy, aby nie wprowadzać do stosunków procesowych elementu niepewności. Sąd pierwszej instancji uznał, że organ odwoławczy prawidłowo zastosował ten przepis, bowiem spółka nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu. Spółka zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając mu w skardze kasacyjnej rażące naruszenie prawa procesowego - art. 145 § 1 p.p.s.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez nieuwzględnienie naruszenia przez Dyrektora Izby Skarbowej przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej nakazującego organom podatkowym prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, a nie stosowanie nadmiernego rygoryzmu pozbawiającego podatnika możliwości obrony swych praw. Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zdaniem skarżącej WSA, tak jak i organ, nie wziął pod uwagę, że uchybienie terminowi do złożenia odwołania nastąpiło poprzez celowe działania pracownicy spółki, będące następnie przyczyną dyscyplinarnego zwolnienia jej z pracy, a nie z powodu słabej organizacji pracy czy zaniedbania pracownika. Działanie organu, który nie przywrócił spółce terminu do złożenia odwołania, było w tej sytuacji zbyt rygorystyczne. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej odparł zawarty w niej zarzut, wniósł o jej oddalenie i przyznanie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zarzuca w tej sprawie nieuwzględnienie przez Sąd pierwszej instancji naruszenia przez organ odwoławczy zasady zaufania określonej w art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej. Naruszenie tej zasady skarga kasacyjna upatruje w nadmiernym rygoryzmie w ocenie przesłanki braku winy strony w uchybieniu terminu. Zgodnie z art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Z zasady zaufania wynika wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy. Naruszenie zasady zaufania jest z reguły skutkiem naruszenia prze organy niektórych wartości takich jak równość czy sprawiedliwość (vide M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Zakamycze 2000). Instytucja przywrócenia terminu umożliwia stronie skorzystanie z uprawnień, które utraciła wskutek uchybienia terminowi procesowemu. Stwarza więc ona stronie możliwość uchylenia skutków opóźnienia w dokonaniu czynności procesowych. Przywrócenie terminu może jednak nastąpić w razie spełnienia przesłanek określonych w art. 162 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej. Jedną z koniecznych przesłanek do przywrócenia terminu jest uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminowi. Jak wynika z ugruntowanego w tej mierze orzecznictwa i to zarówno Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i Sądu Najwyższego, brak winy w uchybieniu terminowi powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (vide orzeczenie Sądu Najwyższego z 9 sierpnia 1974 r., II CZ 149/74 OSPiKA 1975/2/39). Jak słusznie przyjęto w tej sprawie, brak winy występuje w przypadku choroby strony czy pełnomocnika, która uniemożliwia podjęcie działania nie tylko osobiście, ale i skorzystanie z pomocy innych osób. Przyczyną niezawinionego niedokonania w terminie czynności procesowej mogą być także klęska żywiołowa czy katastrofa. Nie można przyjąć, by uchybienie terminowi nastąpiło bez winy podmiotu, który miał podjąć czynność procesową, jeżeli przyczyną tego była działalność lub brak działania osób, którymi podmiot się posługuje. Za brak działania przedstawiciela strony odpowiedzialność ponosi bowiem sama strona. Powoływanie się więc w tym przypadku na celowe zaniedbanie przedstawiciela strony w związku z dyscyplinarnym jego zwolnieniem przez stronę nie daje podstaw do uznania, że zachodzi brak winy w uchybieniu terminu. Strona bowiem ponosi odpowiedzialność za dobór osób, którymi posługuje się przy prowadzeniu swoich spraw. Trudno w tej sytuacji mówić o nadmiernym rygoryzmie i naruszeniu w związku z tym zasady zaufania określonej w art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej należało stosownie do art. 184 p.p.s.a. orzec jak w sentencji. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 209 tej ustawy.